سالىقتىق حابارلاندىرۋعا, اكتىگە داۋ ايتۋ جانە سالىق تولەۋشىنىڭ ءىس-ارەكەتىنە داۋ ايتۋ تۋرالى سوتقا شاعىم جاساعان كەزدە ادەتتە ءبىرىنشى كەزەكتە كونستيتۋتسيا جانە ازاماتتىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىمەن (اجك) رەتتەلەتىن تاراپتاردىڭ تەڭدىگى قاعيداسىن نەگىزگە الادى.
مۇنداي ساناتتاعى ءىستى قاراۋدىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى بار جانە تاراپتاردىڭ مارتەبەسى تۋرالى ەرەكشە تۇسىنىكتى قاجەت ەتەدى. وسى جاعدايعا وراي سالىق تولەۋشى سالىق ورگاندارىمەن تەڭ قاتىناستا ەكەندىگىن جانە سالىق ورگاندارىنىڭ ونىڭ الدىندا مىندەتتەمەسى بار ەكەندىگىن كورسەتە وتىرىپ, كوپ جاعدايدا قاتەلىكتەرگە ۇرىنىپ جاتادى. مۇنداي جاعدايدا سالىقتىق قاتىناستار ءبىر جاقتىڭ ەكىنشى جاققا باعىنىشتىلىعىنا نەگىزدەلەتىندىگىن, ياعني مەملەكەت اتىنان ارەكەت ەتەتىن سالىق ورگاندارىنىڭ سالىق تولەۋشىگە قاراعاندا, ۇستەم ەكەندىگىن ەسكەرۋىمىز كەرەك.
سالىق كودەكسىنىڭ 14-بابىندا كورسەتىلگەنىندەي, سالىق تولەۋشى سالىق جونىندەگى مىندەتتەمەسىن دەر كەزىندە جانە تولىق كولەمىندە ورىنداۋعا مىندەتتى. سوندىقتان سالىق تولەۋشىنىڭ قاتەلىكتەرى انىقتالعان كەزدە سالىق ورگانى ونىڭ الدىندا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, قاتەلىكتى جويۋدى كورسەتۋگە مىندەتتى دەگەن سالىق تولەۋشىنىڭ تۇسىنىگى قاتە بولىپ تابىلادى.
سالىق تولەۋشى ءوز قۇقىعىن قورعاۋ ءۇشىن مىنا جاعدايدى انىق ءتۇسىنۋى كەرەك. سالىق كودەكسىنىڭ 14-بابىنداعى نورمالاردا كورسەتىلگەنىندەي, ول ءوزىنىڭ سالىق جونىندەگى مىندەتتەمەلەرىن ءوز بەتىمەن دەربەس, دەر كەزىندە جانە تولىق كولەمىندە ورىنداۋى كەرەك. بۇل جونىندە سالىق ورگانىمەن ارادا كەلىسىمسىزدىك پايدا بولعان كەزدە, ول جوعارى تۇرعان ورگانعا نەمەسە سوتقا شاعىم جاساي الادى. سونداي-اق, تاعى ءبىر ءتۇسىنىپ الاتىن جايت, سالىق تولەۋشىنىڭ سالىق ورگانىنىڭ بەلگىلى ءبىر ارەكەتىمەن كەلىسەتىن بولسا, وسىمەن بۇل ماسەلە شەشىمىن تاپتى, ياعني جابىلدى دەگەندى بىلدىرمەيدى. ويتكەنى, سالىق كودەكسىنىڭ 46-بابىنىڭ نورمالارىندا كوزدەلگەنىندەي, سالىق قىزمەتى ورگانىنىڭ سالىق پەن باسقا دا بيۋدجەت الدىنداعى مىندەتتى تولەمدەردى ەسەپتەۋدى نەمەسە سالىنعان سومانى قايتا ەسەپتەۋدى بەس جىل بويى جۇرگىزۋگە قۇقى بار.
سوندىقتان سالىق تولەۋشىنىڭ ەكونوميكالىق تۇراقتىلىعى ءوز قۇقىعىن جانە زاڭدى مۇددەسىن قورعاۋدا دۇرىس كوزقاراس ۇستاۋىنا بايلانىستى. دەمەك, مامانداندىرىلعان بىلىكتىلىك كومەكتى (سالىق سالۋ ماسەلەسى بويىنشا ماماندانعان بىلىكتى بۋحگالتەرلەر, زاڭگەرلەر جانە ادۆوكاتتار كومەگىن) ەسكەرمەۋگە بولمايدى.
سالىقتاردى جانە باسقا دا بيۋدجەتتىك مىندەتتى تولەمدەردى بەلگىلەۋ, جۇرگىزۋ جانە تولەۋ ءتارتىبىن انىقتاۋ جونىندەگى بيلىك قاتىناسى سالىق كودەكسىمەن رەتتەۋدىڭ ءمانى بولىپ تابىلادى. سالىق كودەكسى تەك قانا بيلىكتىك قاتىناستى رەتتەۋگە ءتيىس. سالىقتار مەن باسقا دا مىندەتتى بيۋدجەتتىك تولەمدەرگە قاتىسى جوق قاتىناستار سالىق كودەكسى رەتتەيتىن ءىس رەتىندە قاراستىرىلمايدى. دەگەنمەن, سالىق كودەكسىندە تەك قانا سالىقتار جانە سالىقتىق قاتىناستاردى رەتتەۋ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار باسقا دا (سالىقتىق ەمەس) مەملەكەتتىك ىستەر بەلگىلەنگەن. سالىق كودەكسىندە بارلىق مەملەكەتتىك كىرىستەردى بىرىكتىرۋ جانە بەلگىلەۋ ونىڭ ماعىناسىندا قاراما-قايشىلىقتاردىڭ پايدا بولۋىن جوققا شىعارا المادى. زاڭ شىعارۋشى سالىق كودەكسىنىڭ بيلىكتىك قاتىناستى رەتتەيتىندىگىن جاريالاي وتىرىپ, مەملەكەتتىڭ ازاماتتىق اينالىمعا تەڭ دارەجەلى قاتىسۋشى قىزمەتىنەن تۋىندايتىن باسقا دا مەملەكەتتىك كىرىستەرىنىڭ ءتۇرلەرىن (جەر تەلىمدەرىن پايدالانۋ ءۇشىن تولەم سەكىلدى) سانامالاپ كورسەتەدى. مۇنداي جاعدايدا بيلىكتىك ءجانە ازاماتتىق-قۇقىقتىق قاتىناستاردىڭ ارالاسۋى ورىن الادى. ماسەلەن, سالىق كودەكسىنىڭ رەتتەۋ مانىنە جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورلارىنا مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارىن تولەۋ جونىندە قاتىناس كىرگىزىلمەگەن, اتالعان قاتىناستى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى ارناۋلى زاڭىندا قولدانىلادى.
وسىعان بايلانىستى سالىق كوميتەتى زەينەتاقى تولەمدەرىن اۋدارۋعا مىندەتتىلىك تۋرالى, مامىلەلەردى جارامدى ەمەس دەپ تانۋ تۋرالى, زاڭدى تۇلعانى تىركەۋدى جارامدى ەمەس دەپ تانۋ تۋرالى تالاپ-ارىزدارعا باستاماشىلىق ەتۋگە قۇقىقتى ەمەس. سالىق كودەكسىندە سالىق كوميتەتىنىڭ زەينەتاقى قورلارىنا تولەمدەردى دەر كەزىندە جانە تولىق ورىنداۋعا باقىلاۋ جاساۋ قىزمەتى بەلگىلەنگەن. بىراق بۇل جاعدايدا ول جۇمىس بەرۋشى مەن جۇمىسشى, سونداي-اق مامىلە جونىندە تاراپتار اراسىندا قۇقىقتىق قاتىناس جونىندەگى تۇلعا رەتىندە قوسىلا المايدى. مۇندا ونىڭ بيلىكتىك قاتىناسى بەلگىلەنبەگەن.
ماسەلەن, سالىق ورگانى ادىلەت دەپارتامەنتىنە جانە جشس-عا زاڭدى تۇلعانى تىركەۋدى زاڭسىز دەپ تانۋ تۋرالى تالاپ-ارىزدىڭ بەرىلۋىنە باستاماشىلىق جاساي الادى. نەگىزدەمەدە قۇرىلتايشى – جەكە تۇلعانىڭ جشس-نى قۇرماعاندىعى جانە ونىڭ بار ەكەندىگىن بىلمەيتىندىگى كورسەتىلەدى. سونىمەن قاتار, سالىق قىزمەتىنىڭ ورگانى تالاپ-ارىزدا سالىق قىزمەتىنىڭ قانداي قۇقىعى قوزعالعاندىعى جانە زاڭنىڭ قانداي نورماسىنىڭ نەگىزىندە تالاپ قويىلعاندىعىن كورسەتپەيدى. سالىق ورگانى ازاماتتىق كودەكستىڭ (بۇدان ءارى - اك) 49-بابىنداعى تارتىپكە سايكەس زاڭدى تۇلعانىڭ تاراتىلۋى تۋرالى تالاپ-ارىزدى جولداۋعا قۇقىقتى, مۇنداي جاعدايدا اك-نىڭ 49-بابى 2-تارماعىنىڭ 2-تارماقشاسىنا سايكەس سوت شەشىمى بويىنشا زاڭدى تۇلعا زاڭسىز تىركەلگەن دەپ تانىلعان جاعدايدا زاڭدى تۇلعا تاراتىلۋى مۇمكىن, ياعني تىركەۋدى زاڭسىز دەپ تاپقاننان كەيىن مۇددەلى تۇلعانىڭ تالابى بويىنشا قۇقىعى بۇزىلعان تاراپتار, ول پروكۋرور دا بولۋى مۇمكىن.
سالىق ورگانى تالاپ-ارىزدا نەلىكتەن جشس قۇرىلتايشىسى – جەكە تۇلعانىڭ مۇددەسىنە سايكەس ارەكەت ەتىپ وتىرعاندىعىن كورسەتپەيدى. سالىق تولەۋشى ءوز بەتىمەن دە دەربەس تۇردە زاڭدى تۇلعانىڭ ءوز اتىنا تىركەلگەندىگىن نەمەسە تىركەلمەگەندىگىنە قاتىستى ماسەلەنى زاڭدى جولدارمەن شەشە الاتىندىعى انىق. بۇل جەردە سالىق ورگانى ءۇشىن باستى قاجەتتىلىك جەكە تۇلعانىڭ زاڭدى تۇلعانى ءوز زاتىنا تىركەمەگەندىگى تۋرالى شىندىقتى ايتقانىن انىقتاۋ, ناقتى زاڭ بۇزۋشىنى ايقىنداۋ بولىپ تابىلادى.
سالىق ورگانىنا سالىقتار مەن باسقا دا بيۋدجەتتىك مىندەتتى تولەمدەردى تولىق ورىنداۋدى قامتاماسىز ەتۋ جۇكتەلگەن. زاڭدى تۇلعانى تىركەۋدىڭ زاڭسىز ەكەنىن تانۋ تۋرالى تالاپ-ارىزدى بەرگەن كەزدە سالىق ورگانى قۇقىق قورعاۋشى ءرولىن, وسىعان سايكەس پروكۋراتۋرانىڭ ءرولىن ءوز موينىنا الادى.
«زاڭدى تۇلعانى مەملەكەتتىك تىركەۋ جانە فيليالدارى مەن وكىلدىكتەرىن ەسەپكە تىركەۋ تۋرالى» زاڭنىڭ 11-بابىنداعى نورمالاردا زاڭدى تۇلعانى قۇرۋ مەن قايتا ۇيىمداستىرۋ, جوعالعان قۇجاتتاردى, جەكە كۋالىگىن ۇسىنۋ ءتارتىبىن بۇزۋ, زاڭدى تۇلعانى مەملەكەتتىك تىركەۋدەن, قايتا تىركەۋدەن باس تارتۋعا اكەلەتىنى قاراستىرىلعان. وسىعان بايلانىستى زاڭدى تۇلعانى تىركەۋ سوت ارقىلى اىجك-ءنىڭ 27-تاراۋىندا كورسەتىلگەندەگىدەي, مەملەكەتتىك ورگاننىڭ ءىس-ارەكەتىنە داۋ تۋدىرۋ تۋرالى تارتىپپەن قارالادى. ياعني سالىق ورگانى ۇسىنعانداعىداي تالاپ-ارىز تارتىبىمەن قارالمايدى.
ءبىر ەسەپتەن قاراعاندا, سوتتىڭ زاڭدى تۇلعانى تىركەۋدى زاڭسىز دەپ تانۋى ەشبىر داۋ تۋدىرمايدى, وعان ەشكىم كىنا تاقپايدى جانە مۇندا كۇردەلى ماسەلە دە جوق. دەگەنمەن زاڭدى تۇلعانى تىركەۋدى جويۋ تۋرالى شەشىمنىڭ زاڭدى تۇلعانىڭ كونتراگەنتتەرى ءۇشىن ەلەۋلى زارداپتارىن تيگىزەتىنىن دە انىق. ەگەر سالىق زاڭناماسىمەن جالعان كاسىپورىننان قوسىمشا قۇن سالىعىنا جاتقىزىلعان سومانى جانە سوعان سايكەس كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىنان الىنۋعا جاتقىزىلعان سومانى تۇزەتۋدى سوت بەلگىلەگەندەگىدەي جالعان كاسىپكەرلىكپەن اينالىسقان كەزدەن باستاپ قاراستىراتىن بولسا, وندا زاڭدى تۇلعانى تىركەۋدى جويعان كەزدەن باستاپ ونىڭ سالىق تولەۋشى رەتىندە تىركەۋدەن وتكەنەن كەيىنگى ارەكەتتەرىنىڭ ءبارى زاڭسىز بولىپ تابىلادى. ادەتتە كونتراگەنتتەر زاڭدى تۇلعانى تىركەۋدى جويۋ تۋرالى سوت اكتىسىنىڭ بارلىعىنان حابارسىز بولادى دا جانە مۇنان كەيىنگى ەلەۋلى سالىق تولەۋ كەزىندە وزدەرىنىڭ زاڭ اياسىندا ارەكەت ەتكەندەرىن دالەلدەي الماي جاتادى.
ماسەلەن, سالىقتىق حابارلاندىرۋدىڭ دۇرىستىعى تۋرالى داۋدى قاراعان كەزدە سالىقتى ەسەپتەۋدى تاعى دا وسىنداي سوت شەشىمىمەن تىركەۋى جويىلعان كاسىپورىننىڭ جۇرگىزگەندىگى انىقتالدى. تىركەۋدى جويعان كەزدە سوت جشس-نى قۇرعان جوقپىن دەگەن تۇسىنىك بەرگەن قۇرىلتايشىنىڭ تۇسىندىرمەسىن ەسەپكە العان. ونىڭ ۇستىنە سوتتىڭ تىركەۋدى جويۋ تۋرالى مۇنان كەيىنگى شەشىمى ورىندالماعان جانە ول زاڭدى تۇلعالار تىزىمىنەن شىعارىلماعان. ال جشس-نى قۇرعان جوقپىن دەگەن ءمالىمەت بەرگەن قۇرىلتايشى جشس-داعى ءوز ۇلەسىن باسقا تۇلعاعا ساتقان. جشس باسقا وبلىستا قايتادان تىركەۋدەن وتكەن. مۇنداي جاعداي كوبىنەسە جەكە تۇلعانىڭ ازاماتتىق ءىس قاراۋ كەزىندە دۇرىس تۇسىنىك بەرمەۋىنەن ورىن الادى. ول قىلمىستى ىزدەستىرۋ ورگاندارىنىڭ قولىنا تۇسكەن كەزىنەن بارىپ بولعان وقيعانىڭ سالدارىنىڭ قايدا اپارىپ سوعاتىندىعى تۋرالى شىن مانىندە ويلاستىرا باستايدى.
وسى جاعدايعا بايلانىستى زاڭدى تۇلعانى كىمنىڭ قۇرعاندىعى تۋرالى ماسەلەمەن ءبىرىنشى كەزەكتە سالىقتاردىڭ جانە باسقا دا بيۋدجەتتىك تولەمدەردىڭ دۇرىس تۇسۋىمەن شۇعىلداناتىن سالىق ورگانى ەمەس, كەرىسىنشە, جشس-نى قۇرعان جوقپىن دەپ مالىمدەگەن جەكە تۇلعا جانە قىلمىستى ىزدەستىرۋ ورگانى مەن پروكۋراتۋرا شۇعىلدانۋعا ءتيىستى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ رەزيدەنت ەمەس تۇلعالارعا قاتىستى قولدانىلاتىن سالىق زاڭدىلىقتارى تۋرالى دا ايتا كەتۋ كەرەك. «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن ۇلىبريتانيا بىرىككەن كورولدىگى جانە سولتۇستىك يرلانديا ۇكىمەتى اراسىنداعى قوسارلانعان سالىقتى بولدىرماۋ جانە كىرىس پەن م ۇلىك قۇنىنىڭ ءوسىمى سالىعىن تولەمەۋدىڭ الدىن الۋ كونۆەنتسياسىندا» (لوندون, 21.03.1994, 26.06.1996 جىلدارداعى زاڭمەن راتيفيكاتسيالانعان) مىنا ماسەلەلەر قاراستىرىلعان. ەگەر كەلىسىمگە كەلگەن مەملەكەتتەردىڭ رەزيدەنتى كەلىسىمگە كەلگەن مەملەكەتتەردىڭ ءبىرىنىڭ نەمەسە ەكەۋىنىڭ ارەكەتى ونىڭ سالىق تولەۋىن اتالعان كونۆەنتسياسىنىڭ ەرەجەلەرىنە ءسايكەستەندىرمەسە نەمەسە ونىڭ ءىسى وسى كونۆەنتسيانىڭ 25-بابىنىڭ 1-تارماعىنا جاتاتىن بولسا, وندا ول ۇلتتىق زاڭدارىندا قاراستىرىلعان قورعاۋ قۇرالدارىنان دەربەس تۇردە ءوز ءىسىن قاراۋدى ءوزى ازاماتى بولىپ تابىلاتىن وسى مەملەكەتتەردىڭ ءبىرىنىڭ قۇزىرەتتى ورگاندارىنا ۇسىنا الادى. مۇنداي جاعدايدا قۇزىرەتتى ورگان شاعىم بەرۋشىنىڭ تالابى نەگىزدى دەپ تاپقان جاعدايدا جانە ول شەشىمگە قاناعاتتانباعان جاعدايدا ەكىنشى ەلدىڭ قۇزىرەتتى ورگاندارىمەن كەلىسىمگە كەلە وتىرىپ ءىستى قارايتىن بولادى.
بۇل كونۆەنتسيانىڭ نورمالارى اك-ءتىڭ ءۇشىنشى بابىنان ۇلتتىق زاڭداردان ارتىقشىلىقتى قۇقىققا يە. مۇنداي جاعدايدا ءبىزدىڭ ويىمىزشا شەشىم سوتقا دەيىن قارالۋى ءتيىس جانە داۋلاردى سوتتا قاراۋ قاجەتتىگىن جويۋ كەرەك.
قۇزىرەتتى ورگاننان ءوزارا كەلىسىمدى جۇرگىزۋ تۋرالى وڭ قورىتىندىعا يە بولعان سالىق تولەۋشى ءبارىبىر ءوز ءىسىنىڭ سوتتا قارالۋىن تالاپ ەتۋى دە مۇمكىن. ويتكەنى, قازاقستان زاڭنامالارىندا ءوزارا كەلىسىمگە كەلۋ كەزىندە سالىقتار مەن ونىڭ ءوسىمىن توقتاتۋ ماسەلەسى قاراستىرىلماعان, مۇنداي جاعداي سالىقتىق حابارلاندىرۋدى سوت تارتىبىندە قاراعاننان كەيىن بارىپ ورنىعادى. قازاقستان جاعدايىندا اىجك-ءنىڭ نورمالارىمەن رەتتەلەتىن ءوزارا كەلىسىمدى نەگىزدەۋ ارقىلى قوزعالعان ءىستى توقتاتۋ ارەكەتى قاراستىرىلماعان. سوتتىڭ دا رەزيدەنت ەمەس تۇلعانىڭ اكىمشىلىك شىعىستارى جونىندەگى دالەلدەردى زەرتتەۋ مۇمكىندىگى جوق. مۇنداي جاعداي تەك كومپانيا رەزيدەنتى بولىپ تابىلاتىن شەت مەملەكەتتىڭ قۇزىرەتتى ورگانى ءوز مالىمەتتەرىن بەرگەندە عانا مۇمكىن بولادى.
اقش زاڭدىلىقتارىندا وسى ماسەلەگە بايلانىستى ءوزارا كەلىسىمگە كەلۋ سالىقتىڭ جارتىسىن بيۋدجەتكە تولەگەندە عانا مۇمكىن بولادى دەپ بەلگىلەنگەن. ال شاعىمدانۋشى كىرىستەرىن دالەلدەگەن جاعدايدا وعان تولەگەن سالىق قارجىسى قايتا قايتارىلادى. مۇنداي جاعدايدا مەملەكەت مۇددەسى دە زارداپ شەكپەيدى. ال ادال سالىق تولەۋشى وسىنىڭ ناتيجەسىندە ءوزىنىڭ تولەگەن قارجىسىن قايتارىپ الۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى.
قازاقستان زاڭ شىعارۋشىسى ءوزارا كەلىسىمگە كەلۋ كەزىندە سالىقتىق حابارلاندىرۋ ارەكەتىن توقتاتۋدى قاراستىرماۋ ارقىلى ول دا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ ءمۇددەسىن قورعاۋ تالابىنان كەلگەن دەپ ەسەپتەيمىن. مۇنداي جاعدايدا دا ادال سالىق تولەۋشىنىڭ قۇقىعى بۇزىلمايدى. ويتكەنى, وعان ءوزارا كەلىسىمگە كەلۋ كەزىندە ءوز ۇستانىمىن دالەلدەي العان جاعدايدا تولەنگەن سالىقتار مەن ولاردىڭ ءوسىمى قايتا قايتارىلاتىن بولادى. بۇل جەردە ءىس ءوندىرىسىن توقتاۋ جانە ازاماتتىق ءىستىڭ ءوزارا كەلىسىمگە كەلۋ ناتيجەسىن كۇتۋ تەك قانا ۇزاق ۋاقىتتى قاجەت ەتىپ قويماي, سونىمەن قاتار بيۋدجەتتە سالىق سوماسىن ۋاقىتىندا الا الماۋى قاۋپىن تۋدىراتىندىعىن دا ايتا كەتپەكپىن. ويتكەنى, ءوزارا كەلىسىمگە كەلۋ كەزىندە سالىق تولەۋشى ءوز اكتيۆتەرىن سىرتقا شىعارىپ اكەتۋى جانە ەسەپتەلگەن سالىقتار مەن وسىمدەردى تولەۋدەن جالتارۋى عاجاپ ەمەس. مۇنداي جاعداي ماسەلەنىڭ وسى بولىگىندەگى كەلىسىمسىزدىكتەردەن تۋىندايدى.
سالىق تولەۋشىلەر سالىق زاڭدىلىقتارىندا بولاتىن مۇنان كەيىنگى وزگەرىستەرگە دە ءجيى يەك ارتىپ جاتادى. مۇنداي ماسەلەگە قاتىستى «نورماتيۆتىك-اكتىلەر تۋرالى» زاڭنىڭ 37-بابىنىڭ 1-تارماعىندا قابىلدانعان نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىنىڭ ارەكەتى ول ىسكە قوسىلعانعا دەيىنگى كەزەڭدى قاراستىرمايتىندىعىن ايتامىز. وسى ماسەلە بويىنشا زاڭدىلىقتارعا تالداۋ جۇرگىزە جانە وسى جونىندەگى مەملەكەتتىك ساياساتتى انىقتاي كەلە, ەسكەرتە كەتەتىن ءبىر جاعداي ازاماتتىق زاڭدىلىقتار سالىققا قاتىستى قولدانىلمايدى جانە سالىق زاڭدىلىقتارىنا ەنگىزىلگەن مۇنان كەيىنگى وزگەرىستەردى زاڭ شىعارۋشىنىڭ اتالعان ماسەلە جونىندەگى ءوز ۇستانىمىن وزگەرتكەندىگى دەپ ەسەپتەۋگە بولمايدى. سالىقتىق قۇقىقتىق قاتىناس دەگەنىمىز – بۇل سالىق تولەۋشىگە مەملەكەتتىڭ بيلىك وكىلەتتىلىگى. مەملەكەت سالىق تولەۋشىدەن قانداي سالىق الۋ جانە قانداي كولەمدە الۋ ماسەلەسىن ءوز بەتىمەن دەربەس ايقىندايدى. ونىڭ ۇستىنە سالىقتار مەن ولاردىڭ كولەمدەرى ءوسۋ جاعىنا دا, تومەندەۋ جاعىنا دا وزگەرۋى ابدەن مۇمكىن. مۇنى مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق ساياساتى ايقىندايدى.
اسەمگۇل سۇلەيمەنوۆا, استانا قالاسىنىڭ مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق ەكونوميكالىق سوتىنىڭ سۋدياسى.