«ەلدە بولسا, ەرىنگە تيەدى» دەگەندەي, دۇكەن ارالاعان مەن بازار جاعالاعاننىڭ الدىمەن ساتىپ الاتىنى ازىق-ت ۇلىك ءونىمى ەكەنى انىق. وسى ورايدا تۇتىناتىن ازىقتىڭ باعاسى قولجەتىمدى, ساپاسى سەنىمدى بولعانى ابدەن كەرەك. ال بۇل تالاپقا جەرگىلىكتى ءونىم وندىرۋشىلەردىڭ قولىنان شىققان تاۋاردىڭ تولىقتاي ساي كەلەتىنى جانە اقيقات.
جالپى, ەلدى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتۋ باعىتىندا ايماقتاعى اۋىلشارۋاشىلىق ءونىمىن وندىرۋشىلەردىڭ ۇلەسى ۇلكەن. تۇتىنۋ نارىعىنداعى يمپورت اعىنىنا تولىقتاي توتەپ بەرە الماسا دا, ءوزىمىزدىڭ توپىراقتا وسكەن داقىل مەن جەمىس-جيدەكتىڭ وڭدەلىپ, دايىن اسقا اينالعان ءتۇرى كوبەيىپ وتىرعانى قۋانتادى. بۇل وتاندىق اگروساياساتتىڭ وڭ ناتيجەسى.
مىسالعا, وتكەن جىل بويىنا الماتى وبلىسىندا اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ ناقتى كولەم يندەكسى 103,3 پايىزدى قۇراپ, قۇنى 647,6 ملرد تەڭگە بولاتىن ءونىم وندىرىلگەن ەكەن. بۇل دەگەنىڭىز تۇتىنۋشىعا تىكەلەي جونەلتىلگەن ەت, ءسۇت, جۇمىرتقا, ۇن مەن جارما سياقتى ءونىم تۇرلەرىنىڭ جۇلگەسى ۇزىلمەگەندىگىن كورسەتەدى. قاراڭىز, 2017 جىلى وبلىستىڭ مال مەن قۇس اسىراۋشى شارۋالارى تىرىدەي سالماعى 352,4 مىڭ توننا بولاتىن ءىرى قارا مەن ۋاق مال جانە قۇس باسىن سويۋعا جىبەرىپتى. دەمەك جىل ىشىندە قارا قازاندا ەت ءپىسىپ, بالا-شاعا ايران-ءسۇتسىز وتىرماعانى دا. ونىڭ تاعى ءبىر دالەلىن ءسۇت پەن جۇمىرتقا ءوندىرۋ كولەمىنىڭ 2016 جىلمەن سالىستىرعاندا 107,6 پايىزعا ارتىپ, تيىسىنشە ءسۇت – 719 مىڭ توننا, جۇمىرتقا 1081,8 ملن دانا بولىپ تۇتىنۋعا جونەلتىلگەنىنەن دە بايقاۋعا بولادى.
ەكىنشى جاعىنان العاندا, ءونىم ءوندىرۋ كولەمىنىڭ ارتۋى وڭىردەگى مال باسىنىڭ كوبەيىپ, ەگىن ەگۋدىڭ ۇلەسى ارتقاندىعىن دا بىلدىرەدى. ەسەپتى جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جەتىسۋلىق ديقاندار ءوسىرىپ, جيىپ-تەرگەن ءداندى داقىل – 774,3 مىڭ توننا, جۇگەرى – 521,9 مىڭ توننا, كۇرىش 48,9 مىڭ توننا, قانت قىزىلشاسى 333,9 مىڭ توننانى قۇراعان. مۇنىڭ سىرتىندا 303,2 مىڭ توننا مايلى داقىلدار, 723,2 توننا كارتوپ پەن 957 مىڭ توننا كوكونىس ءوسىرىلىپ, 105,1 مىڭ توننا جەمىس-جيدەك جانە جينالعان ەكەن. وسى مولشەردەن-اق الماتى وبلىسىنىڭ اگرارلىق سالاسىندا تەر توگىپ جۇرگەن ازاماتتاردىڭ ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە وراسان ۇلەس قوسىپ وتىرعاندىعى كورىنىس تاپپاي ما؟
بۇدان بولەك وبلىستا ءىرى قارا مالى 965,5 مىڭ باسقا جەتىپ, قوي مەن ەشكىنىڭ ەسەبى 3 408,1 مىڭ باستى قۇراپ وتىر. ال بيىلعى قىستاماعا 295, 7 مىڭ باس جىلقى جايىلىمعا كىرگەنى جايلى جانە ءبىر دەرەك بار. مال شارۋاشىلىعى تۋرالى ايتقاندا ايماقتاعى تۇيە باسىنىڭ كوبەيىپ قانا قويماي, شۇبات وندىرۋدە الدىڭعى قاتارداعى وندىرىسكە جول اشىپ وتىرعاندىعىن ەرەكشە ايتۋىمىز كەرەك. ماسەلەن, ىلە اۋدانىنا قاراستى اقشي اۋىلىنداعى تۇيە ءسۇتىن وڭدەيتىن شاعىن تسەح جىلىنا 3 جارىم مىڭ توننا شۇبات ءوندىرىپ, دايىن ءونىم تۇرىندە ساتۋعا شىعارىپ كەلەدى. قازىر قوراسىندا 4 مىڭ باسقا جۋىق تۇيەسى بار سىدىق داۋلەتوۆتىڭ اتى الىس-جاقىنعا ابدەن تانىس بولسا كەرەك. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا «داۋلەت-بەكەت» شارۋا قوجالىعىن قۇرىپ, ويسىلقارا تۇقىمىن ءوسىرۋدى قولعا العان كاسىپكەر بۇگىندە ءوز ءىسىنىڭ حاس شەبەرى بولىپ العان. وبلىس الماتى قالاسىن بىلاي قويعاندا داۋلەتوۆتىڭ تۇيەسىنەن ساۋىلعان ءسۇتتى رەسەي اتتاي قالاپ الدىرادى ەكەن.
– تۇيەنى ءوزىمىز باعىپ, ءوزىمىز ساۋامىز. وڭدەيمىز ءارى دايىن ونىمگە اينالدىرىپ ەكسپورتتايمىز. تۇيەشى مەن ساۋىنشىعا جۇمىس تابىلادى. تابىس بار. كاسىبىمىزگە وراي ءناسىبىمىز بۇيىرىپ تۇر, – دەيدى سىدىق مىرزا.
بىلتىرعى جىلى داۋلەتوۆتىڭ شارۋاشىلىعى رەسەيگە 20 تونناعا جۋىق شۇبات جونەلتكەن. ءتۇبى الىس ەلدەردىڭ نارىعىنا شىعۋعا نيەتتى. بۇل – ورىندالاتىن ماقسات. قازىر ۇكىمەت تۇيە ءسۇتىنىڭ ءار ليترىنە 55 تەڭگەدەن, ال ويسىلقارا ەتىنىڭ ءار كيلوسىنا 90 تەڭگەدەن سۋبسيديا تولەيدى. ياعني ەڭبەك ەتكەننىڭ قارەكەتى ەلەۋسىز قالمايدى دەگەن ءسوز.
ايتپاقشى ايماقتاعى اۋىلشارۋاشىلىق ءونىمىن دايىندايتىن باسەكەگە قابىلەتتى جانە ەڭبەك نارىعىنداعى جۇمىس بەرۋشى ءوندىرىستىڭ ءبىراز بولىگىن شارۋا قوجالىقتارى قۇرايدى ەكەن. ولاردىڭ وبلىس ەكونوميكاسىنداعى ۇلەسى 40,8 پايىز شاماسىندا. دەمەك دۇكەن ارالاعان مەن بازار جاعالاعاننىڭ سەبەتىندەگى ازىق-ت ۇلىكتىڭ سان ءتۇرىن وندىرۋدە جەتىسۋلىق ديقان مەن شارۋانىڭ دا ۇلەسى بار دەگەن ءسوز.
قالماحانبەت مۇقامەتقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى وبلىسى