بۇگىندە جان-جاعىمىزدى تۇگەل دەرلىك جاساندى ينتەللەكت ونىمدەرى قورشادى. قولىڭىزداعى سمارتفوننىڭ ونلاين قوسىمشاسىمەن تاكسي قىزمەتىنە جۇگىنە الاسىز, اۋەجاي مەن ۆوكزالدارداعى كاسسالارعا جۇگىرمەي-اق ۇشاققا, پويىزعا بيلەتكە تاپسىرىس بەرە الاسىز, ءتىپتى قوعامدىق كولىك نەمەسە قالاارالىق قاتىناستاردىڭ دا وڭتايلى قىزمەتىن تاڭداۋعا مۇمكىندىگىڭىز بار. ءبارى دە ۋاقىت ءارى قارجى جاعىنان ءتيىمدى.
ءيا, كولىك سالاسىنداعى وزگەرىستەردىڭ جىلدام ءورىس العانى سونشالىق, ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ سالتىن عانا ەمەس, شاھارلاردىڭ تىنىس-تىرشىلىگى مەن كەلبەتىن دە ايتارلىقتاي وزگەرىسكە الىپ كەلە جاتىر. سونىڭ ءبىرى – جۇرگىزۋشىسى جوق كولىكتەر.
2010 جىلى Google كومپانياسى العاش رەت جۇرگىزۋشىسىز جۇرەتىن كولىك جاساپ شىعاراتىنىن مالىمدەدى. «نيۋ-يورك تايمس بەستسەللەر» سەرياسىمەن جارىق كورگەن ەريك برينولفسون مەن ەندريۋ ماكافيدىڭ «ماشينانىڭ ەكىنشى ءداۋىرى» اتتى كىتابىندا اۆتورلار 2012 جىلدىڭ جازىندا كرەمني جازىعىنداعى Google شتاب-پاتەرىندە كومپانيانىڭ وسى باعىتتاعى, ياعني Chauffeur جوباسى شەڭبەرىندەگى العاشقى ونىمىمەن سەرۋەندەگەنىن قىزىقتى ەتىپ سۋرەتتەيدى. 101-ءشى تاسجولدا ىزعىتقان كولىكتىڭ ارتقى ورىندىعىنا جايعاسقان ولار باستاپقىدا كولىك تىزگىنىنە ەشكىم وتىرمايدى دەپ ويلاعاندارىن, الايدا جۇرگىزۋشىسى جوق كولىك جاياۋ جۇرگىنشىلەر مەن باسقا دا كولىك جۇرگىزۋشىلەرىن شوشىتىپ, ۇرەيلەندىرىپ الماۋ جانە پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ نازارىن اۋدارماۋ ءۇشىن الدىڭعى ورىنعا كومپانيانىڭ ەكى قىزمەتكەرى وتىرعانىن ايتادى. بۇل ءتۇزۋ داڭعىل بولعانىمەن استە تىنىش جاتقان كوشە ەمەس ەدى. دەسە دە قوزعالىسى تىعىز جولدا كولىكتىڭ ءمىنسىز جۇرگەنى سونشالىق, تەست-درايۆ جاساۋشىلار جولاي تۇك ىستەمەي وتىرعاندىقتان زەرىگە باستاعاندارىن دا جازادى. Google بۇل كولىكتەردى 2020 جىلى جاپپاي ساۋداعا شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىر. قازىر وسى سالاداعى سىناقتاردى KIA Motors, General Motors, Toyota, Uber سياقتى كومپانيالار دا جۇرگىزۋدە. باسقا دا كاسىپورىندار از ەمەس. ماسەلەن, Tesla كومپانياسى 2015 جىلدىڭ قازان ايىندا جاڭارتىلعان باعدارلامامەن قامتىلعان جارتىلاي اۆتوماتتى جۇرگىزۋ قىزمەتى بار كولىكتەردى ساۋداعا شىعاردى. ءتىپتى قازاقستاندىق قىمبات كولىكتەر يەلەرى كلۋبىنىڭ نەگىزىن سالۋشى بەيبىت الىبەكوۆ Tesla ەلەكتروكارىن الماتى قالاسىنىڭ كوشەلەرىندە ساعاتىنا 80 شاقىرىمدىق جىلدامدىقپەن سىناقتان وتكىزگەنى دە ەستە. كولىك كەپتەلىسىندە, بۇرىلىستاردا جول بەلگىلەرىنە قاراي وزدىگىنەن قوزعالعان كولىكتەگى وتاندىق كاسىپكەر «شىنىندا قورقىپ وتىرمىن. ءرۋلدى قولعا الىپ, تەجەگىشتى باسقىم كەلەدى. مەنىڭ ءۇش بالام بار, ءالى ءومىر ءسۇرۋىم كەرەك» دەپ ءارى ازىلدەگەن, ءارى تاڭعالعان بەينەجازباسىن ينتەرنەت جەلىلەرىنە جۇكتەگەن بولاتىن. ياعني جۇرگىزۋشىسى جوق كولىكتەر جاقىن ارادا كوشەدەگى ۇيرەنشىكتى كورىنىستەردىڭ بىرىنە اينالۋى عاجاپ ەمەس.
جالپى, جۇرگىزۋشىسىز قوزعالاتىن «اقىلدى» كولىكتەردىڭ ۋاقىت وتكەن سايىن ادامدار جۇرگىزەتىن كولىكتەرگە قاراعاندا, تيىمدىلىگى مەن قاۋىپسىزدىگى جوعارىلاي بەرمەك. بۇل قوزعالىس قۇرالدارى ۋربانيزاتسيا داۋىرىندە الىپ مەگاپوليستەردەگى كەپتەلىستەردى جويۋعا, تاسىمالداۋ مەن لوگيستيكا سالاسىندا قورشاعان ورتاعا شىعارىلاتىن قالدىقتار كولەمىن ازايتۋعا سەپتىگىن تيگىزبەك. سونىمەن بىرگە جولداعى كەيبىر جۇرگىزۋشىلەردىڭ اگرەسسيالىق قيمىلدارىن شەكتەۋگە, ياعني وزگەنىڭ ومىرىنە قاۋىپ توندىرمەۋگە, جۇيكەگە تۇسەتىن سالماقتى تومەندەتۋگە دە وڭ اسەر ەتەدى. قارت ادامدار مەن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ دا قاتىناۋ دەڭگەيىن جەدەلدەتۋگە كومەكتەسەدى دەلىنەدى. The Boston Consulting Group ساراپشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, اۆتونومدى كولىكتى ەنگىزۋ جول اپاتتارىنىڭ سانىن 90 پايىزعا, ۋلى گازدار شىعارىلىمىن 80 پايىزعا, جول قوزعالىسى قارقىنىن 60 پايىزعا تومەندەتەدى. ارينە كەرى اسەر ەتەتىن تۇستارى دا بار. ماسەلەن, جۇمىس كۇشىنىڭ قىسقارۋىنا الىپ كەلۋى ىقتيمال. تاكسي جۇرگىزۋشىلەرى, جۇك كولىكتەرى, اۆتوكولىك ونەركاسىبى سالاسىندا ەڭبەك كۇشى قاجەت بولماي قالادى. سونداي-اق بيۋدجەتكە كولىك قوزعالىسىنداعى ايىپپۇلدان تۇسەتىن كىرىس تومەندەۋى مۇمكىن. جۇرگىزۋشىلەر دايارلاۋمەن اينالىساتىن زاڭدى ۇيىمدار دا جۇمىسىن توقتاتادى. سونداي-اق حاكەرلىكپەن شۇعىلدانۋشىلار جاساندى ينتەللەكتكە يە كولىكتەردىڭ باسقارۋ قىزمەتىنە بۇيرىق بەرە الادى.
مىنە, ەلباسى بيىلعى جولداۋىندا باسىمدىق بەرگەن ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيانىڭ دامۋى تاڭداي قاقتىرارلىقتاي جەدەل, اۋقىمى اۋىز اشتىرارلىقتاي كەڭ ەكەنىن وسى وزگەرىستەردىڭ ءبىر سالاسىنان عانا كورۋگە بولادى. قازىر ەلىمىزدە 4,5 ملن شاماسىندا اۆتوكولىك بار ەكەن. جارتىسىنا جۋىعى تۇراقتى بولماسا دا ءىشىنارا تاسىمال قىزمەتىن كورسەتەدى. ولار الداعى ون جىلعا جەتپەي ناپاقاسىز قالۋى مۇمكىن. ودان باسقا دا كوپتەگەن الەۋمەتتىك ماسەلەلەر پايدا بولادى. اتقارۋشى بيلىككە كولىك جۇيەسىنىڭ جاڭا ترانسفورماتسياسىن جۇزەگە اسىرۋ قاجەت. ءبىز وسى وزگەرىستەردى لايىقتى قارسى الۋعا قانشالىقتى دايىنبىز؟ بۇگىنگى باستى ساۋال وسى بولسا كەرەك.
دۋمان اناش, «ەگەمەن قازاقستان»