باس قالا باسپانا سالۋدان كوش باستاپ تۇر

جالپى, ەلىمىزدە تۇرعىن ءۇي سالۋ جۇمىسى جىل ساناپ جاندانىپ كەلەدى. بىلتىردىڭ وزىندە پايدالانۋعا بەرىلگەن تۇرعىن ءۇي كولەمى 2016 جىل­عىمەن سالىستىرعاندا 6,2 پايىزعا ارت­قان. وسىلايشا تۇرعىن ءۇيدى ىسكە قوسۋدىڭ جىل­­دىق جوسپارى 111 پايىزعا ورىن­دالىپ­­تى. مۇنىڭ ءبارى ەلىمىزدە «نۇرلى جەر» بىرىڭعاي تۇرعىن ءۇي قۇرى­لىسى باع­دار­لاماسىنىڭ ارقاسى دەيدى ماماندار.

ۇكىمەت «نۇرلى جەر» بىرىڭعاي تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلاماسىن 2016 جىلدىڭ سوڭىندا پرەزيدەنت تاپ­سىر­ماسىمەن ازىرلەگەن بولاتىن. «نۇرلى جەر» بويىنشا 15 جىلدا 1,5 ميل­­­ليونعا جۋىق قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي سالۋ جوسپارلانعان. باعدارلامانىڭ نە­گىز­­­گى ماقساتى دا سول – حالىققا تۇرعىن ءۇي­­­دىڭ قولجەتىمدىلىگىن ودان ءارى ارتتىرۋدى قام­تاماسىز ەتەتىن تۇرعىن ءۇي قۇرى­لى­­­­سىن دامىتۋ ماسەلەلەرىن كەشەندى شەشۋ.

اتاپ ايتساق, بىلتىر تۇرعىن ءۇي قۇرى­­لىسىنا 979,8 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلعان, بۇل ونىڭ الدىنداعى جىل­عى دەڭگەيدەن 18 پايىزعا جوعارى.

وتكەن جىلى سالىنعان 100,8 مىڭ باس­پانانىڭ 75,8 مىڭى جەكە سەكتور ەسەبىنەن, 25 مىڭى مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيا ەسەبىنەن جۇزەگە اسىپ وتىر. ولاردىڭ 27,9 مىڭى جەكە ۇيلەر, ال 72,9 مىڭى كوپ قاباتتى ۇيلەردەگى پاتەرلەر. ال وڭىرلەردە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدى جۇرگىزۋ ءۇشىن 77,3 ملرد تەڭگە بولىنگەن, وتكەن جىلى ونىڭ 99,5 پايىزى نەمەسە 76,9 ملرد تەڭگەسى يگەرىلىپتى.

رەسپۋبليكا بويىنشا تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋدەن 2,4 ملن شارشى مەترمەن استانا قالاسى كوش باستاپ تۇر. ودان كەيىنگى ورىنداردى الماتى قالاسى (1,9 ملن م2), ماڭعىستاۋ (833 مىڭ م2) جانە اقتوبە (792,3 مىڭ م2) وبلىستارى يەلەنگەن.

جالپى, تۇرعىن ءۇي سالۋدان استانا­نىڭ كوش باستاپ تۇرۋى قاتتى تاڭعا­لارلىق قۇبىلىس ەمەس. سەبەبى جىل ساناپ ءوسىپ, كەڭەيىپ-قانات جايىپ كەلە جاتقان باس قالانىڭ تۇرعىندار سانى دا كۇن ساناپ ارتىپ كەلەدى. سوعان ساي باسپاناعا قا­جەت­تىلىك تە كۇشەيە تۇسەتىنى انىق. ماسە­لەن, وتكەن جىلدىڭ باسىندا-اق ءۇي الۋعا 44 مىڭ ادام كەزەكتە تۇرىپتى, سونىڭ 6 مىڭنان استامى 2016 جىلى عانا كەزەك­كە تۇرعاندار. 2016 جىلى كەزەك­تىلىك تار­­تى­بىمەن جانە تۇرعىن ءۇي باعدار­لاما­لارى شەڭبەرىندە ازاماتتارعا 603 پاتەر بەرىلگەن.

«نۇرلى جەر» باعدارلاماسى شەڭ­بەرىندە 2017-2021 جىلدارى ەلوردا بو­يىنشا شارشى مەترى 1000 اقش دوللارىنا دەيىنگى باعاعا 40 مىڭ پاتەر تاپسىرىلادى دەپ جوسپارلانعان. سونىڭ ىشىندە بيۋدجەت قارجىسى ەسەبىنەن قالالىق قۇرىلىس باسقارماسى ارقىلى 8247 پاتەر, ياعني 5940 نەسيەلىك, 2307 ارەندالىق باس­پانا بەرىلمەك.

توقتالا كەتەتىن تاعى ءبىر جايت, وت­كەن جىلدىڭ تامىزىندا مەملەكەت باس­شى­سىنىڭ وڭىرلەردى الەۋمەتتىك-ەكو­ن­و­ميكالىق دامىتۋ جونىندەگى كەڭەس­­تە بەرگەن تاپسىرماسى بويىنشا باع­­دار­لا­ما­عا ەكىنشى دەڭگەيلى بانك­تەر­دى بەلسەندى تارتۋ جانە ونى ىسكە اسى­رۋ­دىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ تۋرالى وز­گەرىستەر مەن تولىقتىرۋ­لار ازىر­لە­نىپ, قابىلداندى. ەنگىزىلگەن العاشقى وز­گەر­ىستەر باعدارلاما تەتىكتەرىن وزەك­تەن­دىرۋدى كوزدەدى. ايتالىق, قۇجات­قا استانا قالاسىندا تۇرعىن ءۇي قۇرى­لىسى­­نىڭ پروبلەمالى نىساندارىن قار­جىلاندىرۋ تەتىگىن ىسكە اسىرۋدىڭ نور­­مالارىن رەگلامەنتتەيتىن ءبولىم قوسىل­­دى. اياقتالۋى ءتيىس نىساندار ءتىزى­مىن قالا اكىمدىگىنىڭ ۆەدومستۆوارالىق كو­­ميس­­سياسى انىقتايدى. مۇنىڭ ءوزى ەلور­دا­داعى ەڭ وزەكتى باسپانا ماسەلەسىنىڭ ءبىر­شاما شەشىلۋىنە سەپتىگىن تيگىزەر دەگەن سەنىمدەمىز. سونداي-اق كوپشىلىك كوكە­­يىندە جۇرگەن تاعى ءبىر ماسەلە – «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى ارقىلى استا­نادان جەر الۋ جايى. الايدا جا­قىندا ۇكىمەت ءۇيىنىڭ ءباسپاسوز ورتا­لى­عىندا ايتىلعان مالىمەت­كە سۇيەنسەك, جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا جەر تەلىم­دەرىن ءبولۋ ءتارتىبى بويىنشا استانا مەن الماتىدان جەكە تۇرعىن ءۇي قۇ­رىلىسىنا جەر تەلىمدەرىن ءبولۋ قاراس­تىرىلماعان. بىراق جەرگە بولماسا دا ۇيگە قول جەتكىزۋىڭىز ابدەن مۇمكىن. ەندە­شە ءوز مەرەيتويى قارساڭىندا «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىمەن ەلور­دادا سالىنعان جانە سالىناتىن باس­پ­ا­نانىڭ كوپ بولۋىن عانا تىلەيمىز.

دينارا بىتىك,

«ەگەمەن قازاقستان»