ەلباسىنىڭ قازاقستان حالقىنا جاريالاعان جولداۋىنداعى العا قويىلعان ماقساتتار مەملەكەتتى دامۋدىڭ جاڭا ساپالى دەڭگەيىنە كوتەرۋگە باعىتتالعان.
بۇگىندە الەمدە دامۋدىڭ ەكستەنسيۆتى رەسۋرستارى نەگىزىنەن سارقىلعان. سوندىقتان دامۋ تەك قانا قارقىندى فاكتورلار, ياعني عىلىم جەتىستىكتەرىن مەيلىنشە پايدالانۋ ارقىلى عانا بولاتىنى ءومىر شىندىعىنا اينالىپ وتىر.
مەملەكەت باسشىسى ءوز جولداۋىندا اگروونەركاسىپتىك كەشەنگە توقتالا وتىرىپ, ونى يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالارمەن دامىتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. سەبەبى دە تۇسىنىكتى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ەگىستىك جەرلەردىڭ 93% اۋا رايىنا تاۋەلدى ايماقتاردا ورنالاسقان, ياعني ەگىنشىلىكتىڭ ونىمدىلىگى تولىقتاي جاۋىن-شاشىننىڭ كولەمىنە تىكەلەي بايلانىستى. سوندىقتان دا عىلىمي تاسىلدەرگە جۇگىنبەسەك, زاماناۋي اگروتەحنولوگيالاردى قولدانباساق, الەمدىك دامۋدىڭ كوشىنە ىلەسە الماي قالۋىمىز ايدان انىق. قازىرگى تاڭدا ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزدىڭ اگرارلىق سەكتورى دامىعان ەلدەردەن الدەقايدا ارتتا قالعانى جاسىرىن ەمەس. ماسەلەن, تابيعي-كليماتتىق جاعدايى سولتۇستىك قازاقستان وڭىرىنەن دە قاتال بولىپ تابىلاتىن اۆستراليادا استىق داقىلدارىنىڭ ونىمدىلىگى بىزگە قاراعاندا 2 ەسە جوعارى. ال تابيعي-كليماتتىق جاعدايى بىزبەن ۇقساس كەلەتىن كانادادا وسىمدىك شارۋاشىلىعىنىڭ ونىمدىلىگى 14 ەسە ارتىق. جەر كولەمى قازاقستاننان 66 ەسە كىشى گوللانديادا اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ ءار جىل سايىنعى ەكسپورتى 100 ملرد. اقش دوللارىن قۇرايدى, نەمەسە بىزدەن 50 ەسە كوپ!
ولاردىڭ وسىنداي تابىسقا جەتۋىنىڭ نەگىزگى قۇپياسى – ول ءبىلىم تاراتۋ مەن كادرلار دايارلاۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن قۇرۋ ارقىلى وندىرىسكە عىلىم مەن تەحنيكانىڭ سوڭعى جەتىستىكتەرىن دەر كەزىندە ەنگىزە بىلگەندىگىندە. ءبىز دە وسىنداي جولمەن ءجۇرۋىمىز كەرەك. اۋىل شارۋاشىلىعىن قارقىندى دامىتۋ جولىندا ارتتا قالعانىمىزدى ەسكەرە وتىرىپ, الداعى ۋاقىتتا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتىپ جۇرگەنىندەي, ەڭ قىسقا جولمەن, ياعني ۇزدىك عىلىمي ءبىلىم مەن ناتيجەلى اگروتەحنولوگيالاردى ترانسفەرتتەۋ جۇمىستارىمەن جەدەل تۇردە اينالىسۋىمىز قاجەت.
وكىنىشكە قاراي وسى ءبىر ماڭىزدى ىستە بۇگىنگە دەيىن ناقتى ناتيجەلەر جوق.
مۇنىڭ سەبەبىنە كەلەر بولساق – ول اتالعان ماسەلەنى شەشۋدىڭ بارلىق اسپەكتىلەرىن قامتيتىن ناقتى جۇيەنىڭ جوقتىعى جانە دە ونى قۇرۋداعى سالعىرتتىعىمىز. شىنايى كەلگەندە تەحنولوگيالاردى ترانسفەرتتەۋدىڭ ءوزى – ول وسىعان قاتىستى كوپتەگەن الدىن-الا اتقارىلاتىن كەشەندى ءىس-شارالاردىڭ قورىتىندى ناتيجە بولىپ تابىلادى. وكىنىشكە وراي بىزدە وسى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە نازاردان تىس قالىپ, ترانسفەرتتەۋگە بىرجاقتى قاراۋ كەڭىنەن جول العان.
وسىدان بەس جىل بۇرىن ءبىز دامىعان ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن مۇقيات ساراپتاي وتىرىپ, ءوزىمىزدىڭ س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە تالقىلاپ, اۋەلى ناقتى جۇيەسىن جاساپ المايىنشا تەحنولوگيالار ترانسفەرتى ماسەلەسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ مۇمكىن ەمەس ەكەندىگىن ەسكەرە وتىرىپ, سونداي جۇيەنى قۇرۋعا كىرىستىك. وسى باعىتتاعى العاشقى قادامىمىز عىلىمي ءبىلىمدى ترانسفەرتتەۋ بولدى. سەبەبى ونسىز جاڭا كەزەڭنىڭ عىلىمي كادرلارىن قالىپتاستىرۋ جانە جاڭا قۇزىرەتتەرگە يە مامانداردى دايارلاۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنى ايتپاسا دا بەلگىلى. ال ولارسىز تەحنولوگيالاردى ترانسفەرتتەۋ ماسەلەسىن جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىن ەمەس. قازىرگى تاڭدا بىزدە ونداي عىلىمي كادرلار مەن ماماندار تاپشى. وسى ماسەلەلەردى شەشۋ باعىتىندا ءبىز الدىمەن ءوزىمىزدىڭ ستراتەگيالىق ءىس-قيمىلدارىمىزدى زامان تالابىنا ساي وزگەرتۋگە كىرىستىك. اۋىلشارۋاشىلىق باعىتىندا ءبىلىم بەرۋ جانە عىلىم سالاسىندا الەمدىك كوشباسشى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىن, دۇنيە ءجۇزىنىڭ بىرقاتار ەلدەرىندە (اتاپ ايتقاندا چيلي, مالايزيا, قحر جانە ت.ب.) ءبىلىم جانە عىلىم جۇيەسىن رەفورمالاۋدا باي تاجىريبەسى بار دەۆيستەگى كاليفورنيا ۋنيۆەرسيتەتىمەن (اقش) ارىپتەستىك قارىم-قاتىناس ورناتتىق. وسى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عالىمدارىنىڭ ۇسىنىسىمەن جانە تىكەلەي قاتىسۋىمەن ۋنيۆەرسيتەتىمىزدى باتىستىق ۇلگىدەگى زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنە كوشىرۋ باعدارلاماسىن جاسادىق. يدەيامىزدىڭ تۇپقازىعى رەتىندە 2010 جىلى جاسالىپ, مەملەكەت باسشىسىنا تانىستىرىلعان شورتاندىدا ورنالاسقان باراەۆ اتىنداعى ەگىن شارۋاشىلىعى عىلىمي-وندىرىستىك ورتالىعىنىڭ نەگىزىندە زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىن قۇرۋ جوباسىن باسشىلىققا الدىق. وسى رەتتە; «نەگە زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى؟» دەگەن ورىندى ساۋال تۋىنداۋى مۇمكىن. جاۋابى وتە قاراپايىم. بىرىنشىدەن, بۇل – الەم بويىنشا سىناقتان وتكەن, دامىعان ەلدەردە وتە جوعارى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزگەن, دامۋدىڭ ەڭ قىسقا جولى. ەكىنشىدەن, زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى مودەلىندە وقۋ ۇدەرىسى, عىلىمي زەرتتەۋلەر, ءبىلىم بەرۋ مەن ونى تاراتۋ ماسەلەلەرى ءبىر جۇيەگە بىرىكتىرىلگەن جانە وندا عالىم بارلىق جۇمىستاردىڭ نەگىزگى تۇلعاسى بولىپ تابىلادى. وكىنىشكە وراي, وسى ۋاقىتقا دەيىن بىزدەگى وسى ۇدەرىستەردىڭ باسىنىڭ بىرىكپەگەندىگى اگرارلىق عىلىم سالاسىنا جاس مامانداردىڭ كوپتەپ كەلۋىنە, عىلىمي مەكتەپ ءداستۇرى جالعاستىعىنا, ءبىلىم تاراتۋ مەن ەنگىزۋ جۇيەسىنىڭ دامۋىنا كەدەرگى بولىپ كەلگەنى جاسىرىن ەمەس. وسى ماسەلەلەردى شەشۋ ماقساتىندا قۇرىلعان عىلىم سالاسىنداعى باسقارۋشى قۇرىلىمداردىڭ تالپىنىستارى ءتيىستى ناتيجە بەرمەدى. ويتكەنى ولار ۆەدومستۆوارالىق كەدەرگىلەردى جەڭە الماي نەگىزىنەن اكىمشىلىك قۇرىلىمعا ءتان ىستەردى اتقارۋمەن عانا شەكتەلدى. سوندىقتان ءبىز دە دامىعان ەلدەردەگىدەي عىلىمدى دامىتىپ, ءبىلىمدى مامانداردى دايارلاعىمىز كەلسە, وندا ولاردىڭ وسى ىستەردى ۇيىمداستىرۋ جۇيەسىنىڭ ۇلگىسىن قابىلداۋىمىز قاجەت.
قازىرگى تاڭداعى ءبىزدىڭ بارلىق ءىس-قيمىلىمىز جوعارىدا كورسەتىلگەن باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋعا تولىعىمەن باعىتتالعان. ءبىلىمدى ترانسفەرتتەۋ اياسىندا, ەڭ الدىمەن, عالىمدارىمىز بەن وقىتۋشىلارىمىزدىڭ الەمنىڭ الدىڭعى قاتارلى عىلىمي ورتالىقتارىندا ءبىلىم الىپ, بىلىكتىلىكتەرىن كوتەرۋىن قامتاماسىز ەتتىك. وسىلايشا, ءبىزدىڭ كوپتەگەن عالىمدارىمىز ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسى مەن عىلىمي زەرتتەۋلەردى جاڭاشا قالىپتاستىرىپ, ۇيىمداستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جاڭا بىلىمگە قول جەتكىزدى.
ءبىزدىڭ قولدانىستاعى وقۋ باعدارلامالارىمىزدىڭ ۋاقىت تالابىنا سايكەس ءبىلىمدى جانە وندىرىسكە قاجەتتى جاڭا قۇزىرەتتەرگە يە بىلىكتى ماماندار دايارلاۋعا مۇمكىندىك بەرە المايتىنىن ەسكەرە وتىرىپ, ولاردى جاڭارتۋعا كىرىستىك. دەۆيستەگى (اقش) كاليفورنيا ۋنيۆەرسيتەتى پروفەسسورلارىنىڭ جانە سول ۋنيۆەرسيتەتتە ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ كەلگەن كادرلارىمىزدىڭ كۇشىمەن جاڭادان 6 وقۋ باعدارلاماسىن جاساپ, قولدانىسقا ەنگىزدىك. جاقىن ۋاقىتتا تاعى دا 62 وسى تەكتەس وقۋ باعدارلامالارىن جاساپ, ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىنە ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. وقۋ ۇدەرىسىن جاڭعىرتۋ اياسىندا وقىتۋدىڭ تاجىريبەلىك باعىتىن كۇشەيتۋ جۇزەگە اسىرىلدى. اتاپ ايتقاندا, ستۋدەنتتەردىڭ تاجىريبەدەن ءوتۋ ۋاقىتى 3 ايدان 7 ايعا دەيىن ۇزارتىلدى. اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندىقتارى بويىنشا ءبىلىم الۋ ۋاقىتى مەرزىمدىك اۋىلشارۋاشىلىق جۇمىستارى ۋاقىتىمەن سايكەستەندىرىلدى. ۋنيۆەرسيتەت اۋماعىندا ەت, ءسۇت, ءداندى مەن مايلى داقىلداردى قايتا وڭدەۋگە ارنالعان زاماناۋي قۇرىلعىلارمەن جابدىقتالعان 4 تەحنولوگيالىق پلاتفورما, سونىمەن قاتار, روبوتوتەحنيكا, گەواقپاراتتىق جۇيە (گيس) تەحنولوگيا بويىنشا زەرتحانا مەن جىلىجاي ۇيىمداستىردىق. بۇلاردىڭ بارلىعى دا شەتەلدىك ارىپتەستەرىمىزدىڭ ۇسىنىسىمەن جاسالعان جانە ولاردىڭ وقۋ بازالارىنىڭ تىكەلەي كوشىرمەسى بولىپ تابىلادى. ولار ستۋدەنتتەرمەن تاجىريبەلىك ساباقتار وتكىزۋ ءۇشىن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, عالىمدارىمىزدىڭ ءوز عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن دە قىزمەت ەتەدى.
سونداي-اق, ءبىز وقۋ ۇدەرىسىن ۇشتىلدىلىككە كوشىرۋ جۇمىسىن ءارى قاراي جالعاستىردىق. قازىرگى تاڭدا ستۋدەنتتەردىڭ 58% كوپتىلدى توپتاردا ءبىلىم الىپ جاتسا, ۋنيۆەرسيتەت وقىتۋشىلارىنىڭ 14% ساباقتارىن اعىلشىن تىلىندە وتكىزەدى.
وقۋ ۇدەرىسىن رەفورمالاۋ بويىنشا جوسپارلانعان ءىس-شارالار تولىقتاي جۇزەگە اسىرىلعان كەزدە, ءبىزدىڭ تۇلەكتەرىمىز زاماناۋي تەحنولوگيالار بويىنشا تەرەڭ ءبىلىمدى, تاجىريبەلىك مەنەدجمەنت پەن كاسىبي اعىلشىن ءتىلىن يگەرىپ شىعاتىن بولادى. تەك قانا وسىنداي جاڭاشىل كادرلار, قازىرگى ەسكى بىلىممەن قارۋلانعان مامانداردىڭ ورنىن باسىپ, بۇگىنگى تاڭداعى الدىمىزدا تۇرعان تەحنولوگيالار ترانسفەرتتەۋ ماسەلەلەرىن تولىعىمەن شەشەتىن كۇش بولماق.
ءبىزدىڭ كوڭىل اۋدارىپ وتىرعان ەكىنشى باعىتىمىز – ۋنيۆەرسيتەتتىك عىلىم جۇيەسىن جاڭعىرتۋ. ەڭ الدىمەن, ءبىز جاس عالىمدارىمىزعا الەمنىڭ جەتەكشى عىلىمي ورتالىقتارىندا بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرىپ, عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ زاماناۋي ادىستەرىن مەڭگەرتۋگە باسا نازار اۋدارىپ وتىرمىز. وسى جىلدار ارالىعىندا «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا 42 ادامدى, گەندىك جانە مولەكۋلالىق دەڭگەيدە عىلىمي زەرتتەۋ جۇرگىزە الاتىن جاڭا كوزقاراستاعى ونداعان جاس عالىمداردى وقىتتىق. قازىرگى ۋاقىتتا اتالعان عالىمداردىڭ بىرقاتارى اۆسترالياداعى ارىپتەستەرىمەن بىرلەسىپ, گەندىك ينجەنەريا ادىستەرىن قولدانۋ ارقىلى بيداي, ارپا جانە نۇتتىڭ جەرگىلىكتى سورتتارىنىڭ ساپاسىن قۋاڭشىلىق پەن كۇيزەلىسكە توزىمدىلىگىن ارتتىرۋ باعىتىندا عىلىمي جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدا.
ال جاس بيوتەحنولوگتارىمىز جانۋارلاردىڭ اسا قاۋىپتى جۇقپالى اۋرۋلارىن دياگنوستيكالاۋ ءۇشىن, بيولوگيالىق تەست-جۇيەسىن جاساۋدىڭ زاماناۋي ادىستەمەسىن تولىق مەڭگەردى. مۇنىڭ ءوزى وسى سالادا يمپورت الماستىرۋ ماسەلەسىن شەشۋگە مۇمكىندىك بەرە وتىرىپ, قىرۋار قاراجاتتىڭ ەلدەن سىرتقا كەتپەۋىنە جاعداي تۋعىزادى جانە دە وسى ادىستەمەلەردى ءبىز وتاندىق وندىرۋشىلەرگە ۇسىنۋعا دايىنبىز.
سونداي-اق, الەمنىڭ جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرى مەن عىلىمي ورتالىقتارىنىڭ تاجىريبەسى بويىنشا, عالىمدار اراسىندا باسەكەلەستىك جۇيەسىن, مانساپتىق ءوسۋ ۇلگىسىن ازىرلەدىك جانە قولدانۋدامىز, عالىمدارعا ەڭبەكاقى تولەۋدىڭ جاڭا سالىستىرمالى جۇيەسىن ەنگىزدىك. كۇنى بۇگىنگە دەيىن عالىمدار اراسىنداعى باسەكەلەستىكتىڭ جوقتىعى ءبىزدىڭ اگرارلىق سالانىڭ عىلىمىن دامىتۋدا تەجەۋشى فاكتورلاردىڭ ءبىرى بولىپ وتىرعانىن جاسىرۋعا بولمايدى.
ءۇشىنشى باعىت – تەحنولوگيا ترانسفەرتى جۇيەسىن قۇرۋ. بۇل باعىتتا ءبىز, ەڭ الدىمەن, ترانسفەرتتەۋدىڭ دۇرىس جۇيەسىن قۇرۋدى باستى نازاردا ۇستادىق جانە ونى كەيىن ترانسفەرتتەۋ ماسەلەسىن پراكتيكالىق جاعىنان شەشۋدە بازا رەتىندە پايدالانۋعا باعىتتاۋدى ماقسات ەتتىك. وسىنداي ۇستانىم نەگىزىندە تەحنولوگيالىق جاڭالىقتاردى يگەرگەن شەتەلدىك سەرىكتەستەرمەن بىرلەسە وتىرىپ, ۇزدىك تەحنولوگيالاردى بەيىمدەۋ مەن ترانسفەرتتەۋدىڭ 5 حالىقارالىق ورتالىعىن قۇردىق. اتالعان جاڭا باستامالاردى بيۋدجەت قاراجاتىن جۇمساماي, شامامەن 1,2 ملرد. تەڭگە كولەمىندە بولاتىن شەتەلدىك ينۆەستيتسيانى تارتۋ ارقىلى جۇزەگە اسىردىق. بۇگىندە ءدال وسى ورتالىقتار بازاسىندا وندىرىسكە ەنگىزۋ ءۇشىن, دايىن شەشىمدەردى بەرە الاتىن جاڭا تەحنولوگيالاردى بەيىمدەۋ بويىنشا عىلىمي جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. اتالعان بازالاردا ءبىزدىڭ ستۋدەنتتەر دە ءبىلىم الۋدا. سونىمەن قاتار, بەلورۋسس تەحنولوگياسىن بەيىمدەۋ مەن ترانسفەرتتەۋ ورتالىعىن قۇرۋدى ينۆەستيتسيالاعان ءبىزدىڭ سەرىكتەسىمىز ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 50-گە جۋىق ستۋدەنتىنىڭ بەلورۋسس ۋنيۆەرسيتەتتەرى مەن ماشينا جاساۋ زاۋىتتارىندا ءبىلىم الۋى ءۇشىن جىل سايىن جۇمسالاتىن شىعىنداردى ءوز تاراپتارىنا الدى.
قازىردىڭ وزىندە بۇل ورتالىقتار ناقتى ناتيجەلەر بەرە باستادى. اتاپ ايتقاندا, وڭتۇستىك كورەيامەن بىرلەسىپ قۇرىلعان گەواقپاراتتىق جۇيە تەحنولوگيا ورتالىعى وتكەن جىلى قازاقستاننىڭ نەگىزگى استىق ەگەتىن ايماقتارىندا ەگىن جيناۋدىڭ عارىشتىق مونيتورينگى بويىنشا مەملەكەتتىك تاپسىرىستى بىرلەسىپ ورىنداۋشى رەتىندە قاتىستى. بۇگىندە ونى قازاقستاننىڭ بارلىق ايماعىندا تابيعي رەسۋرستاردىڭ عارىشتىق مونيتورينگى بويىنشا زەرتتەۋلەردى بىرلەسىپ ورىنداۋشىسى رەتىندە ەنگىزۋگە شەشىم قابىلداندى.
سونىمەن قاتار, وسى ورتالىقتىڭ مۇمكىندىكتەرى مەن ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن اقمولا وبلىسى تسەلينوگراد اۋدانىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەرىن ساندىق فورماتقا كوشىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. ونى عارىشتىق سۋرەتتەرمەن سالىستىرا وتىرىپ جەر پايدالانۋ پروتسەسستەرىنە تولىعىمەن باقىلاۋ جۇرگىزۋ ءۇشىن قولدانۋعا بولادى. ماسەلەن, بۇل تەحنولوگيا اۋدانداعى ءاربىر جەر پايدالانۋشىلاردىڭ جەر ۋچاسكەلەرىن ماقساتتى پايدالانۋىن, اۋىسپالى ەگىستەردى ساقتاۋىن, ەگىستىكتىڭ اۋرۋلار مەن زيانكەستەرگە ۇشىراۋىن, ەگىن ەگۋ جانە استىق جيناۋ ناۋقاندارىنىڭ بارىسىن باقىلاپ وتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ءبىزدىڭ قىتايلىق سەرىكتەستەرىمىزدىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن قۇرىلعان زاماناۋي قىتاي تەحنولوگياسىن بەيىمدەۋ مەن ترانسفەرتتەۋدىڭ حالىقارالىق ورتالىعىندا دا ءبىرشاما جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. تۇزعا جانە قۋاڭشىلىققا ءتوزىمدى قىتاي سەلەكتسياسىنىڭ اعاشتارىنىڭ 40 ءتۇرى مەن كارتوپ, باسقا دا داقىلداردىڭ ءارتۇرلى تۇقىمدارىن ءوزىمىزدىڭ جاعدايىمىزعا بەيىمدەۋ بويىنشا بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا كىرىستىك. ماسەلەن, قىتاي اعاشتارىنىڭ «استانانىڭ جاسىل ايماعىنىڭ » ودان ارى كوركەيۋىنە ءوز ۇلەسىن قوسادى دەگەن سەنىمدەمىز, ال كارتوپتارى بولسا ءوزىنىڭ جوعارى ونىمدىلىگىمەن رەسپۋبليكامىزدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدە ەرەكشە ورىن الماق. سەبەبى, ۇسىنىلعان تەحنولوگيانى ساقتاعان جاعدايدا, سىنالىپ جاتقان كارتوپ سورتىنىڭ ونىمدىلىگى قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك وبلىستارىنىڭ ۇزدىك شارۋاشىلىقتارىنىڭ كورسەتكىشىنە قاراعاندا 5 ەسە كوپ. ءبىرىنشى جىلى الىنعان ناتيجەلەر وسى جوبالاردىڭ بولاشاعىنىڭ زور ەكەندىگىن كورسەتتى. ەندى ءبىز قازاقستاننىڭ سولتۇستىگىندە وسى كارتوپتىڭ ەليتالىق تۇقىمىن ونەركاسىپتىك نەگىزدە اۋقىمدى كولەمدە وندىرۋگە باعىت الىپ وتىرمىز. سونىمەن قاتار بيىلعى جىلى سۋارىلمايتىن ەگىنشىلىك جاعدايىندا جوعارى ءونىم بەرۋگە قابىلەتتى شەت ەلدەردىڭ سويا سۇرىپىن ءبىزدىڭ جاعدايعا بەيىمدەۋ جوباسىن قولعا الماقپىز.
بۇگىن ءبىز ءدال ەگىنشىلىك تەحنولوگياسىنىڭ زور مۇمكىندىگىن كورۋدەمىز. ونى ەنگىزگەن جاعدايدا شارۋاشىلىقتار ماتەريالدىق-تەحنيكالىق, ەڭبەك جانە قارجى قورلارىن مولىنان ۇنەمدەپ قانا قويماي, وندىرىلگەن ءونىمنىڭ جوعارى ونىمدىلىگى مەن ەكولوگيالىق تازالىعىنا قول جەتكىزەدى. بىزدە گەرمانيالىق سەرىكتەستەر قاراجاتى ەسەبىنەن قۇرىلعان ءدال ەگىنشىلىك ورتالىعىنىڭ بازاسىندا عالىمدارىمىزبەن اتالعان تەحنولوگيانىڭ ەلەمەنتتەرى تولىعىمەن پىسىقتالدى جانە بۇگىنگى كۇنى ولاردى بۇكىل رەسپۋبليكا اۋقىمىندا تاراتۋعا دايىنبىز.
اۋىل شارۋاشىلىعىن قارقىندى دامىتۋدىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى, ءارى جەتەكشى اسپەكتىسى ءبىلىمدى تاراتۋ بولىپ تابىلادى. دامىعان ەلدەر تاجىريبەسى بويىنشا, ونىڭ ايقىن جۇيەسىن ازىرلەۋىمىز قاجەت. وتكەن جىلى ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتە شەتەلدىك سەرىكتەستەردىڭ قولداۋى جانە كومەگى ارقىلى ءبىلىمدى تاراتۋ كەڭسەسىن قۇردىق.
فەرمەرلەرگە قىسقا دارىستىك ساباقتار ارقىلى ءبىلىم بەرۋگە باعىتتالعان باسقا ءبىلىم تاراتۋ ورتالىقتارىنان ءبىزدىڭ ايىرماشىلىعىمىز: ءبىلىم الۋشىلاردى ء«وز قولىڭمەن جاسا» ۇستانىمى ارقىلى وقىتىپ, تاجىريبەلىك داعدىسىن قالىپتاستىرۋعا, سونداي-اق, كەشەندى يننوۆاتسيالىق شەشىمدەردى قابىلداۋعا ۇيرەتەمىز. وسى قىسقا ۋاقىت ارالىعىندا (بۇۇدب) بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ دامۋ باعدارلاماسى مەن «استانا ەكو ستاندارت» سەرىكتەستىگىمەن جىلىجاي شارۋاشىلىعى مەكتەبىن ۇيىمداستىردىق, وندا 200-دەن استام باستاۋىش جانە جۇمىس ىستەپ جاتقان كاسىپكەرلەر ءبىلىم الدى.
سونداي-اق, بالىق شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى مەكتەبىمىز ىسكە قوسىلىپ, وقىتۋ بارىسىندا «hand-on» رەجيمىندە 100-گە جۋىق بالىق شارۋاشىلىعى سۋبەكتىلەرى قامتىلدى. بۇگىندە مۇنداي وقىتۋ تۇرىنە بيزنەس-قۇرىلىمدار تاراپىنان سۇرانىس كۇرت ءوسىپ وتىر جانە ونى ءارى قاراي دامىتپاقپىز.
ءجۇرىپ وتكەن جولىمىزدى سارالاي وتىرىپ, بۇگىندە اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتتەردى جۇيەلى قايتا قۇرۋ قولعا الىنسا, تەحنولوگيالار ترانسفەرتى مىندەتتەرىن شەشۋدە ماڭىزدى كۇش بولادى دەپ سەنىممەن ايتا الامىز. جانە ءبىز مۇنى ءسوز جۇزىندە ەمەس, ءىس جۇزىندە دالەلدەۋدەمىز. الايدا, ءبىز قازىر وسى يگىلىك ىستەردىڭ تەك قانا باستاپقى كەزەڭىندە ەكەنىمىزدى تولىعىمەن تۇسىنەمىز.
بارلىق نەگىزگى باعىتتارىمىز بويىنشا ازىرلەنگەن تۇبەگەيلى جاڭا كوزقاراستار مەن قۇرىلعان پلاتفورمالار الداعى جۇمىسىمىز ءۇشىن جاقسى بازا بولىپ تابىلادى. جانە بۇل جاڭاشىل قادامدار, شىن مانىندە, ەڭبەك ۇجىمىنىڭ ىنتاسىمەن قولداعى قارجى كولەمى اياسىندا جاسالدى. ال ولاردى ءارى قاراي ىلگەرىلەتۋ قوسىمشا شىعىنداردى تالاپ ەتەتىنى تۇسىنىكتى. بۇل ماسەلەنى اۋىلشارۋاشىلىق ماماندىقتارى بويىنشا مەملەكەتتىك گرانت قۇنىن ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتتەر دەڭگەيىنە دەيىن ارتتىرۋ ارقىلى شەشۋگە بولادى جانە وسى جونىندەگى ۇسىنىسىمىزدى ۇكىمەتكە ەنگىزدىك. بىراق, وكىنىشكە وراي, بۇل ماسەلەنىڭ شەشىمى سوزىلۋدا. «2017-2021 جىلدارعا ارنالعان اوك دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا» سايكەس 2018-2022 جج. ارنالعان ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ دامۋ باعدارلاماسى ازىرلەندى. ءبىز ونى قاراستىرۋعا ۇسىندىق جانە كوپ ۇزاماي ۇكىمەتتە بەكىتىلەدى دەگەن ۇمىتتەمىز.
مەملەكەتتەن قاجەتتى دەڭگەيدە قولداۋ بولسا, ءبىز دامىعان ەلدەردەگىدەي اوك-گە كادرلاردى دايىنداۋ جانە عىلىمي قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسىن ەش كۇمانسىز جاساي الامىز. بولاشاق دامۋىمىزدى شەشەتىن بۇل ماسەلەلەردىڭ ماڭىزدىلىعىن ءبىزدىڭ قارجىگەرلەر تۇسىنسە دەگەن تىلەگىمىز بار (!).
ەلباسىنىڭ بيىلعى جولداۋىنداعى اوك-ءنى جانە اگرارلىق عىلىمدى دامىتۋعا قاتىستى جانە ودان تۋىندايتىن مىندەتتەردىڭ ءبىلىم بەرۋ جانە عىلىمي-زەرتتەۋ ۇدەرىسىن جۇيەلى قايتا قۇرۋعا باعىتتالعان سوڭعى جىلدارداعى ءبىزدىڭ اتقارىپ جۇمىستارىمىزبەن ۇندەس بولعانىن ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ ۇجىمى ماقتان تۇتادى. وسى ۇندەستىك بىزگە زور سەنىم جۇكتەيدى جانە العا قويعان جوسپارلارىمىزدى ويداعىداي ىسكە اسىرۋعا ىنتالاندىرادى.