الماتى كەلبەتى ايرىقشا وزگەرەدى

قالا اكىمى جولداۋداعى ەكونومي­كالىق ءوسىم مەن ازاماتتار­دىڭ تۇ­ر­مىستىق جاعدايىن جاقسارتۋ, ادامي كاپيتالدى دامىتۋ, مەملەكەتتىك باسقارۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ سىندى ءۇش ماڭىزدى ماسەلەنى شەشۋدى العا مىندەت ەتىپ قويعانىن اتاپ ءوتتى. 

«ەلباسىنىڭ بيىلعى جول­داۋىن­دا بەلگىلەنگەن 10 ناقتى مىن­دەت ەلىمىزدىڭ الەمدىك ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا داۋىرىندە جاڭا تەحنولوگيالىق دامۋدان قالىس قالماۋدىڭ نەگىزگى تەتىكتەرى سانالادى. جاھاندانۋدىڭ ءتۇرلى سىن-قاتەرلەرىن ۇتىمدى ەڭسەرىپ قانا قويماي, جاڭا تەحنولوگيالاردى قوعام ومىرىندە ءتيىمدى پايدالانا ءبىلۋ جەڭىمپازدار قاتارىنان تابىلۋدىڭ داڭعىل جولى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ جوبالىق قاعيداسى بويىنشا ءبىز ەكونونوميكانىڭ ودان ءارى دامۋىن جانە قالا كەلبەتىنىڭ وڭ وزگەرىسىن قامتاماسىز ەتەتىن «الماتىنى دامىتۋدىڭ 50 درايۆەر جوباسى» تۋرالى باستامانى قولعا الدىق. ءاربىر جوبا بويىنشا ناقتىلى مەرزىمدەر, ورىنداۋشىلار مەن رەسۋرستار انىقتالدى. الەۋمەتتىك سالاداعى جوبالار سانى –30%, كولىك سالاسىندا – تورتتەن ءبىرى, ەنەرگەتيكا مەن اباتتاندىرۋ بويىنشا 10% بولىپ وتىر. بۇلاردىڭ بارلىعى جوبانىڭ ماقساتتارى مەن مىندەتتەرىنە ساي كەلەدى, سوندىقتان ولاردى مىندەتتى تۇردە جۇزەگە اسىرۋ قاجەت», دەگەن ب.بايبەك 50 درايۆەردىڭ ىشىندەگى ماڭىزدىسى – قۇنى 180 ميلليارد تەڭگەلىك 41 جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان يندۋستريالىق ايماقتى دامىتۋ ەكەنىنە توقتالدى. جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا ەكسپورتقا بەيىمدەلۋ, يمپورتتى الماستىرۋ, قالا ەكولوگياسى مەن قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن ءوندىرىستى قالا سىرتىنا شىعارۋ ماسەلەلەرىنە جەتە نازار اۋدارىلاتىنىن ايتقان قالا باسشىسى ەلباسى تاپسىرماسى بويىنشا قالا مەنشىگىنە بەرىلگەن سوڭ «الماتى» اەا بولىپ قايتا قۇرىلاتىن «الاتاۋ» يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركى دە ءبىر درايۆەرگە اينالاتىنىن جەتكىزدى. الەۋەتتى سالالار ءتىزىمىن كەڭەيتۋ جوسپارلانىپ, فارماتسەۆتيكا, وندىرىستىك قورعانىس, ماشينا جاساۋ سالالارى بويىنشا جوبالار قولعا الىنباق.

«مەملەكەت باسشىسى كاسىپورىن­داردىڭ ەنەرگيانى ءتيىمدى ءارى ۇنەمدى جۇمساۋىنا, قۋات وندىرۋشىلەردىڭ ەكولوگيالىق تۇرعىدا تازا ءارى ءتيىم­دى جۇمىس ىستەۋىنە قاتىستى تا­لاپ­­­تاردى كۇشەيتۋدى تاپسىردى. سون­داي-اق شاعىن جانە ورتا بيز­نەستى كوپتەپ تارتا وتىرىپ, تۇر­مىس­­تىق قاتتى قالدىقتاردى جويۋ جانە قاي­تا وڭدەۋدىڭ زامانعا ساي ادىس­تەرى بو­يىنشا ناقتى شەشىمدەر قا­بىل­داۋعا قاتىستى ناقتى تاپسىرما­لار بەرىلدى. ءبىز قازىردەن-اق «جاسىل ەنەر­گەتيكاعا» كوشۋ بويىنشا جۇ­مىس­تار جۇرگىزە باستادىق», دەدى قالا اكىمى. 

ول بۇگىندە جەكە سەكتوردىڭ 96 پايىزى گازعا كوشىرىلگەنىن, جىل اياعىنا دەيىن تولىق گازبەن قامتاماسىز ەتىلەتىنىن, 2021 جىلى الماتى اگلومەراتسياسى ايما­عىن­داعى 4 مىڭ جەكە ءۇي گازداندىرىلاتىنىن ايتا كەلىپ, جەو-1 جاڭعىرتىلىپ جاتقانىن, توزىعى جەتكەن قازاندىقتاردىڭ ورنىنا قۇنى 35 ملرد تەڭگەدەن اساتىن جاڭا گاز قازاندىقتارى ورناتىلاتىنىن, قازىرگى ۋاقىتتا «سامۇرىق-ەنەرگومەن» بىرگە جەو-2 گازعا كوشىرۋگە قاتىستى تەحنيكالىق ەكو­­نو­ميكالىق نەگىزدەمە جاسالىپ جات­قانىن مالىمدەدى. 

قالا تۇرعىندارىن قۋانتاتىن تاعى ءبىر جاڭالىق – ەكولوگيالىق قوعامدىق كولىكتەردىڭ كوبەيەتىندىگى. قالا اكىمىنىڭ ايتۋىنشا, قازىردىڭ وزىندە اۆتوپاركتەردىڭ 60 پايىزى گازبەن جۇرەتىن اۆتوبۋستار مەن تروللەيبۋستارعا كوشكەن, 30 پايىزى جاڭارتىلعان, 2 جاڭا مەترو بەكەتى سالىنۋدا. بيىل مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى قاعيداسى بويىنشا جەڭىل رەلستى كولىكتەر قۇرىلىسى جوباسىن قولعا الۋ جوس­پارلانىپتى. 

مەگاپوليس باسشىسى قالا ەكو­نو­ميكاسىن دامىتۋدا كولىك-لو­گيس­­تيكالىق ينفراقۇرىلىمدى ودان ءارى جاڭعىرتۋدىڭ ماڭىزى زور ەكە­نىنە توقتالدى. جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان اۋقىمدى باكاد جو­باسى الماتىنى «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» جۇيەسىنە ەنگىزىپ, قالانىڭ كولىك جۇكتەمەسىن 10 پا­يىز­عا ازايتادى. اۋەجايدى جاڭعىر­تۋ دا وسى باعىتتى دامىتۋعا ىقپال ەتەدى. 

قالاداعى 38 جوعارى وقۋ ورنى­نىڭ عىلىمي جانە ءبىلىم بەرۋ الەۋەتى يننوۆاتسيا مەن جاڭا تەحنولوگيالار ماسەلەلەرىن شەشۋگە جۇمسالۋى ءتيىس ەكەنىن دە باسا ايتقان اكىم «الماتىنى دامىتۋدىڭ 50 درايۆەر جوباسى» باستاماسىنا ەكى جاڭا حالىقارالىق مەكتەپ قۇرىلىسى دا ەنگەنىن, وقۋشىلار سارايى بازاسىندا كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىنە ۇيرە­تەتىن بيزنەس-ينكۋباتور قۇرى­لاتىنىن مالىمدەدى. 

 «ادامي كاپيتالدى دامىتۋدىڭ باستى كورىنىسى – ۇلت دەنساۋلىعى. سوندىقتان اۋرۋدىڭ الدىن الۋعا جەتە نازار اۋدارىلۋى ءتيىس. بۇل ەڭ الدىمەن, باستاپقى دياگنوستيكانى دامىتۋ جانە سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋ. مەجەلەپ وتىرعان درايۆەرلەردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن الداعى ءۇش جىلدا ونكولوگيالىق ورتالىق, قازاق-جاپون دياگنوستيكالىق ورتالىعى, ەكو ورتالىعى بار پەرزەنتحانا, MountSinai حالىقارالىق گوسپيتالى سياقتى 4 ءىرى مەديتسينالىق نىسان سالىنادى», دەگەن قالا اكىمى جولداۋ­دى جۇزەگە اسىرۋدا تسيفر­لان­­دىرۋ كورىنىستەرى مەن Smartcity جوباس­ى­نىڭ ماڭىزىنا دا توقتالىپ ءوتتى. 

بۇگىندە الماتى – تسيفرلاندىرۋ بويىنشا قازاقستان قالالارى اراسىندا كوشباسشى, IT-ونىمدەر بويىنشا قالا ۇلەسى 50 پايىزعا جەتكەن. Smartcity اياسىندا قاۋىپسىزدىك, سەلدىڭ الدىن الۋ مونيتورينگى, قوعام­دىق كولىك, ءبىلىم بەرۋ جانە دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ سالالارىندا تسيف­ر­لى جوبالار جۇزەگە اسىرىلا باستاعان.

اكتيۆ جينالىسىندا الماتىنى دامىتۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى جاننا تولەگەنوۆا يندۋستريا 4.0 مەن قازىردىڭ وزىندە جۇزەگە اسا باستاعان سمارت-الماتى جوبالارى تۋرالى پىكىر ءبىلدىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, قاناتقاقتى رەجىمدە CISCO حالىقارالىق كومپانياسىمەن بىرىگىپ ينتەللەكتۋالدىق كولىك جۇيەسى قولعا الىنىپ, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى, قوعامدىق قاۋىپسىزدىك, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ سالالارىندا سمارت-جوبالار ءساتتى تۇردە ىسكە اسىرىلا باستاعان.

ءوز كەزەگىندە №71 مەكتەپ-ليتسەي ديرەكتورى س.كۋليك پرەزيدەنتتىڭ حالىققا ارناعان جولداۋىنداعى باستى مىندەتتىڭ ءبىرى – قازاق ءتىلىن لاتىن الىپبيىنە كوشىرۋ ەكەنىن تىلگە تيەك ەتە كەلە, «ارينە باسقا گرافيكاعا كوشكەن كەزدە مىندەتتى تۇردە ءتىل جاڭارادى. ەڭ الدىمەن, بۇل زاماناۋي تەحنولوگيالار مەن كوممۋنيكاتسيالاردى ەنگىزۋگە, ءححى عاسىرداعى عىلىم مەن ءبىلىم جۇيەلەرىنە قاتىستى بولماق. لاتىن گرافيكاسى بارلىق قولدانىستا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىن ارتتىرادى. لينگۆيستەردىڭ ايتۋىنشا, وسى جاعدايدا جاڭا تەرميندەردى, وزگە سوزدەردى قازاق تىلىنە ەنگىزۋ پروبلەماسى جويىلىپ, ءبىز ءوز فونەتيكامىزعا بارىنشا جاقىندايتىن بولامىز. ال بۇل «رۋحاني جاڭعى­رۋ» باعدارلاماسىندا ايقىن كور­سەتىلىپ, پرەزيدەنت جول­داۋىن­دا ايتىلعانداي, قازاق­ستان­نىڭ الەمدىك ءبىلىم كەڭىستىگىنە ەنۋى بولىپ تابىلادى», دەدى.

ميرا بايبەك,  «ەگەمەن قازاقستان»

الماتى