جاس كەزىمىزدە ۇلكەن قاريالاردىڭ «قۇدايدىڭ ءار كۇنى جاقسى, بۇگىنگىمىزگە تاۋبە» دەپ شۇكىرشىلىك ايتىپ وتىرعانىن كوپ ەستيتىن ەدىك. قازاق ءوز تاريحىندا نەبىر ناۋبەتتى باسىنان وتكىزگەن, «مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن حالىق» قوي.
زۇلمات كەسىرىنەن ءوز ەلى, ءوز جەرىندە وتىرىپ, ۇلت رەتىندە جويىلىپ كەتە جازداعان حالقىمىزدىڭ بۇگىنگى جەتكەن جەتىستىكتەرىن سارالاعاندا ءوزىمىز دە ىشتەي تاۋبە دەپ وتىراتىن بولدىق.
جاقىندا عانا ەلباسىمىز اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپتىڭ شاقىرۋىمەن الەمدەگى ەڭ ازۋلى مەملەكەتتە بولىپ قايتتى. كۇنى كەشە عانا تاعدىر-تالايى بەلگىسىز بولعان قازاق ەلىنىڭ الەمدەگى ەڭ مىقتى مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسىلىپ كەلە جاتقانىن, دۇنيە ءجۇزى ساناساتىن, ماقسات, مۇراتى ايقىن ەل ەكەنىمىزگە وسى ساپارداعى وقيعالارعا باعا بەرە وتىرىپ كوزىمىز جەتىپ, تاعى دا سۇيسىندىك, مارقايدىق.
قازاقستاندا جاقسىلىق جاعىنا وتە ءىرى وزگەرىستەر بولىپ جاتىر.
ەلباسىنىڭ جىل سايىنعى حالىققا جولداۋى – تاريحي قۇجات, ەلدىڭ دامۋىنا نەگىزدەلەتىنى ءمالىم. وندا جىل بويى اتقارىلعان مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ ورىندالۋ بارىسى مەن الداعى جىلداردا شەشىلۋگە ءتيىستى ماسەلەلەر ناقتىلانادى. ەلباسى جولداۋى جاڭا ماقساتتاردى ورىنداۋعا نەگىزدەلەدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان مەملەكەتتىك باعدارلامالار وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا بەلسەندى تۇردە جۇزەگە اسىپ كەلەدى. ءبىز وسى ماقالامىزدا جولداۋ تالاپتارى وڭىردە قالاي ورىندالىپ جاتقانىنا تالداۋ جاساپ كوردىك.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆ وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ سەسسياسىندا ەلباسىنىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» اتتى جولداۋىن بىرلەسە جۇزەگە اسىرۋدىڭ جايىن تالقىلاعان ەدى.
جولداۋداعى ون باعىتقا جەكە توقتالعان وبلىس اكىمى مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل ساياسي قۇجاتى ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا الەمىنە بەيىمدەلۋ مەن جەتىستىككە جەتۋ جولىن تابۋ ءۇشىن نە ىستەۋ قاجەتتىگىن ايقىنداپ بەرگەنىن ايتتى.
ء«بىرىنشى باعىت. «يندۋستريالاندىرۋ جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدىڭ كوشباسشىسىنا اينالۋى ءتيىس» دەپ اتاپ كورسەتتى ەلباسىمىز. بۇل باعىتتاعى جۇمىستى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بارىنشا جەدەلدەتەتىن بولادى. وڭىرىمىزدە 11 يندۋستريالىق ايماق پەن ءبىر ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتىڭ الەۋەتىن بارىنشا ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋىمىز كەرەك. 2017 جىلى يندۋستريالىق ايماقتى دامىتۋدا 9,4 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 13 جوبا جۇزەگە استى. ەندى بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى ودان ءارى جەتىلدىرۋگە مىندەتتىمىز. بۇگىندە قولدانىستاعى كاسىپورىنداردا جاڭا تسيفرلىق تەحنولوگيالار ەنگىزىلىپ, وندىرىستەر دامۋدا. وندىرىستە زاماناۋي تەحنولوگيانى پايدالانۋ ارقىلى اتموسفەراعا شىعاتىن قالدىقتى ازايتىپ, ءوندىرىس تسيكلىنىڭ ۋاقىتى مەن ەنەرگيا شىعىنىن ازايتقان دۇرىس. بۇل ونىمدىلىكتى ەسەلەپ, ارتتىرادى دەگەن ءسوز», دەدى وبلىس اكىمى.
ەلباسىنىڭ ەكىنشى قويىپ وتىرعان مىندەتى – «رەسۋرستىق الەۋەتتى ودان ءارى دامىتۋ». پرەزيدەنت بۇل سالادا تابيعي رەسۋرستاردى ءتيىمدى پايدالانىپ, ەنەرگيا كوزدەرىن تابۋ مەن ۇنەمدەۋگە ۇندەپ وتىر. وڭىرىمىزدە بۇل باعىتتا دا جۇمىستار ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنەن كەيىن بەلسەندى تۇردە قولعا الىنعانىن بىلەسىزدەر. وتكەن جىلدىڭ وزىندە سايرام, قازىعۇرت اۋداندارىندا گيدروەلەكتر ستانسالارى ىسكە قوسىلدى. سونىمەن بىرگە شىمكەنت قالاسىندا كارىز سۋ قالدىقتارىنان بيوگاز الاتىن ورتا ازيادا بالاماسى جوق كەشەن پايدالانۋعا بەرىلدى. مۇنىڭ ءبارى مەملەكەتتىڭ قولداۋى ارقاسىندا جۇزەگە اسىپ وتىر. قازىرگى ۋاقىتتا وبلىسىمىزدىڭ بىرنەشە اۋدانىندا شەتەل ينۆەستورلارىمەن بىرىككەن كۇننەن ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرەتىن نىسانداردىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. جاسىل ەكونوميكانى دامىتۋ بويىنشا وبلىستا جۇزەگە اسىرىلاتىن 26 جوبا ەندى جاڭا باعىتتا قارقىن الاتىن بولادى.
جولداۋداعى ءۇشىنشى مىندەت «اقىلدى تەحنولوگيالار» – اگروونەركاسىپ كەشەنىن قارقىندى دامىتۋ مۇمكىندىگى» بولىپ وتىرعانىن ايتقان وبلىس اكىمى وڭتۇستىك قازاقستان ەلىمىز بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا وزىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋدا كوش باسىندا تۇرعانىن اتاپ ءوتتى.
«ماسەلەن, تامشىلاتىپ سۋارۋ ءادىسى قولدانىلاتىن ەگىستىك جەردىڭ جالپى كولەمى 58,5 مىڭ گەكتارعا جەتتى. بۇل رەسپۋبليكالىق ۇلەستىڭ 72 پايىزىن قۇراپ وتىر. ال قارقىندى باۋدىڭ كولەمى 2,8 مىڭ گەكتارعا جەتتى. ينتەنسيۆتى باق, تامشىلاتىپ سۋارۋ, جىلىجايلار باعىتتارىندا وزىق تەحنولوگيالار ەنگىزۋ ارقىلى ونىمدىلىكتىڭ جوعارعى دەڭگەيىنە جەتىپ وتىرمىز. بيىل دا جاڭا تەحنولوگيالار ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىستار جۇيەلى تۇردە اتقارىلاتىن بولادى. ال مەملەكەت باسشىسى ايتقان ءتورتىنشى باعىت, ياعني كولىك-لوگيستيكا ينفراقۇرىلىمىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ مىندەتتەمەسىن جۇزەگە اسىرۋدا ءوڭىردىڭ مۇمكىندىگى مول ەكەنى وزدەرىڭىزگە ايان. ماسەلەن, «جاڭا يندۋستريالاندىرۋ: قازاقستاندىق بارىستىڭ قادامى» ۇلتتىق تەلەكوپىرى بارىسىندا شىمكەنت قالاسىندا ورنالاسقان كولىك-لوگيستيكالىق ورتالىقتا ا + ساناتىنداعى كەشەن ىسكە قوسىلعان بولاتىن. «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» ماگيسترالى مەن تەمىر جول جەلىسىنە جاقىن ورنالاسقان جاڭا كولىك-لوگيستيكالىق ورتالىق گەوگرافيالىق تۇرعىدان ءتيىمدى بولدى. بۇل ءوڭىردى كولىك-لوگيستيكالىق حاب رەتىندە قالىپتاستىرۋعا جانە قازاقستاننىڭ اۋماعى ارقىلى اينالىمدى ۇلعايتۋعا ىقپال ەتەدى. قازىرگى كەزدە جالپى اۋماعى 92 گەكتاردى قۇرايتىن «وڭتۇستىك» كولىك-لوگيستيكالىق ورتالىعىندا ينۆەستيتسيا قۇنى 35,6 ملرد تەڭگە بولاتىن 8 جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. اۋماعى 242 500 شارشى مەتردى قۇرايدى. مۇندا كەدەندىك راسىمدەۋ, فيتوسانيتارلىق جانە ۆەتەرينارلىق باقىلاۋ قىزمەتتەرى ءبىر تەرەزە قاعيداسىمەن جۇرگىزىلسە, بۇعان قوسا ۋاقىتشا ساقتاۋ قىزمەتى دە قاراستىرىلعان», دەپ اتاپ كورسەتتى جانسەيىت قانسەيىت ۇلى.
قازاقستاندىقتاردىڭ ەڭ وزەكتى الەۋمەتتىك پروبلەماسى – باسپانا. سوندىقتان دا ەلباسىنىڭ جولداۋدا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى سالاسىنا ەرەكشە نازار اۋدارىپ وتىرعانىن ايتقان ج.تۇيمەباەۆ بيىل وڭتۇستىكتە 245 كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ, ونىڭ 91-ءى نەمەسە 4 733 پاتەر پايدالانۋعا بەرىلگەنىن جەتكىزدى. سونداي-اق اكىم وتكەن جىلدان وتپەلى بولعان 154 كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيدەن بولەك, وسى جىلى تاعى دا 100 كوپقاباتتى ءۇي قۇرىلىسى باستالاتىنىن باياندادى.
دامۋدىڭ 10 باعىتىن ايقىنداعان ەلباسى جولداۋى – جاڭا ماقساتتارعا جەتەلەيتىن ەڭ باستى قۇجات بولىپ تابىلاتىنىن ايتقان ءوڭىر باسشىسى ونى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا جەلىلىك كەستە, مەديا-جوسپار جاساۋدى تاپسىردى.
وڭتۇستىك – اگرارلى ايماق. ەڭبەك ونىمدىلىگى, جالپى ءتۇسىمدى ارتتىرۋ ءۇشىن جاڭا تەحنولوگيا شارۋاشىلىقتارعا كىرىگۋى كەرەك. اگرارلىق سەكتوردى يگەرۋ مەن يننوۆاتسيالىق ىزدەنىستەردى نىعايتۋ بارىسىندا وڭتۇستىك عالىمدارىمەن تىعىز جۇمىس جاسالىپ كەلەدى. مەملەكەت باسشىسى اۋىل شارۋاشىلىعى بولاشاقتا ەل ەكونوميكاسىنىڭ درايۆەرىنە اينالاتىندىعىن ايتقان بولاتىن. جۋىردا وبلىسقا ىسساپارمەن كەلگەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى, اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ومىرزاق شوكەەۆ شارۋالارعا بەرىلگەن سۋبسيديالاردىڭ كولەمى ايتارلىقتاي وسكەنىمەن, ونىمدىلىكتىڭ كۇتكەندەگىدەي وسپەگەندىگىنە الاڭداۋشىلىعىن بىلدىرگەن.
ومىرزاق ەستاي ۇلى ەندىگى جەردە سۋبسيدياعا جاڭا روبوتتانعان, كومپيۋتەرلەنگەن تەحنولوگيا ادىستەرىن ەنگىزۋدىڭ جايىن ايتتى.
الدىڭعى قاتارلى ەلدەرمەن باسەكەگە قابىلەتتى بولۋ ءۇشىن بۇل شارۋاشىلىقتارعا وتە قاجەت. ەلباسى جولداۋىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن سىرتقا شىعارىپ ساتۋ ماسەلەسى ايتىلادى. بۇل ماقسات وڭتۇستىكتە وڭتايلى ورىندالىپ كەلەدى.
وبلىس اكىمى الداعى ۋاقىتتا ينتەنسيۆتى باق, تامشىلاتىپ سۋارۋ, جىلىجاي كولەمىن ۇلعايتۋ باعىتتارىندا جاڭا تەحنولوگيالار ەنگىزۋ ارقىلى ونىمدىلىكتى ارتتىرۋعا بولاتىنىن ۇنەمى ايتىپ كەلەدى.
«قازىرگى تاڭدا ساۋد ارابياسى, ءباا مەن يراك مەملەكەتتەرىنە قوي ەتىن ەكسپورتتاۋ بويىنشا الدىن الا كەلىسىمدەر جاسالىپ وتىر. جالپى 2021 جىلعا اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارى ەكسپورتىن كەم دەگەندە 3 ەسەگە ارتتىرۋىمىز قاجەت. ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىكتەرى, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى اكىمدىگى اراسىندا تۇزىلگەن ۇشجاقتى ءىس-شارالار جوسپارىندا بەكىتىلگەن 75 ينديكاتورلىق كورسەتكىش 158 بىرلىككە نەمەسە 2,1 ەسەگە ورىندالدى. بيىلعى جىلى 3000-نان كەم ەمەس ءۇي شارۋاشىلىقتارىنان بىرىكتىرىلگەن 102 كووپەراتيۆ قۇرىلادى». وبلىس اكىمى ماسەلەگە بايلانىستى ويىن وسىلاي تۇجىردى.
بۇگىندە وبلىسىمىزداعى 21 مەكەمە وزدەرىنىڭ ازىق-تۇلىك ونىمدەرىن تۇراقتى تۇردە ەكسپورتقا شىعارىپ كەلەدى.
قازاقتا ء«ۇيى جوقتىڭ كۇيى جوق» دەگەن ءسوز بار. بيىل وبلىستا تۇرعىن ءۇي ماسەلەسى ايتارلىقتاي شەشىلدى. ەڭسەلى, كوپقاباتتى ۇيلەر تەك وبلىس ورتالىعىندا عانا سالىنىپ جاتقان جوق, اۋدان, قالالاردا دا بوي كوتەرۋدە. ماسەلەن, نەگىزىنەن جەكە ۇيلەر سالىنىپ, ۇلكەن اۋىلعا اينالىپ كەتە جازداعان تۇركىستان قالاسىندا «وتىرار» اتتى شاعىن اۋدان سالىنىپ جاتىر. كورشىلەس وتىرار اۋدانىندا جاڭا كوپقاباتتى ۇيلەر پايدا بولدى. سونىمەن قاتار وبلىس اكىمىنىڭ باستاماسىمەن قىزمەتتىك پاتەرلەر سالۋ قولعا الىندى. بۇل مۇعالىمدەر, دارىگەرلەر مەن مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ تۇرعىن ۇيگە دەگەن سۇرانىسىن وتەيتىن يگى جوباعا اينالدى.
ەلباسىنىڭ جولداۋداعى تالاپتارىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا وبلىس اكىمى اۋدان, قالا اكىمدەرىنە ينۆەستيتسيا تارتۋدى قاداپ تاپسىرعان بولاتىن. سونىڭ ناتيجەسىندە وبلىسقا 417 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, وبلىس بۇل جونىنەن رەسپۋبليكادا ءبىرىنشى ورىنعا شىقتى.
وسىدان اتتاي بەس جىل بۇرىن شاعىن جانە ورتا بيزنەسپەن اينالىساتىنداردىڭ سانى 120 مىڭ بولسا, بۇگىندە 180 مىڭعا جەتىپ وتىر. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى بويىنشا كاسىپكەرلىكتى قولداۋ ارقىلى قۇنى 208 ملرد تەڭگەگە جەتەتىن 162 جوبا ىسكە قوسىلدى. بۇل ون مىڭعا جۋىق جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسى جۇمىستارعا قاراپ ەلباسى جولداۋىندا جۇكتەلگەن مىندەتتەر وبلىستا جاقسى دەڭگەيدە ورىندالىپ جاتىر دەپ كامىل سەنىممەن ايتۋعا بولادى.
قايرات بالابيەۆ, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ حاتشىسى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى