دەنى ساۋ ۇرپاق – ۇلتتىڭ بولاشاعى. مەملەكەت باسشىسى جۋىردا عانا جارىق كورگەن كەزەكتى جولداۋىندا جاستاردىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋعا جانە نىعايتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. جاقىندا ەلىمىزدە تۋعاننان ءبىر قۇلاعى جوق جانە قۇلاعى بىتەۋ بالالاردىڭ سانى 700-دەن اسىپ جىعىلعانى تۋرالى اقپاراتتى كوزىمىز شالىپ, ماسەلەنىڭ مانىسىنە ءۇڭىلىپ كورگەن ەدىك.
شىنىندا دا, مۇنداي دەرتكە ۇشىراعان جەتكىنشەكتەردىڭ سانى جەتىپ ارتىلادى ەكەن. بۇل جاعداي كورشىلەس رەسەي مەن قىتاي ەلىندە دە بەلەڭ الىپ تۇرعان كورىنەدى. ماماندار بۇل ەكولوگيالىق جاعدايدىڭ اسەرىنەن تۋىندايتىن كەسەل دەگەن جالپىلاما جا- ۋاپتان ءارى اسا الماعان. سوندىقتان اتالعان ماسەلە ءالى دە تولىققاندى زەرتتەۋدى قاجەت ەتەتىن سەكىلدى. «ميكروتيا جانە اترەزيا» دەرتىنە شالدىققان بالالاردىڭ اتا-انالارىمەن بايلانىسقا شىعۋدىڭ رەتى كەلدى. پەرزەنتىنىڭ تاعدىرىنا الاڭداعان اتا-انالار قاۋىمى Whatsapp الەۋمەتتىك جەلىسىندە ارنايى توپ اشىپ, ءتىپتى وسى ورتاق پروبلەمانىڭ شەشىمىن تابۋ ماقساتىندا وتكەن جىلى ارنايى قوعامدىق بىرلەستىك قۇرعان. ءبارىنىڭ تىلەگى ءبىر – پەرزەنتىنىڭ ساۋىعىپ قاتارعا قوسىلۋى. الماتى قالاسىنىڭ تۇرعىنى ارنۋرا بارمەنينوۆانىڭ قىزى ءۇش جاسار ىڭكار تۋا ءبىتتى وسى دەرتكە شالدىققان. ىڭكاردىڭ ءبىر قۇلاعى جارتىلاي ەستىمەيدى. «قىزىمنىڭ تاعدىرىنا قاتتى الاڭدايمىن. وتا جاساتۋعا قورقامىن. ويتكەنى وسىعان دەيىن داۋا ىزدەپ وتا جاساتقان تالاي ناۋقاس بالانىڭ دەرتىنە دەرت قوسىلىپ, جاعدايى بۇرىنعىدان دا كەرى كەتتى. دارىگەرلەر تولىقتاي ايىعىپ كەتۋىنە كەپىلدىك بەرە المايمىز دەگەندى ايتادى. سوندىقتان تاۋەكەلگە بەل بايلاي المايمىن», دەيدى ول. باسقا دا اتا-انالارمەن سويلەسكەنىمىزدە ارنۋرانىڭ قورقىنىشى ورىندى ما دەپ قالدىق. ماسەلەن, استانالىق سايانا سماعۇلوۆا الماتىعا ارنايى كەلىپ, جالعىز پەرزەنتى التى جاسار تاتتىمگە وسى وتانى جاساتقانىن جانە وتادان كەيىن بالانىڭ دەنساۋلىعىنا ايتارلىقتاي زيان كەلگەنىن العا تارتادى.
– تۋمىسىنان قىزىمنىڭ ءبىر قۇلاعىنىڭ تەسىگى دە, قالقانى دا بولمادى. داۋا ىزدەپ بارماعان جەرىم جوق. سۇراستىرا كەلە, بىلىكتى دارىگەر دەپ ەستىگەن سوڭ الماتىعا كەلدىك. 2016 جىلدىڭ شىلدە ايىندا وعان كانالوپلاستيكالىق وتا جاسالىپ, تسيليكوندى يمپلانت قويىلدى. وتا الدىندا دارىگەرلەر ءجۇز پايىز ەستىپ كەتەدى, ەشقانداي قورقىنىش جوق دەپ سەندىرگەن بولاتىن. وتادان كەيىن سەگىز اي بويى تاڭىپ جۇردىك. ناتيجە بولمادى, ءجيى قاناپ تەسىگى بىتەلدى. وتا جاسار الدىندا قۇلاعىنىڭ ەستۋ مۇمكىندىگى ەكىنشى دەڭگەيدەگى قىزىم ءتورتىنشى دەڭگەيگە ءبىر-اق ءتۇسىپ, وڭ جاق قۇلاعى مۇلدەم ەستىمەي قالدى. كەيىننەن قايتا وتا جاساپ, يمپلانتتى الىپ تاستاۋعا تۋرا كەلدى. بۇل جالعىز ءبىزدىڭ باسىمىزداعى جاعداي ەمەس. ءدال وسىنداي جايتتار «ميكروتيا جانە اترەزييامەن» ناۋقاستانعان بالاسى بار قانشاما اتا-انانى الاڭداتىپ وتىر. كوپشىلىگىنىڭ دارىگەرلەرگە دەگەن سەنىمى ازايعان. تىعىرىقتان شىعۋدىڭ جولىن ىزدەپ ارنايى رۇقساتپەن «ميكروتيا جانە اترەزيا» قوعامدىق قورىن قۇردىق. تالاي باسقوسۋلار وتكىزىپ, وسى ساۋالدارىمىزدى ءتيىستى ۆەدومستۆو وكىلدەرىنە دە جولدادىق. بىلتىر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى ارنايى كوميسسيا قۇرىپ, بۇل جاعدايدى باقىلاۋدا ۇستايمىز دەگەن بولاتىن. ودان بەرى پالەندەي وزگەرىس بولدى دەپ ايتا المايمىن, – دەيدى سايانا سماعۇلوۆا.
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى بەرگەن اقپارات بويىنشا, وتكەن جىلى بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن اقش-تاعى Global hearing, California Ear Institute مەكەمەسىنە ەكىجاقتى ميكروتيا جانە اترەزيا دياگنوزىمەن, ۋاقتىلى الەۋمەتتىك بەيىمدەۋ ماقساتىندا 1 پاتسيەنت ەمدەلۋگە جىبەرىلدى. سونىمەن قاتار شەبەرلىك ساباعى شەڭبەرىندە «اقساي» رەسپۋبليكالىق كلينيكالىق بازاسىندا شەتەلدىك مامان حاسان دياب 2 ناۋقاسقا, «انا مەن بالا ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعى» «University Medical Center» كورپوراتيۆتىك قورى فيليالىنىڭ بازاسىندا ۇندىستاندىق تاجىريبەلى مامان اشەش بحۋمكار 8 بالاعا وپەراتسيا جاسادى.
وتاندىق دارىگەرلەر تاراپىنان جاسالعان وتالاردىڭ بارلىعى بىردەي ءساتسىز اياقتالدى دەپ ايتۋعا تاعى بولماس. دەرتىنەن قۇلان تازا ايىعىپ كەتپەسە دە جاعدايى ءبىرشاما تۇزەلگەن جەتكىنشەكتەر دە جوق ەمەس. دەگەنمەن تاپ وسى دەرتكە كەلگەندە وتاندىق دارىگەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ قاجەت ەكەنى ايتىلماي جۇرگەن ماسەلە ەمەس. «ميكروتيا-اترەزيا» قوعامدىق بىرلەستىگىندەگى اتا-انالار شەتەلدىك ماماندار جاساعان وتالاردىڭ بارلىعى ءساتتى اياقتالعانىن, الايدا نەبارى 10-12 بالاعا جاسالعان وتا ازدىق ەتەتىنىن, قانشاما جەتكىنشەك كومەككە ءزارۋ ەكەنىن ايتادى. ءدال وسىنداي وپەراتسيالاردى شەتەلدەردە جاساتۋ قىرۋار قارجىنى قاجەت ەتەدى. ماسەلەن, اقش-تا 85-93 مىڭ, ال ءۇندىستاندا بۇل وتانىڭ قۇنى كەمىندە 40-50 مىڭ دوللاردى قۇرايدى. مۇنداي باعانى كەز كەلگەننىڭ قالتاسى كوتەرمەيتىنى انىق. كوپشىلىكتى مازالاعان وسى ساۋالداردى مينيسترلىك وكىلدەرىنە جولدادىق.
– «اقساي» رەسپۋبليكالىق كلينيكالىق بالالار اۋرۋحاناسىنىڭ اقپاراتىنا سايكەس, ەلىمىزدە قۇلاقتىڭ تۋا بىتكەن كەمىستىكتەرى بار 489 بالا تىركەلگەن. جەتەكشى وتورينولارينگولوگ ماماندارمەن حالىقارالىق تاجىريبەنى ەسكەرىپ, ەلىمىزدەگى ميكروتيا جانە اترەزيا دياگنوزى بار بالالاردى دياگنوستيكالاۋ, ەستۋ بۇزىلىسى بار بالالارعا قاجەتتى وپەراتسيا تۇرلەرىن ايقىنداۋ ءۇشىن قازاقستاندىق كلاسسيفيكاتسيا جاسالدى. اتالعان دياگنوزى بار 18 جاسقا دەيىنگى بالالارعا مەديتسينالىق كومەك ۇيىمداستىرۋ ماقساتىندا حيرۋرگيالىق كومەككە قاجەتتىلىكتى انىقتاۋ ءۇشىن سكرينينگ جۇرگىزىلۋدە. سونىڭ ناتيجەسىندە قانشا بالاعا وپەراتسيالىق ەم قاجەت ەكەنى انىقتالاتىن بولادى. بيىلعى بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن ەلىمىزدىڭ وتورينولارينگولوگ دارىگەرلەرىن الدىڭعى قاتارلى شەتەل كلينيكالارىندا سىرتقى جانە ىشكى قۇلاق رەكونسترۋكتسياسى, قۇلاق قالقانىنىڭ پلاستيكاسى ادىستەرى بويىنشا وقىتۋ جوسپارلانىپ وتىر, دەيدى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ باس ساراپشىسى قايسار ابداليەۆ.
اتا-انالاردى الاڭداتىپ وتىرعان تاعى ءبىر ماسەلە – ءبىر قۇلاعى جوق بالالار مۇگەدەكتەر ساناتىنا جاتپايتىندىقتان الەۋمەتتىك جاردەماقى الا المايدى. بۇل كومەك تەك ەكى قۇلاعى بىردەي ەستىمەيتىن ناۋقاستارعا قاراستىرىلعان. تالعار قالاسىنىڭ تۇرعىنى راۋشان امىرەەۆا التى ايلىق قىزى اميرانىڭ ءبىر قۇلاعى بىتەۋ بولىپ دۇنيەگە كەلگەنىن ايتىپ, «مۇنداي دەرتكە تاپ بولعان بالالار اۋرۋعا بەيىم كەلەتىندىكتەن ولارعا انتيبيوتيك قابىلداۋعا, تۇماۋمەن ءجيى اۋرۋعا بولمايدى. سوندىقتان قىزىما كوپ كۇتىم كەرەك. قىزىما الەۋمەتتىك جاردەماقى بەرىلسە, ءبىز ءۇشىن ۇلكەن كومەك بولاتىن ەدى», دەگەن تىلەگىن جەتكىزدى. «قازىر ءبىر قۇلاعى ءتۋابىتتى جوق بالالاردىڭ اتا-انالارى ءۇشىن ەڭ وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى وسى. بۇل بالالار ءبىر كوزى جوق اداممەن بىردەي. وسى سەبەپتى ولارعا دا جاردەماقى تاعايىنداۋ قاجەت. ال ءبىزدىڭ دارىگەرلەر بۇل اۋرۋدى ەمدەي المايدى. سوندىقتان ءبىز شەتەلدىك ماماندارعا جۇگىنەمىز», – دەيدى «ميكروتيا جانە اترەزيا» قوعامدىق قورىنىڭ ديرەكتورى ماليكا سۇلتان.
«اترەزيا ماسەلەسىنە كەلەر بولساق, ەگەر دە سول اۋرۋدىڭ ناتيجەسىندە بالانىڭ سويلەۋ, ادامدارمەن قارىم-قاتىناس جاساۋ, ەستۋ قابىلەتتەرى شەكتەلسە عانا مۇگەدەكتىك تاعايىندالادى. جالپى ەمدەۋ, كۆوتا بەرۋ, وتا جاساۋ ماسەلەلەرى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ قۇزىرەتىنە كىرەدى», دەيدى تىلشىلەرگە بەرگەن سۇحباتىندا ەڭبەك, الەۋمەتتىك قورعاۋ جانە كوشى-قون كوميتەتىنىڭ باس ساراپشىسى ايگۇل كەمەروۆا.
مينيسترلىك وكىلدەرى ۋادە ەتكەن ءىس-شارالار تىزبەگى ويداعىداي ىسكە اسىپ, وتاندىق دارىگەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا, جول كارتاسى بويىنشا شەتەلدە ەمدەلۋگە كۆوتا بەرۋ مۇمكىندىكتەرىنە كوبىرەك كوڭىل بولىنسە دەگەن نيەت بار. قانشاما اتا-انانى الاڭداتىپ وتىرعان ماسەلە كوپ ۇزاماي وڭ شەشىمىن تابادى دەگەن سەنىمدەمىز.
ارمان وكتيابر, «ەگەمەن قازاقستان»
الماتى