الماتىعا كۇز كەلدى. فيلارمونيادا كونتسەرت جيىلەدى.
ديريجەر لاتيف حاميدي بۇگىن وركەسترمەن كەزەكتى رەپەتيتسيانى جاساعان جوق. وركەسترانتتارعا دەمالىس بەردى. ءوزى جاڭا جازىلعان پارتيتۋرالاردى قاراپ شىعۋعا ەندى عانا كىرىسە بەرگەن-ءدى. ىلە ەسىك قاعىلدى.
– ك...ك...ءىرىڭىز.
كابينەتكە ك ۇلىمسىرەي جىميىپ, احمەت جۇبانوۆ كىردى. جۇبانوۆ شارشاۋلى ما, رەڭى بوپ-بوز. قاباعى كىرتيىپ, ۇيقىسى قاشقان جان سەكىلدى. سولعىن. ءۇنى دە باياۋ. ول سول تۇرعان كۇيى ءلاتيفتىڭ وڭ يىعىنا قولىن سالدى. وزىمسىنگەنى. «لاتەكەم» دەپ ىشكە تارتۋى. ءدايىم وسىلاي. لاتيف تە وسى ءبىر ادەتىنە ۇيرەنگەن-ءدى, ودان جانىنا وزگەشە ءبىر جىلىلىق سەزىنەدى. جىلىلىق. كوڭىلى الدەنەگە الاڭ جۇبانوۆ ستول ۇستىندە جاتقان پارتيتۋرالارعا كوزى ءتۇسىپ كەتتى دە, بىرەۋىن بەتتەپ اشا باستادى. ءوز پارتيتۋراسى. گلينكانىڭ «ۆالس فانتازياسى». ءوز قولىمەن كوشىرگەن. كوزىنە وتتاي باسىلدى. پارتيتۋراعا ۇڭىلگەن كۇيى وزىمەن-ءوزى بوپ, قاسىنداعى ءلاتيفتى ۇمىتتى.
لاتيف تە وزىنشە ءبىر ويعا ءتۇستى. ءبىر كەزدەردە ءدال وسى الماتى توپىراعىن باسىپ جۇرەم دەپ قاپەرىنە كەلىپ پە ەدى. كىندىك قانى تامعان جەرى سوناۋ قازان گۋبەرنياسى. سۆياجسك ۋەزى, قۇشمان بولىسى. ونىڭ بۋالى دەرەۆنياسى. اكە-شەشەسى ءسىڭىرى شىققان كەدەي. اكەسى ابدۋلحاي «ەكى قولعا ءبىر كۇرەك» دەپ جەل ايداعان قاڭباقتاي دەدەكتەپ, رەسەيدىڭ قالا-قالاسىن كەزىپ, بارماعان جەرى جوق. ماڭداي تەرىنىڭ راحاتىن كورمەگەن ءمۇساپىر ەدى. يت تىرلىكتىڭ تاۋقىمەتىمەن كاۆكازدا دا ساندالدى. ءبىر مەتاللۋرگيا زاۋىتىندا ءبىراز بەينەت شەگىپ, ودان دونباسستا كوزى-باسىن كومىر توزاڭى باسقان شاحتەر دا بولدى. وندا دا شىر بىتپەدى, كۇن كورىسى وڭبادى. ءبىر كۇندەرى سەلبەسىپ جۇرگەن اعايىندارىمەن وزبەكستاننىڭ قاتتا-قورعانىنان ءبىر-اق شىقتى. كۇيىپ تۇرعان ىستىق جەر. ءبارى بەزگەكپەن اۋىردى. سۋى جاقپادى. ىشتەرىنە ءدام تۇرمادى. ايتەۋىر شىقپاعان جان. بىرتە-بىرتە كوندىكتى. لاتيف التى جاسىندا اعاسى حاليمولدادان ساۋات اشتى. مەكتەپكە بەرىپ ەدى, ەكىنشى سىنىپقا بىردەن قابىلدادى. ونىڭ مۋزىكاعا دەگەن قابىلەتى وسى مەكتەپتە اشىلدى. مۇعالىمدەرى – زاريف قادىروۆ, عيمات تەمىربولاتوۆ ءانشى-مۋزىكانتتار ەدى. ءلاتيفتى وبەكتەپ, مۋزىكاعا باۋلىدى. ول اسىرەسە, «ينتەرناتسيونال», «مارسەلەزا» اندەرىن تاتار تىلىنە اۋدارعان عيمات اعاسىنا ەرەكشە باۋىر باستى. وسى كىسىدەن ماندولين ۇيرەندى. ءبىر جولى لاتيف اكەسىنە: «مەن مۋزىكانت بولام», دەدى. سىركەسى سۋ كوتەرمەي, تيتىقتاپ, شەكەسى تىرىسىپ جۇرگەن اكەسى شاپالاقپەن شارت ەتكىزدى. «ءماندولينىڭدى بىت-شىت قىلام», دەپ ۇيدەن ايداپ شىقتى. شەشەسى بۋلىعىپ, ىشتەي تىندى. اراشا تۇسۋگە دارمەنى جوق. سول كۇننەن باستاپ, لاتيف ءماندوليندى جاسىرىن تارتتى. بىراق, ەسەيە كەلە اكە-شەشەسىنىڭ ىرقىنا كوندى. تاشكەنتتىڭ تۇرىك-تاتار اعارتۋ ينستيتۋتىنا ءتۇسىپ وقىدى. بۇل – 1920-1926-جىلدار. تابانى كۇرەكتەي التى جىل. «مۇعالىم بوپ اسىرايدى», دەپ سۇيىنگەن اكە-شەشەسىنىڭ ءۇمىتى جەمە-جەمگە كەلگەندە اقتالمادى. لاتيف مۋزىكاعا بەت بۇردى. وعان قۇلاي بەرىلدى. اكەسى ءوز قولىن ءوزى كەسە المادى. امالسىز توسىلدى. لاتيف ينستيتۋتتى بىتىرە سالا موسكۆانىڭ ءبىرىنشى مۋزىكا تەحنيكۋمىنىڭ كومپوزيتسيا سىنىبىنا وقۋعا قابىلداندى. وعان پروفەسسور ب.ل.ياۆورسكي ءدارىس بەردى. ءوزى اڭساعان مۋزىكا الەمى. تاڭعاجايىپ بەس جىل. موسكۆانىڭ باس اينالدىرعان قىزىعىنان كەتكىسى جوق. مۇندا جان دوسى, اقىن مۇسا جاليل بار. جانىپ تۇرعان جالىندى جىگىت. مۇندا لاتيف العاش رەت الەكساندر زاتاەۆيچ, مۇحتار اۋەزوۆ, احمەت جۇبانوۆپەن تانىستى. زاتاەۆيچ وعان قازاق مۋزىكاسىنىڭ سىرلى سارايىنىڭ ەسىگىن اشتى. اۋەزوۆ ونى اباي اندەرىمەن «اربادى». تاشكەنتتە وقىپ جۇرگەندە ءبىر جولى ونەرپازداردىڭ توبىندا الماتىدا بولعانى بار-دى. الماتى دا وعان مىسىر شاھارىنداي كورىنەتىن. الاتاۋدىڭ اسقار شىڭى كوز الدىنان كەتپەيتىن-ءدى. الماتى پاركتەرىندە سايراعان بۇلبۇلدار ءۇنى دە قۇلاعىندا. ءزاۋلىم تەرەكتەر بوي تۇزەگەن كەڭ, ءتۇزۋ كوشەلەر... سىلقىلداپ اققان تاۋ سۋى. وسىنىڭ ءبارى تاڭعاجايىپ ءبىر ءتۇس سەكىلدى. الماتى ەسىنەن شىقپاي قويدى, مۇلدە. احمەت جۇبانوۆ ونى الماتىعا شاقىردى. لاتيف سۇيەتىن الماتى! احمەت جۇبانوۆ قازاقستاندا ەڭ بەدەلدى ونەر يەسى. مادەنيەت قايراتكەرى. ال, موسكۆا... شىركىن, دۇنيە بازارى بولعان ساۋلەتتى موسكۆا! ءيا, سول دۋلى ومىردەن الماتىعا وسى احاڭ الىپ كەلدى عوي. ول 1933 جىل. قازاقستانعا باۋىر باسقالى, مىنە, جەتى جىل. بىلتىر, ياعني 1939 جىلى قازاقستان كومپوزيتورلار وداعى قۇرىلىپ, وعان برۋسيلوۆسكي جەتەكشىلىك ەتتى. ال, ونىڭ كوپ ۇيىمداستىرۋ جۇمىسى وسى جۇبانوۆقا جۇكتەلدى. ونىڭ مۋزدرام تەحنيكۋمداعى عىلىمي جۇمىسى دا شاش ەتەكتەن ەدى. بارىنە قالاي ۋاقىت تابادى؟ قالاي ۇلگەرەدى؟ ول وركەستردەگى باس ديريجەرلىك قىزمەتىن لاتيفقا تاپسىردى. لاتيف ءدال وسى كەزدە وركەستر مەن كاپەللاعا قازاق اندەرىنىڭ پارتيتۋراسىن اسا بىلىكتىلىكپەن ءتۇسىرىپ جۇرگەن-ءدى. جۇبانوۆ ءلاتيفتى قىزعىشتاي قورىپ, جوعارىداعى باسشىلارعا ونىڭ ءبىلىمدى ديريجەر ەكەندىگىن زورعا تۇسىندىرگەن-ءدى. بۇگىندە, مىنە, وركەستردە باس ديريجەر! ءلاتيفتىڭ ايى وڭىنان تۋدى. ىشىنەن: «مىڭدا ءبىر راحمەت, سۇيىكتى احا!» دەيدى. ءسويتىپ, جانى سۇيگەن ىسىنە جان-تانىمەن قىزىعا كىرىسكەن-ءدى.
...ازدان سوڭ پارتيتۋرادان باس كوتەرگەن جۇبانوۆ قول ساعاتىنا قاراپ قويىپ, ءسوز باستادى: «قازىر... كوپ كىدىرمەي تاپ قازىر راديوكوميتەتكە بار. مۋزىكا رەداكتسياسىنىڭ باس رەداكتورى ماقسۇتبەك مايشەكينمەن سويلەسەسىڭ. سول ماقاڭنان شىققان بەتىم. ءبىر راديوپەساعا مۋزىكا جازۋىڭ كەرەك. اناۋ-مىناۋ ەمەس, ساياسي ءمانى بار پەسا. ماقاڭ دا قىزىق, ەكەۋىمىزدەن جازا باسپايدى. «تۇيەنىڭ تانىعانى جاپىراق». ەكەۋمىزگە سەنەدى. قادىرلى ارىپتەسىمىز. ءبىز دە ءسوزىن جەرگە تاستامايىق, لاتەكە. ءسوزدىڭ توقەتەرى وسى. كابينەتىڭدە بول. تەلەفون سوعادى. مەنىڭ دە ۋاقىتىم تىعىز», – دەپ اسىعا قوشتاسىپ, كابينەتتەن شىعا بەردى.
لاتيف اڭ-تاڭ. «ساياسي ءمانى بار پەسا؟» جۇرەكسىندى. قوبالجىدى. كابينەتتىڭ ءىشىن كەزىپ كەتتى. وركەستر باياعى وركەستر ەمەس, گايدن, موتسارت, شۋبەرت, گلينكا پارتيتۋرالارىن ەڭسەرە باستاعان-دى. سول كلاسسيكالىق شىعارمالاردان جاڭا باعدارلاما جاساپ جاتقان-دى. حور كاپەللاسى ءۇشىن ونشاقتى حالىق ءانىنىڭ پارتيتۋراسىنا ءشۇيىلىپ جۇرگەن كەزى. جانە كۇندەلىكتى رەپەتيتسيا. ءلاتيفتىڭ باسى قاتىپ, شەكەسى شىڭىلدادى. ءوستىپ ابدىراپ تۇرعاندا تەلەفون شىلدىرلادى. ترۋبكانى كوتەردى: – ءا, ماقا, احاڭ ءبارىن ايتتى. ءيا, كەشىكپەيمىن – دەدى ەلپەكتەپ.
لاتيف ابىرجىگەن كۇيى قاعازدارىن جيناستىرىپ, ىلە-شالا راديوكوميتەتكە كەلدى.
ماقسۇتبەك مايشەكين لاتيفپەن قۋانا قول الىستى.
لاتيف وتىرا بەرە: – ماقا, شەت جاعاسىن احاڭنان ەستىدىم. جۇمىسىم باستان اسادى, – دەدى دەگبىرسىزدەنىپ.
– ءيا, سىڭبىرۋگە ۋاقىت جوق. كورمەيسىز بە, الدىمدا قوبىراعان قاعازدار, پاپكىلەر, حاتتار. ءوزىڭىز بىلەسىز, بيىلعى جىل – قازاقستان ءۇشىن مەرەكەلى جىل. جيىرما جىلدىق تويىمىز! ورتالىق كوميتەتتىڭ قاۋلىسى بويىنشا قىرۋار شارالاردى قولعا الدىق. سونىڭ ءبىرى, ءبىز ارنايى تاپسىرمامەن ءسابيت مۇقانوۆقا ءبىر اكتىلى «ەكى توي» دەگەن مۋزىكالى پەسا جازدىردىق. ول كىسى ويىمىزدى ءتۇسىنىپ, تەز ءبىتىردى. مىنە, مىنا ءبىر جۇقا پاپكىدە, – دەپ مايشەكين ونى اشا باستادى – ىشىندە ءبىر-ەكى ءان, دۋەت... بالكىم, حور مەن بي بولۋعا ءتيىس. ازىرشە جوباسى وسىلاي. ءبىز احاڭنىڭ جانە ءوزىمىزدىڭ ادەتىمىزبەن باسشىلارعا «لاتەكەڭ بار عوي» دەپ, بوگدە ەشكىمگە ەلەڭدەمەي, وزىڭىزگە تىرەلدىك. راديوعا قوياتىن رەجيسسەر – ءوزىڭىزدىڭ قاللەكيىڭىز. قاليبەك قۋانىشباەۆ! كورشىڭىز.
وسىلايشا اڭگىمەنى ءيىپ اكەلگەن مايشەكين الدىنداعى قاعازعا ءۇڭىلىپ: – «ەكى توي». ءبىر اكتىلى راديوپەسا. اۆتورى – ءسابيت مۇقانوۆ. رەجيسسەرى – قاليبەك قۋانىشباەۆ. كومپوزيتورى – لاتيف حاميدي. رەداكتورى – ماقسۇتبەك مايشەكين» – دەپ ءبارى-ءبارىن تاپتىشتەپ, لاتيفكە ويلانا قارادى.
لاتيف نە دەرىن بىلمەدى. ىشتەي تولقىدى. الدەن سوڭ ويلانعان قالپى: – پەسانى كورەيىك, ماقا, – دەدى.
– پەسادا جولامان دەگەن جىگىت اسكەر قاتارىنا شاقىرىلادى. ول جيىرماعا ەندى عانا تولعان جىگىت. سوتسيالدى قازاقستانمەن تۇيدەي قۇرداس. اسكەر قاتارىنا الىنۋ, البەتتە, ول ءۇشىن توي! جالىنداپ تۇرعان جاس جىگىت وتان الدىنداعى ازاماتتىق بورىشىن ورىنداۋى ءتيىس. پاتريوت.
– ءيا.
– مۇنى ءبىر توي دەپ قوي, لاتەكە. قازاقستان دا جيىرما جاستا! بۇل – ەكىنشى توي! ۇلكەن توي! سوندىقتان, ءسابيت پەساسىن «ەكى توي» دەپ اتادى. جولامان ءوز تويىندا قۇربى-قۇرداستارى, تۋىستارى, اۋىلداستارى الدىندا ءبىر ءان ايتادى. ءان. ونى ءسۇيگەن سايران قىزدىڭ دا ءانى بار. وعان جولامان جانە ونىڭ جولداستارى قوسىلا كەتەدى. تويدىڭ سوڭى, بالكىم, وسىنداي حورمەن, بيمەن بىتسە دەيمىز.
– ولەڭى پەسادا بار شىعار.
– البەتتە.
– قاشان ءبىتىرۋ كەرەك, ماقا؟
– قازان ايىنىڭ سوڭعى كۇندەرى, ناقتىراق ايتسام جەتىنشى قاراشانىڭ الدىندا راديودان بەرىلەدى.
سول كۇنى سارى كۇزدىڭ سالقىن كەشىندە لاتيف راديوكوميتەتتەن كەش قايتتى. سول ءتۇنى ءلاتيفتىڭ ءۇيىنىڭ شامى سونگەن جوق...
لاتيف ءۇشىن ويدا جوقتا ءبىر بەيمازا كۇندەر باستالىپ كەتتى. ۇيدە دە, جۇمىستا دا قولىنان «ەكى توي» پەساسى تۇسپەيدى. حالىق اندەرىن پايدالانعىسى كەلدى. رويال كلاۆيشىنا اعىلىپ كەپ قۇيىلعان ءاندەر پەساداعى ولەڭدەرگە ونشا جۋىسپاي, زىم-زيا جوعالادى. بىرەۋى ۇستاتپايدى. بىرەۋىنە تۇراقتاي الار ەمەس. ءبىرى ۇلان-عايىر كەڭ دالا بوپ كوسىلەدى. ەكىنشىسى شارىقتاتىپ, اسقاقتاتىپ اكەتەدى. كوز الدىڭدا تاۋلار تۇرادى كوك تىرەپ. ال, بىرەۋلەرى جۇرەگىن كەۋدەسىنە سىيعىزباي تەپسىنەدى. جىبەكتەي سىزىلىپ ەلجىرەتەتىنى دە بار. ەدىلدەي كەرىلىپ «تولقىما» اربايدى. اپپاق نۇرداي تۇنىپ «ياپۋراي» ءمولدىرەيدى. كوكىرەك قاعا كۇركىرەپ, «التىباسار» شىعادى. وسىلاردىڭ ءبىر-ەكەۋى پەساداعى جولاماننىڭ, سايراننىڭ اندەرى بولسا شە؟ الدە دۋەتى... ويلاپ, ويلاپ كەپ بىردە-بىرىنە جۇرەگى داۋالامادى. ونىڭ ءبارى تەك مۋزىكالى يلليۋستراتسيا ەكەن.
بىردە تولاسسىز شارۋالاردى ءبىتىرىپ, كابينەتىندە جالعىز قالعاندا جۇرەگىن ءتاتتى اۋەز ەلجىرەتكەندەي ءبىر ءسۇيىنىشتى حال كەشتى. سول شۋاقتى سەزىممەن ستول ۇستىندە جاتقان سارعىش پاپكىدەگى «ەكى توي» پەساسىنا تاعى ءبىر ءۇڭىلدى. بەتتەردى اسىعا پاراقتاپ: «ماي تۋسا, گۇلدەر شەشەك اتسا جازدا», – دەپ باستالاتىن ەكى شۋماق ولەڭگە توقتادى. ىزدەگەنى وسى ولەڭ-پەسانى شارىقتاتا جايناتاتىن وسى تۇس. «نەاپوليتان اندەرى سەكىلدى ولەڭ شىركىن ءدال وسىلاي داۋىستى دىبىسقا بىتسە عوي!» دەپ ول ءوز ءسوزىن ءوزى قوشتادى. زاتى اسەرشىل ادام كوبەلەكتەي ەلپىلدەپ, ءوزىن قويارعا جەر تاپپادى. قولى جىبىرلاپ, ستول ۇستىندە ءار نارسەنى ءبىر ۇستادى. نە ىستەپ, نە قويعانىن بىلمەدى. تۋ سىرتىنان بىرەۋ تاعى دا «ۆالس! ۆالس!» دەدى مە, قۇداي-اۋ؟ «ءيا, ۆالس! ۆالس!» دەي بەردى. ولەڭنەن كوزىن الماعان كۇيى تاپ سول بەتتىڭ سول جاعىنان قيعاشتاپ, نوتانىڭ بەس سىزىعىن تارتتى. اسىقتى ول. پاپكىسىنىڭ ىشىندە نوتا قاعازى دا بار ەدى. ول مۇلدە ەسىندە جوق. ىشتەي كۇبىرلەپ, الدىندا جاتقان ۇزىن كوك قارىنداشتى الا سالدى دا, «سولفەدجيروۆات!» دەپ وزىنە-ءوزى ءامىر بەرگەندەي, جاڭاعى ءبىر بايلانىپ قالعان ءبىرىنشى جولدى التى تاكتىعا ءبولىپ, وڭ قولىمەن ديريجەرلىك ەتىپ, ىڭىلداي باستادى. ولەڭنىڭ ەكىنشى جولى دا الگى اۋەزدى دالمە-ءدال قايتالادى. ۆالس! وسى كەزدە لاتيف جاس بالاشا قۋانىپ, ەكى الاقانىن سارت-سارت سوقتى دا وڭ قولى نوتا سىزىعىنىڭ بەتىندە سۋماڭ قاقتى. نوتانىڭ استىنا:
ماي تۋسا, گۇلدەر شەشەك اتسا جازدا,
توعايدا – بۇلبۇل, كولدە – اققۋ, قاز دا, – دەگەن ەكى جولدى ويداقتاتا تەز-تەز جازدى. ءسويتتى دە ۇشىپ تۇرىپ, بولمە ىشىندە ءارلى-بەرلى ءجۇرىپ الدى. جۇرەگى ورەكپي سوقتى. كوزىنە ساحنانىڭ وڭ جاعىندا تۇرعان قارا ءرويالدىڭ اق كلاۆيشتەرى جارقىراپ تۇرىپ كورىندى. سول ساتتە...و, توبا, ونىڭ جىڭىشكە ساۋساقتارى كلاۆيش بويىندا زىر جۇگىرىپ ويناق سالدى. جالت بۇرىلىپ, ولەڭگە قايتا ءشۇيىلىپ ەدى, بار بولعانى ەكى-اق شۋماق. «ال, مەندە قايىرما بار. سابەڭدە قايىرما جوق» دەپ ەكى سانىن شاپاقتاپ, شەگى قاتا كۇلدى. لاتيف ورىسشا ارالاستىرا سويلەيتىن داعدىسىمەن «زاپەۆ...پريپەۆ...» دەگەن ءسوزدى قايتالاي بەردى. بۇل – «ءان تۇپ-تۇتاس شىقتى» دەگەن ءسوز. تاپ قازىر قايىرمانى دا توگىلدىرىپ, نوتاعا جازا سالۋعا بولار ەدى, لاتيف ويتپەدى. بۇرىنعى ادەتىنشە كوكەيگە ساقتادى. ءبۇلدىرىپ الاتىنداي قولى بارمادى. ساعاتىنا قارادى, وننان اسقان. تەرەزەگە كەلىپ, پەردەسىن سىرعىتتى. الماتى ءتۇنى. كوشەدە جان كورىنبەيدى. ول پورتفەلىن الدى دا, سىرتقا شىقتى.
ۇيىنە جەتىپ, ەسىك الدىنا كەلگەندە تەرەككە سۇيەنىپ تۇرعان ايەلىن كوردى.
– بۇگىن دە ەرتە كەلدىڭ...
لاتيف تىكسىنىپ قالدى. كۇندەگى كەكەتۋى.
– ۆالس كەلدى دۇنيەگە! – دەدى لاتيف باسقا نە دەرىن بىلمەي. ءجىبىسىن دەگەنى.
– ۆالس...بيلەي بەر ءوزىڭ. سەندە ايەل دە جوق, بالا دا جوق, ءۇي دە جوق! وركەستر دە سەنىكى! كاپەللا دا سەنىكى! راديو دا سەنىكى! ۆالس تە سەنىكى! ءبارى سەنىكى! نە بار, مەندە؟ بار قىزىق وزىڭدە. ەرتەلى-كەش ويىڭداعىڭدى ىستە دە, جۇرە بەر ءوزىڭ!
لاتيف ۇيگە قۇر سۇلدەرى كىردى...
سول ءتۇنى ول كوز ىلمەدى. ءبىر كەزدە ديۆاندا سىلەسى قاتىپ, مىزعىپ كەتىپتى. كەنەت سەلك ەتىپ شوشىپ وياندى. اتىپ تۇرىپ كوريدورعا شىقتى. ەشكىم جوق. تىڭ تىڭدادى. ەسىگىن تارتىپ كورىپ ەدى, اشىق تۇر. دەرەۋ تورگى بولمەگە باردى. ايەل دە جوق, بالا دا جوق. ءتۇسىندى. ايەلىنىڭ ەسكى ادەتى. ءيىنى ءتۇسىپ, تومسىرايىپ تۇردى دا قالدى. نە ىستەسىن, ايت-ايتپا, ۇيدەگى جايى وسى.
لاتيف تۇنجىراي ءتۇيىلىپ, «مەيلى» دەپ قولىن ءبىر-اق سىلتەدى. ۆانناعا كىرىپ, قىرىنىپ, تەز-تەز جۋىندى. ءسۇرتىنىپ بوپ, پيانينوعا وتىردى. ساۋساقتارى كلاۆيشقا تيگەن بويدا:
ماي تۋسا, گۇلدەر شەشەك اتسا جازدا,
توعايدا – بۇلبۇل, كولدە – اققۋ, قاز دا.
سايراسا, ءبىز جاستار دا ناق سولارداي,
باقىتقا بولەنەمىز ساۋىق نازعا, – دەپ وسى سوزدەردى اپ-انىق اندەتتى. ەكىنشى رەت ويناعان جوق. پيانينونىڭ ۇستىندەگى نوتا داپتەرىن الدى دا, ءبىرىنشى بەتىن اشىپ, تۇرەگەپ تۇرىپ, مولدىرەتە جازدى. داپتەردى پيانينونىڭ قاقپاعىنا قويدى دا وعان الىستان كوز سالدى. نوتالار مارجانداي ءتىزىلىپ, انىق كورىندى. سونان سوڭ كۋحنياعا شىعىپ كەتتى.
شاي ۇستىندە ءۆالستىڭ قايىرماسىن ىشتەي اندەتتى. لاتيف ۇيگە سيار ەمەس. «سابەڭە تەلەفون سوعۋىم كەرەك». ول تەلەفونعا كەلدى.
– اللو, سالەمەتسىز بە؟ بۇل سابەڭنىڭ ءۇيى مە ەكەن؟
– تىڭداپ تۇرمىن, حاميدي جولداس.
– و, قالاي تانىدىڭىز, سابە؟
– بىزدە حاميدي بىرەۋ-اق!
– راحمەت سابە, قۇداي كوڭىلىڭىزدى كوتەرسىن!
– ال, قۇلاعىم سەندە.
– سابە, مەن ءسىزدىڭ پەساڭىزعا مۋزىكا جازا باستادىم.
– حو-وش.
– ءسىزدىڭ ولەڭىڭىز ەكى شۋماق. ال, مەندە ق...ق... ايىرما بار.
– قايىرمانىڭ بۋىن سانىن ايتا عوي.
– ج...ج...ازىڭىز, العاشقى جولى – ون بۋىندى. ەكىنشىسى دە سولاي. ەكەۋىنىڭ اۋەزى ءبىر. ءۇشىنشى جولى كەلتەلەۋ – سەگىز بۋىندى. ءتورتىنشى, بەسىنشى جولى ودان دا قىسقا – ەكى بۋىندى. قايىرما وسى, سابە. وتە كوتەرىڭكى, اسەرلى, جارقىن بولۋعا ءتيىس. ءساتتى قايىرمانى كومپوزيتورلار «يزيۋمينكا» دەيدى, سابە.
– جولداس حاميدي, مىناۋىڭىز – پوەزيادا جوق ولشەم. اق ولەڭ سەكىلدى مە, قالاي ءوزى؟
– ج...و...و. . وق, سابە, باستاپقى ەكى جولدى ەگىز ۇيقاس ەتىڭىز. ءۇشىنشى, ءتورتىنشى, بەسىنشى جول ءوز بەتىنشە ەركىن كەتە بەرسىن.
– دۇرىس, حاميدي جولداس. ءتۇسىندىم. ءوزىم تەلەفون سوعام.
– راحمەت, سابە.
لاتيف ترۋبكانى ورنىنا قويدى دا كيىنۋگە ىڭعايلاندى. پورتفەلىن الىپ, شىعا بەرگەندە كوزى تۇسە كەتتى, كۇندەگى ءىلىنىپ تۇراتىن جەرىندە كىلت جوق. ءارى ىزدەدى, بەرى ىزدەدى. تابىلمادى. و, قۇدايا توبا... مىسى قۇرىدى. امالسىز بوگەلدى. سولاي اڭ-تاڭ بوپ جارتى ساعاتتاي داعداردى. ءبىر كەزدە تەلەفون شىلدىرلادى. اسسيستەنتى مالىك جاپپاسباەۆ ەكەن. لاتيف ونى سابىرمەن تىڭدادى دا: – مەن ءسابيت مۇقانوۆتىڭ تەلەفونىن كۇتىپ وتىرمىن. تۇستەن كەيىن بارام. ەگەر كەشىكسەم, رەپەتيتسيانى ءوزىڭ جۇرگىزە بەر, – دەدى.
لاتيف ءۇي ىشىندە سەندەلىپ, نە ىستەرىن بىلمەدى. تەلەفون تاعى شىلدىرلادى. كوتەردى.
– جولداس حاميدي.
– ءا, سابە!
– جازىپ الا عوي.
– ق...ق...قا...ءازىر.
– قايىرما بىلاي:
باقىت نۇرعا, ا-حا, ورانسا جەر اسپان,
ءبىزدىڭ جىر دا, ا-حا, بار جىرعا ۇلاسقان.
ماحابباتتى جىرلايمىز ءبىز,
جاستار!
جاستار! ا-حا-حا-حا! ا-حا-حا-حا-اي!
– سابە, تا-ما-شا!
– دۇرىس, حاميدي جولداس!
لاتيف پيانينو قاقپاعىنا نوتا داپتەرىن قويىپ, وتىرا قالدى دا ءۆالستى باسىنان اياعىنا دەيىن تولقىتا وينادى. ءوستىپ, الاسۇرا ويناپ وتىرعاندا تەلەفون تاعى دا شىلدىرلادى. الابۇرتا قىزىنىپ, ۇشىپ تۇرەگەلگەن لاتيف ترۋبكانى كوتەرە بەرە: – ءيا! – دەدى, – ا, ماقا! ءبىر قىزىق ءىس... ماقا! ءا... ءا...ءان. ۆ... ۆالس... كەلەسىز بە؟
– مەن قازىر جەتەم, – دەدى مايشەكين.
– كەلىڭىز ماقا! كۇلاشقا ايتىڭىز.
تۇستەن كەيىن ساعات ءۇشتىڭ شاماسىندا ۇيگە ماقسۇتبەك مايشەكين, قاليبەك قۋانىشباەۆ, كۇلاش بايسەيىتوۆا ۇشەۋى ساۋ ەتە قالدى. لاتيف جانى قالماي امانداسىپ: – تورلەتىڭىزدەر, وتىرىڭىزدار, – دەپ, بايەك بوپ, ورىندىقتى, كرەسلونى نۇسقادى.
ءلاتيفتىڭ جۇرەگى ءدىرىل قاعادى. ءبارى ءۇنسىز. ءجۇزى الاۋلاعان لاتيف ارقايسىسىنا كوزىنىڭ استىمەن ۇرلانا قاراپ, قىمسىنا قىسىلىپ, پيانينوعا وتىردى. لاتيف ءسال ەڭكەيىپ, سول قولىن كلاۆيشكە تيگىزدى. ىلە-شالا وڭ قولى دا كلاۆيشتى باستى. لاتيف: – ماي تۋسا, گۇلدەر شەشەك اتسا جازدا – دەپ اڭقىلداعان اشىق ۇنمەن تەربەلە بەردى. ەشكىم قايتالاپ سۇراماسا دا, لاتيف ءاندى قايتا-قايتا ايتتى.
كۇلاش مولدىرەپ ويعا باتقان. قاليبەكتىڭ ەكى كوزى تەرەزەدە. وزىنشە تامىلجىپ قاپتى. مايشەكين ناسىبايىن اتتى. كوڭىلى كونشىگەنى.
ءان ايتىلىپ ءبىتتى. ەشكىم ءتىس جارىپ, ءتىل قاتپادى. لاتيف ءۇشىن بۇل ءبىر ەڭ ازاپتى ءسات ەدى. كۇلاش سول تۇرعان بويى كوزىنەن نۇر توگىلىپ: – مەن قوسىلىپ كورەيىن, – دەدى.
لاتيف ءۇنسىز باس يزەدى. ۆالس تولقىدى.
كۇلاش نوتاعا قاراپ جايلاپ قانا:
ماي تۋسا, گۇلدەر شەشەك اتسا جازدا,
توعايدا – بۇلبۇل, كولدە – اققۋ, قاز دا, – دەپ بالبىراتتى.
ءبارى تىم-تىرىس. ۇيگە: – بارە-كەل-ءدى-ءى! – دەپ شاحمەت قۇسايىنوۆ كەپ كىردى. بارىمەن قول الىسىپ, سالەمدەستى, – ءاندى مەن دە تىڭدادىم. ءدالىزىمىز ءبىر. جانە كۇلەكەڭنىڭ ءۇنى!
لاتيف ۇشىپ تۇرىپ, شاحمەتتى ءوز ورىندىعىنا وتىرعىزدى.
– كۇلاشتىڭ ءانى! – دەدى جىلى لەبىزدى قاليبەك, – سايران قىز...
– پەسادا بۇل ءاندى كۇلاشپەن قوسىلىپ جۇسىپبەك ايتادى, – دەدى لاتيف – جولامان دەگەن جىگىتىمىز...
– اپىراي, ۇلى ادامدار بويىن جاسىرعان تۇلپارداي ارامىزدا ەلەۋسىز جۇرە بەرەدى ەكەن-اۋ ءوزى, ءا؟ كورشى وتىرىپ وسى ۋاقىتقا دەيىن بىلسەمشى, لاتەكەڭنىڭ نە جازىپ جۇرگەنىن. پاھ! پاھ! كەرەمەت ۆالس! قازاقتا ۆالس بار ما ەدى, بۇرىن؟ جوق قوي! – دەپ شاحمەت تە قاۋقىلداپ, قالجىڭ ارالاس ءسۇيىنىشىن ءبىلدىردى.
لاتيف باسىن يزەپ: – راحمەت! راحمەت! – دەي بەردى.
كۇلاش كۇندەي ك ۇلىمدەپ: – قازاق ءۆالسى! –دەدى.
ءبارىنىڭ جۇرەگىندە «قازاق ءۆالسى! قازاق ءۆالسى!» دەگەن ءسوز...
* * *
ءبىر اپتانىڭ ىشىندە لاتيف «ەكى توي» پەساسىنا تاعى ءبىر ليريكالىق ءان جانە حور جازدى. «قازاق ءۆالسىن» راديونىڭ سيمفونيالىق وركەسترىنە ءتۇسىردى. ىلە وركەستر ديريجەرى كارپوۆ انشىلەرمەن رەپەتيتسيا باستادى.
پەسا ەفيرگە قابىلداناتىن كۇن. سوڭعى رەپەتيتسيا. وعان ماقسۇتبەك مايشەكين, قاليبەك قۋانىشباەۆ قاتىستى. وسى رەپەتيتسيادا لاتيف حاميدي ءسابيت مۇقانوۆپەن جۇزدەستى. مۇقانوۆ كۇلاش پەن جۇسىپبەك ورىنداعان دۋەتكە تولعانا سويلەپ: – مىناۋ ءان – ۆالس قوي. تا-ما-شا! مەن ءسوزىن اسىعىستاۋ جازىپپىن. كەي جەرىن قايتا قاراپ, كەيىن جوندەپ بەرەم. مىسالى, مىنا ءبىر جولى – «سايراسا, ءبىز جاستار دا»... كەلىڭكىرەمەي تۇر. دۇرىس تىركەس ەمەس. ازىرشە وتە بەرسىن. مەن دە ويلانايىن. سەن – تالانتتى كومپوزيتورسىڭ, حاميدي جولداس! – دەدى ءلاتيفتىڭ قولىن قىسىپ.
ءسابيتتىڭ تەبىرەنگەنى سونشا, بۇدان ارتىق ءسوز تابا المادى.
پەسا راديودان بەرىلدى. ءبىر-اق رەت بەرىلدى. بۇل – 1940 جىلدىڭ قازان ايى.
* * *
«ەكى توي» راديوپەساسىنداعى كۇلاش شىرقاعان ۆالس قازاق دالاسىنا ەسكەن جەلدەي تارادى.
ال, كوپ ۇزاماي گيتلەرلىك گەرمانيامەن سوعىس باستالىپ كەتتى.
كلۋبتاردا, الاڭداردا, پەررونداردا جاستار حاميدي ۆالسىنە بيلەپ, مايدانعا اتتانىپ جاتتى.
* * *
1945 جىل. 9-ماي.
بۇكىل كەڭەس حالقى گيتلەرلىك گەرمانيانى ءوز ورداسىندا تاس-تالقانىن شىعارىپ, تىزە بۇكتىرگەن ۇلى جەڭىستى تويلاپ, راديودا سالتاناتتى مارشتار جەر سولقىلداتتى. سول كۇنى قازاقستان استاناسى الماتىدا ءدۇبىرى زور اسكەري پارادتىڭ سوڭى حالىقتىڭ شات-شادىمان مەرەكەسىنە ۇلاستى. جۇرت اندەتىپ, بيلەپ كەتتى. ۇكىمەت ءۇيىنىڭ الدىنداعى كەڭ الاڭ, اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ فوەسى, ۆوكزال پەررونى, پاركتەردەگى بي الاڭدارى «قازاق ۆالسىمەن» تولقىدى.
سول كۇننىڭ شاتتىعىنا بوككەن لاتيف حاميدي كىشى بەسىن كەزىندە احمەت جۇبانوۆ پەن ەۆگەني برۋسيلوۆسكيدى «الاتاۋ» رەستورانىنا شاقىردى. وندا ولار ءبىراز وتىردى. ماسايراعان كوڭىلدى جانداردىڭ «قازاق ۆالسىنە» بيلەگەنىن كوردى. ءلاتيفتىڭ ەكى ەزۋى ەكى قۇلاعىندا. قۋانىشىندا شەك جوق. برۋسيلوۆسكي قىزا سويلەپ: – لاتيف ابدۋلحاەۆيچ, تاماققا تويدىق. ەندى كوفەنى «ەسىك» رەستورانىنان ىشەيىك, – دەدى. بۇلار سول جەلىككەن كوڭىلمەن «ەسىك» رەستورانىنا كەلدى. مۇندا تانىستار كوپ ەكەن, ءبىر جاس كەلىنشەك لاتيفپەن «قازاق ءۆالسىن» بيلەدى. اناۋ-مىناۋعا قوزعالا قويمايتىن جۇبانوۆ تا كادىمگىدەي جەلپىنىپ: – لاتەكە, ەندى «الماتى» رەستورانىنا بارىپ ساۋمالداتايىق. قالانىڭ ساۋمالى – شامپان عوي. سونىمەن سەرگيىك, – دەپ «الماتى» رەستورانىنا قاراي تارتتى. كەلدى. رەستوراندا ورىن جوق. ەسىكتىڭ الدى يىنتىرەسكەن ادام. ىشتە بي... تانگو... فوكستروت... ۆالس... «قازاق ءۆالسى!». باس سۇعۋ مۇمكىن ەمەس. امالسىز توسىلدى...
* * *
1957 جىل. ماي ايىنىڭ ون بەسىنشى جۇلدىزى.
كۇلاش بۇل كۇنى دە ەرتە تۇردى. تەرەزەنى ايقارا اشىپ, جاز تاڭىنىڭ جۇپار اۋاسىن جۇتتى. ءسويتتى دە تاپ كەشەگىدەي:
ماي تۋسا, گۇلدەر شەشەك اتسا جازدا,
توعايدا – بۇلبۇل, كولدە – اققۋ, قاز دا! – دەپ جارتى داۋىسپەن سىزىلتا اندەتتى. جايساڭ ماي تۋعالى وسىلاي. ءبىر باقىتتى كۇندەردىڭ لەبى جەلپىنتىپ بارادى, مۇلدە. «قىتايعا باراتىن ساپارىڭ وڭ بولسىن! ءساتتى بولسىن! اللا جار بولسىن!» جۇرتتان ەستيتىنى وسى ءسوز. ءبارى تىلەكشى. ءبارىنىڭ كوڭىلى اق. ءبارى ەڭ قيماس جاقىنى. ءتىپتى, الىس-الىس جەرلەردەگى اعايىن, دوس-جاران, گاسترولدەردە ءجۇرىپ تانىسقان جولداستار دا «جول بولسىن» ايتىپ, سوڭعى كۇندەرى تەلەفوندا مازا جوق.
ءبىر كۇنى كۇلاش ادەتتەگىشە وركەستردىڭ رەپەتيتسياسىنا كەلدى. كەلسە شامعون ءوز ورنىندا جوق ەكەن. «جوعارعى جاق شاقىرىپ كەتتى», دەستى. كۇلاش كابينەتتە وتىرىپ كۇتتى. ۇلى ساسكە كەزىندە شامعون دا ورالدى. شامعون كۇلاشتى كورگەن ساتتە ساسقالاقتاي سالەمدەسىپ, ۇستەلىنىڭ ۇستىندەگى قاعازداردى اۋدارىستىرىپ, ءبىر تۇسىنىكسىز بەيمازا كۇيگە ءتۇستى. كۇلاش اڭ-تاڭ. ءسوزدى كۇلاش باستادى.
– جول جۇرۋىمىزگە دە شامالى كۇندەر قالدى-اۋ, شامعونجان.
– اپاي...
– ءيا, جانىم.
– جوعارعى جاق...
– ءيا؟
شامعوننىڭ اقسارى ءجۇزى دۋىلداي قىزارىپ, ىشتەي كۇمىلجىگەندەي بوپ: «كۇلاش اپاي... ءسىز قىتايعا بارمايتىن بولدىڭىز!» – دەدى, ءۇنى ءدىر-ءدىر ەتىپ.
اققۋدىڭ كوگىلدىرىندەي مولدىرەپ وتىرعان كۇلاش ەندى شامعونعا تاڭدانا سۇزىلە قارادى. شامعون كوزى جاسقا تولىپ, تەرەزە جاققا بۇرىلدى. ەكەۋى ءاپ-ساتتە قاۋسادى.
كۇلاش سارساڭ ويمەن تەڭسەلىپ, ۇيگە زورعا جەتتى. بار جايدى: «قىتايعا بارمايتىن بولدىم» دەگەن جالعىز اۋىز ءزىلدى سوزبەن زورعا ايتتى. قانابەك قانىن ىشىنە تارتا قارايىپ, سوزدەن تيىلدى.
كۇلاشتىڭ توڭىرەگى ارانىڭ ۇياسىنداي ىزىڭداپ الا جونەلدى...
سول كۇننىڭ ەرتەڭىندە شامعون كۇلاشتىڭ جەتى ءانىن بيبىگۇل تولەگەنوۆامەن ازىرلەي باستادى. ون كۇننىڭ ىشىندە بيبىگۇل جەتى ءاننىڭ ءبارىن ۇيرەنىپ ۇلگەردى. كۇلاشتىڭ ورنىندا بيبىگۇل!
وركەستر ۇجىمى قىتايعا كەتىسىمەن قانابەك ەكىنشى ونكۇندىكتىڭ ماسەلەلەرىمەن موسكۆاعا جول تارتتى.
ءدال وسى كەزدە موسكۆادا تاتارستاننىڭ ونكۇندىگى باستالىپ كەتكەن-ءدى. كۇلاش سىرتقا شىعۋدان قالعان. كۇندەگى ادەتىمەن راديودان بەرىلگەن كونتسەرتكە سارىلا قۇلاق ءتۇردى. تاتاردىڭ ايگىلى كومپوزيتورى نازيب جيگانوۆتىڭ «التىنشاش» وپەراسىنان ءۇزىندىلەر بەرىلگەن. بۇل ءبىر تاڭعاجايىپ وپەراعا قاتتى قىزىقتى. كوڭىل-حوشى بولماي وتىرسا دا موسكۆاعا تەلەفون شالىپ: «قانەكە, ءبىر ەسەبىن تاپ تا مەنى موسكۆاعا شاقىرتىپ الدىر. الماتىدا تىنىسىم تارىلىپ بارادى. ءوزىڭ رەتتە ءبارىن. سورلى اكەم اپام ەكەۋىمىزدى شىرىلداتىپ, تاستاپ كەتكەندە دۇنيە ءدال وسىلاي ساپ-سارى بوپ, ودان كەيىن بىرتە-بىرتە قاراۋىتىپ, كوزىمىز تۇك كورمەي قالىپ ەدى. كۇنى كەشە الدابەگىمىزدەن ايىرىلعاندا دا تۇڭعيىق قاپاسقا باتىپ ەم وسىلاي. قۇتقار, قانەكە! – دەدى بىردەڭەنىڭ شالىعى سوققانداي ەلەۋرەي سويلەپ. تەلەفوندا قانابەك تە قىرىلداعان ءۇنى ءدىر-ءدىر ەتىپ: «گۇلباھرامىم! كۇلاشىم! كۇلەكەم! بۇلبۇل قۇسىم! كەلەسىڭ... كەلەسىڭ!» – دەگەننەن باسقا ەشنارسە ايتا المادى, وكسىك قىسقان جانداي سولىقتاپ.
قانابەك ەكى كۇننەن كەيىن كۇلاشتى «دومودەدوۆا» اەروپورتىندا كۇتىپ الدى. ەرتەڭىندە قانابەك پەن كۇلاش ۇلكەن تەاتردا «التىنشاش» وپەراسىن كوردى.
ءۇشىنشى يۋن كۇنى قانابەك ەكىنشى ونكۇندىككە بايلانىستى دىتتەپ كەلگەن شارۋالارىنىڭ ءبارىن ءبىتىرىپ, الماتىعا قايتتى.
كۇلاش بەسىنشى يۋن كۇنى تاتارستان ونەر شەبەرلەرىنىڭ قورىتىندى كونتسەرتىنە قاتىستى. كونتسەرتتەن سوڭ بانكەت بولدى. بانكەتتىڭ قىزعان ءبىر تۇسىندا كۇلاش تاتار دوستارىنىڭ قولپاشىمەن ەشقانداي اسپاپتىڭ سۇيەمەلىنسىز «قازاق ءۆالسىن» شىرقادى. قىزۋلى جۇرت تۇتاس كوتەرىلىپ, ۆالس ىرعاعىنا ىرعالا بەردى...
كۇلاش «پەكين» قوناق ۇيىنە كەشتەتىپ كەلدى دە, كەزەكشى كەلىنشەككە ىلتيپاتپەن ءيىلىپ: «تاڭەرتەڭ جاقسىلاپ تۇرىپ شاي بەرسەڭىز. ءسىزدىڭ شايىڭىزعا ۇيرەنىپ قالىپپىن. ەسىكتى قاقپاي-اق قويىڭىز, ءوزىم ويانام. جاقسى ما؟ سولاي ەتىڭىز. الماتىعا ۇشام», – دەدى دە, ءوز بولمەسىنە بۇرىلدى.
ال... ەرتەڭىندە: «كۇلاش بايسەيىتوۆا قايتىس بولدى», دەگەن سۋىق حابار جەتتى الماتىعا.
بۇلبۇل ءانى ءۇزىلدى.
* * *
الماتىدا داۋاسىز جۇرتتىڭ گۋ-گۋى باسىلماي قويدى. كۇلاشتىڭ وقىس قازاسىنان گورى قانابەككە, باسقا دا جاقىن جۋىعىنا, قۇرمانبەك پەن مۇحتار, عابيت, قانىش پەن مارعۇلان, جۇبانوۆ پەن حاميدي, برۋسيلوۆسكي سياقتى دوستارىنا بەتتەرى شىمىرىكپەيتىن وڭشەڭ ءبىر باتدۇعا قاراجۇرەكتەردىڭ وسەك-اياڭى وتە اۋىر ءتيدى. بۇل ءباتۋاسىز لاقاپقا جانى كۇيگەن قانابەك ارادا جىلدار وتكەندە ءوزىنىڭ ورىس تىلىندە شىققان «نا ۆسيۋ جيزن» اتتى كىتابىندا: «ۆ ۆوسەم چاسوۆ وتكرىلي دۆەر نومەرا. كروۆات وكازالاس پۋستوي. دەجۋرنايا پودبەجالا ك ۆاننوي. كۋلياش سيدەلا, پريسلونيۆشيس ك نەي. ونا داجە نە ۋپالا, سيدەلا, كاك جيۆايا. ۆ تاكوم پولوجەني ي ۋسنۋلا ۆەچنيم سنوم. نە ۆىدەرجالو سەردتسە. س نيم نيچەگو نە سلۋچيلوس, كوگدا ونا ۆ تەچەنيە جيزني پەرەجيۆالا ۆولنۋيۋششيە رادوستنىە سوبىتيا, سچاستليۆىە مينۋتى ي وگورچەنيا, ا تۋت تاك نەوجيداننو ي نەلەپو ونو وستانوۆيلوس», دەپ جازدى, قاعازعا كوز جاسى تىرس-تىرس تامىپ.
قالاي شىداسىن, كۇلاشتىڭ ءناپ-نازىك جۇرەگى! كۇنشىلدىك پەن پەندەشىلىكتى كوتەرەتىن جۇرەك پە ەدى ول؟ ءان ءۇشىن جارالعان جۇرەك ەدى عوي!
سول ءبىر اۋىر كۇندەردە قانابەك برۋسيلوۆسكي مەن ءحاميديدى ۇيىنە شاقىرىپ, داستارقان جايىپ, كۇلاشتى ەسكە العان. ءسويتىپ وتىرعاندا موسكۆا راديوسىنان ءبىر مۋزىكالى حابار بەرىلدى. حاباردىڭ ورتا كەزىندە ۆەنا نەەلۋە ەسىمدى ەستون ءانشىسى: «قازاق حالقىنىڭ ۇلى ءانشىسى كۇلاش بايسەيىتوۆادان كەيىن «قازاق ءۆالسىن» موسكۆا ەفيرىنەن ورىنداعانىما وتە قۋانىشتىمىن», دەدى. ءبارى كۇلاشتىڭ ۇنىندەي تاپ-تازا كولوروتۋرالى سوفرانونى سۇتتەي ۇيىپ تىڭدادى. ءاپ-ساتتە ەزىلە قاۋساعان قانابەك پەن لاتيفقا جالتاق-جالتاق قاراعان برۋسيلوۆسكي: «نە ۆىدەرجالو سەردتسە پوەتا پوزورا مەلوچنىح وبيد», – دەپ كۇرسىنىپ سالدى.
* * *
1973 جىل. اۆگۋست ايى. قىرىم. قارا تەڭىز جاعاسى.
شاعالاسى شاڭقىلداپ, تولقىندارى بيلەگەن كوك ايدىن. لاتيف ساعىمداي بۇلدىراپ الىستا قالعان جاس داۋرەنىن اڭساپ, جاعادا جالعىز ءوزى كەلە جاتتى. ءبىر كەزدە وعان وسى جەردە تانىسقان ۆەتنامدىق كومپوزيتور لان تۋان جولىعا كەتتى.
– بۇل ءسىزدىڭ ءۆالسىڭىز بە ەدى؟ – دەپ كەشە ءلاتيفتىڭ ءوزى سىيلاعان نوتانى كورسەتكەن لان تۋان.
– ءيا, وسى ءۆالستىڭ اۆتورى بولعان سوڭ, سىيلادىم عوي, سىزگە.
– بۇل ۆالسكە بۇكىل ۆەتنام جاستارى بيلەيدى. ءبىز بۇل ءاندى «سوۆەت جاستارىنىڭ فەستيۆال ءۆالسى» دەۋشى ەدىك. ەندى, مىنە, وزىڭىزبەن بىرگە ءجۇرمىن. باقىتتىمىن! – دەپ, لان تۋان لاتيف حاميديگە شىعىس ادەبىمەن باسىن ءيىپ, ىزەت ءبىلدىردى.
جازدىڭ جىبەك سامالى جەلپىدى. تەڭىز شۋلاپ, شاعالالار شاڭقىلداپ, كوك ايدىن كەرىلە تولقىدى. لاتيفتىڭ جۇرەگى ءلۇپ-ءلۇپ ەتىپ, كوك تەڭىز ۇستىندە ۇيىرىلگەن اق تولقىندا «قازاق ۆالسىمەن» تەربەلە تولىقسىعان كۇلاشتىڭ ۇلپىلدەگەن اق جىبەك ورامالىن كوردى. قايدا بارسا دا, قايدا جۇرسە دە «قازاق ءۆالسى» وسىلايشا الدىنان شىعادى. بۇلبۇل اۋەزدى سۇلۋ كۇلاش تاپ وسىلاي كوز الدىندا جاينايدى دا تۇرادى!