ەلباسىنىڭ ءار ءسوزى – ەلدىكتىڭ باعىت-باعدارى. الدىڭعى كۇنى پرەزيدەنت مادەنيەت ءمينيسترى م.قۇل-مۇحاممەدتى قابىلداۋدا ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ ەلەۋلى جەتىستىكتەرىن اشىپ كورسەتۋ بويىنشا زيالى قاۋىممەن جۇمىستى جانداندىرۋدى تاپسىرعان ەدى. ءيا, قاي كەزدە دە حالىق ءسوزىن الدىمەن زيالى قاۋىم ايتادى. ەل گازەتى «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» بەتىندەگى تۇراقتى ايدارلاردىڭ ءبىرى – «زامانا زيالىلار زەردەسىندە» بولاتىنى سوندىقتان. زيالىلارىمىزدىڭ ەلدىك مۇراتتارعا قاتىستى تولعانىستارى گازەتتە جۇيەلى جاريالانىپ تا ءجۇر. رەداكتسيا قورجىنىندا قازىر دە حالقىمىزدىڭ ارداقتى ازاماتتارىنىڭ تالاي ماقالالارى, سۇحباتتارى ءوز كەزەگىن كۇتىپ جاتىر. زيالى قاۋىم وكىلدەرى وزدەرىنىڭ وي-ءپىكىرلەرىن تاۋەلسىزدىك تويىنىڭ قارساڭىندا بۇرىنعىدان دا بەلسەندىرەك ايتا تۇسەتىندىگى انىق.
بارلىق قوعامدىق قۇرىلىستا, مادەنيەتتەردىڭ كوشىندە ءتىل تەك قارىم-قاتىناستىڭ قۇرالى عانا ەمەس, ول – ازاتتىقتىڭ, تاۋەلسىزدىكتىڭ بەلگىسى, دەربەستىكتىڭ ايقىن نىشانى بولعان. مەملەكەتتەردىڭ اراسىندا ءبىرىن-ءبىرى جاۋلاپ الۋ ماقساتىندا نەبىر عاراسات مايداندار بولعانىمەن, ولار دا ءتۇبى ءبىر كۇنى توقتايتىنى بەلگىلى. ال مادەنيەت, رۋحانيات پەن ءتىل تازالىعى ءۇشىن بولىپ جاتقان كۇرەس ادامزاتتىڭ سوڭعى وكىلى قالعانشا جالعاسا بەرەرى حاق. تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەن كۇننىڭ ەرتەسىنە قازاقتىڭ ءتىلى گۇلدەنىپ شىعا كەلگەن جوق. وزگە تۇگىلى, ءوڭى ءبىر دە وزەگى بولەك قاراكوزدەرىمىزدىڭ دە ءبىر كۇندە تۋعان تىلىندە سايراي قويماعانى ەكىباستان بەلگىلى جايت. ءتىل ءۇشىن باعزىدا باستالعان تارتىس, كوزگە كورىنە بەرمەيتىن مايدان ءالى دە جالعاسۋدا. وسى رەتتە, ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا انا ءتىلىنىڭ ارىزى مەن پارىزىن قاتار ارقالاعان ازاماتتاردىڭ ءبىرى عانا ەمەس, بىرەگەيى اكادەميك, حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ قۇرمەتتى پرەزيدەنتى ءابدۋالى قايدارعا جولىققانبىز.
– ءتىل ءۇشىن كۇرەس كەشە, نە بۇگىن باستالعان جوق, جانە ەرتەڭ بىتە قويادى دەپ تە ايتا المايمىز. الدىڭعى ۇرپاق وكىلدەرى ءوز انا ءتىلى ءۇشىن, ءوز ەلىنىڭ ازاتتىعى ءۇشىن جازالى بولعانى بارىمىزگە بەلگىلى دەسەك, ءاڭگىمەنى ءوزىڭىز كۋا بولعان ءتىل ساياساتىنان باستاساق دەيمىز.
– قازاق ءتىلىنىڭ ماسەلەسى بۇگىن عانا كوتەرىلىپ وتىرعان جوق. بۇل ماسەلە بۇدان 50-60 جىل بۇرىن قوزعالعان بولاتىن. احمەت بايتۇرسىنوۆ, ساكەن سەيفۋللين ءتىل ءۇشىن ءتۇن بالاسى ۇيقى كورمەي, بولاشاعى ءۇشىن كۇرەسكەن. ءبىز بۇگىن ءبىلىپ وتىرمىز, ساكەن سەيفۋللين ءتىل ماسەلەسىن قاۋزاپ 50 ماقالا جازىپتى. سونداعى كوتەرەتىنى – ءتىلدىڭ شۇبارلانۋى, مەملەكەتتىك دارەجەدە تۋعان ءتىلىمىزدىڭ قولدانىس اياسىنىڭ كەڭەيمەۋى سياقتى سوقتالى ماسەلەلەر. قايتسەك, ءتىلىمىزدى تازا ساقتاپ, مارتەبەسىن كوتەرەمىز دەپ كۇرەسىپ ءوتتى عوي ول بابالار دا.
كەزىندە قازاقستان كوپ ۇلتتى رەسپۋبليكالاردىڭ قاتارىندا بولىپ كەلدى. كوپتەگەن ۇلتتاردى ءبىر ەلدە توعىستىرعان زەرتحانا جاساپ, ونى دابىلداتا ماقتاۋمەن ءبىزدى ءتۇرلى ساياسي سىناقتىڭ استىنا الىپ كەلدى. قازاق ەلى ورىس ءتىلىن جاقسى مەڭگەردى. شىنىندا دا گرۋزيندەرگە قاراعاندا قازاقتار ورىس ءتىلىن وزىق ءبىلدى. گرۋزين دە ورىس تىلىندە سويلەيدى, بىراق وزىندىك اكتسەنتپەن بۇزىپ سويلەيدى. ال قازاق سويلەگەندە اۋزى اۋزىنا جۇقپاي كەتتى. ولجاس سۇلەيمەنوۆ بۇكىل رەسەيگە وستانكينو تەلەكەشەنى ارقىلى 2 ساعات ورىس تىلىندە سويلەپ, ءوز ولەڭدەرىن ورىسشا وقىعاندا ورىستار تاڭ-تاماشا قالىستى. سوندا ولار «بۇل قازاق دەگەن حالىق كەرەمەت قابىلەتتى ەكەن, بۇلارمەن دوس بولۋ كەرەك» دەسىپ, «دوستىق دەگەن ۇعىمنىڭ ورتالىعى – قازاقستان!» دەپ ءبىزدىڭ استىمىزعا كوپشىك قويىپ, ءوز پايداسى ءۇشىن ماراپات كورسەتتى. سول «كوپشىك» ءبىزدى ورىس تىلىنە قاراي يكەمدەدى. عالىمدارىمىز دا عىلىمي ەڭبەگىن ورىس تىلىندە جازاتىن بولدى. ءسويتىپ, ءبىز ورىس تىلىندە الدىڭعى قاتارعا شىقتىق.
– ءيا, ءسوز ساپتاۋدا كەز كەلگەننىڭ قاتەسىن تۇزەيتىندەي شامادا ءتىلدى جەتىك مەڭگەرگەن قازاقتاردى كوزىمىز كوردى, ءالى دە بايقاپ قالىپ ءجۇرمىز. الايدا قىزىل وكىمەتتىڭ پارمەنى ءجۇرىپ تۇرعاندا تۋعان ءتىلدىڭ تاعدىرىن اشىق ايتقاندار بولعان شىعار.
– ۇلت بولىپ قالۋ جولىندا بۇل ماسەلە سول كەزدىڭ وزىندە ءار-ءار جەردە قوزعالا باستادى. اسىرەسە, 1986 جىلعى جاستاردىڭ كوتەرىلىسىنەن كەيىن ءتىل ماسەلەسى قاتتى كوتەرىلدى. جەلتوقسان كوتەرىلىسىنەن كەيىن, 18 جەلتوقسان كۇنى ماسكەۋدەن سولومەنتسەۆ باستاعان ءبىر توپ كوميسسيا الماتىعا ۇشىپ كەلدى. سوسىن ۇلتتىق اكادەميانىڭ زالىنا بارلىق اكادەميكتەردى جيىپ, جينالىس وتكىزدى. سوندا كولبين «مەن ءوزىم وزگە ءتىلدى ۇيرەنىپ ماشىقتانعان اداممىن. گرۋزيادا قىزمەت ەتتىم, سول ەلدىڭ ءتىلىن ءبىر جىلدا وڭاي مەڭگەرىپ الدىم. سوندىقتان, ءبىر جىلدان كەيىن مەن قازاق تىلىندە دە سويلەپ كەتەمىن, كەرەك بولسا قازاق ءتىلىن وزدەرىڭە تۇسىندىرەتىن بولامىن» دەگەن بولاتىن. ودان ءارى ول جاستاردىڭ قارسىلىعى تۋرالى «مەن كابينەتىمدە وتىر ەدىم, ءبىر توپ قازاقتىڭ جاستارى كەلىپ الاڭدا ايعايلاپ تۇرىپ الدى. سوسىن مەن كومەكشىمدى شاقىرىپ سۇراسام, ول ماعان جاستاردىڭ «ءتىل ءماسەلەسىمەن» كەلىپ تۇرعانىن ايتتى. سوسىن مەن ولاردى كابينەتىمە شاقىرتتىم. الدىما كەلگەن ونشاقتى قىز-جىگىتتەن «باسشىلارىڭ كىم؟» دەپ سۇراپ ەم, ءبىر جىگىت سۋىرىلىپ شىعىپ «مەنمىن» دەدى. اتى-ءجونىن سۇراسام تيمۋر ەكەن, ودان «نەگە توپتالىپ جۇرسىڭدەر, نە پروبلەمالارىڭ بار؟» دەپ سۇراسام, ول «بىزدە ورىس ءتىلىنىڭ باسىمدىعى سونشا, ءبىز وتباسىمىزدا وتىرىپ اتا-انامىزبەن ورىس تىلىندە سويلەسەتىن حالگە جەتتىك. سوندا قازاق دەگەن حالىق ۇلت پا, ۇلت ەمەس پە؟!» دەدى. سوسىن مەن جاستارعا «ماعان ءبىر جىل ۋاقىت بەرىڭدەر. ءبىر جىلدان كەيىن ەل الدىندا باياندامانى قازاق تىلىندە جاسايتىن بولامىن» دەدىم. جاستار تارقاپ كەتتى» دەپ ءوزىن اقتاۋعا تىرىستى. الايدا, ول بەرگەن ۋادەسىندە تۇرمادى.
– جانە قازاق حالقىن ۇزاعىراق باسقارىپ وتىرا دا المادى عوي. سونىمەن «قازاق ءتىلى» قوعامىن قۇرۋ جولىندا العاشقى قادام قالاي جاسالدى؟
– ءتىل تۋرالى وزگەرىس بولمادى, باياعىشا ءبارىمىز ورىسشا شۇلدىرلەپ جۇرە بەردىك. ال قازاقتىڭ ءبىر توپ زيالىسى ءار جينالىس سايىن ءتىل تۋرالى ماسەلەنى كوتەرە بەرەتىن بولدى. مەن ول كەزدە ينستيتۋت ديرەكتورى ەدىم. قازاققا قوزعاۋ سالماسا, ءتىل ماسەلەسى قاتقان ورنىنان قوزعالماسىنا كوزىم ابدەن جەتتى. سوسىن وسى ينستيتۋتتا جينالىس اشىپ, زيالى قاۋىم الدىنا ماسەلە قويدىم. قازاققا ءتىلدى قورعاپ قالاتىن, ءتىل ماسەلەسىن قوزعاپ وتىراتىن ءبىر قوعام كەرەك, سونى ءبىز باسقارىپ تۇرا الامىز با, جۇمىسىن جۇرگىزەمىز بە دەپ سۇراق قويعاندا, اتى-جوندەرىن ايتپاي-اق قويايىن, كەيبىر كىسىلەردىڭ بەتتەرىن شىمشىپ, ءبىزدى كەلەكە ەتكەنىن قايتەرسىڭ. سول كەزدە كوپشىلىكتىڭ اراسىنان ومىرزاق ايتباەۆ سۋىرىلىپ شىعىپ, مەنىڭ ۇسىنىسىمدى قولدادى. سول كەزدە وزبەكالى جانىبەكوۆ ورتالىق كوميتەتتە حاتشى بولىپ ىستەيتىن. سوعان بارىپ قۇرايىن دەپ جاتقان قوعام تۋرالى ايتتىق. ول, ارينە, ءبىزدىڭ ءسوزىمىزدى قۋاتتاپ شىقتى. سوسىن ىسكەر جىگىتتەردىڭ كومەگىمەن حالىققا ارناپ حات جازدىق, وسىنداي قوعام قۇرىپ, تىلىمىزگە اراشا تۇسسەك, ءبىزدى قولدايسىڭدار ما دەگەن اۋاندا. سول-اق ەكەن حالىق ءبىزدى قولداماق تۇگىل, توبەسىنە تىك كوتەرىپ اكەتتى. ەلدىڭ ءار تۇكپىرىنەن حات قارشا بورادى. ءوزبەكالى بىزگە «بۇل حاتتار تەك وقىلىپ ءبىر جەردە قالىپ قويماسىن, سەندەر ونى تىركەپ, جيناڭدار» دەدى. سوسىن ول ورتالىق كوميتەتتە وزىمەن بىرگە جۇمىس ىستەيتىن مىرزاتاي جولداسبەكوۆ, سەيىت قاسقاباسوۆقا تاپسىرما بەرىپتى «مىنا حاتتار تۋرالى قورىتىندى جازىڭدار, ءبىز ونى كولبينگە تابىس ەتەيىك» دەپ. از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە ەلدەن تۇسكەن ءبىر قاپ حات حالىقتىڭ ءوز ءتىلىنىڭ مۇشكىل حالىنە قاتتى الاڭداپ وتىرعانىن كورسەتتى. سول حاتتاردى تىزىمدەپ كولبينگە اپاردىق. الايدا, كولبيننىڭ ۇستانعان ساياساتى قايتكەندە دە قازاقستاندا ەكى ءتىل بولۋى كەرەك دەگەن باعىتتا عانا بولدى. ەكى ءتىل قاتار ءجۇرىپ, ەكەۋىن تەڭ قولدانۋ كەرەك دەگەن پىكىردى كۇن سايىن ايتىپ وتىردى.
– قازاقتىڭ ۇشتەن ءبىرى سىرتتا دەسەك, اسا قاتەلەسپەيمىز. سىزدەر سول شەتتەگى قانداستارىمىزدان دا قولداۋ تاپتىڭىزدار عوي.
– ءيا, ارينە! قانشا جەردەن ارتقا تارتۋلار بولسا دا, ءبىز تىرەسىپ ءجۇرىپ «قازاق ءتىلى» قوعامىن قۇردىق. جان-جاققا حات جولدادىق, بۇكىل ەل ىشىندە قوزعالىس پايدا بولدى. ەندى حالىقتىڭ باسىن قۇراپ ءبىر جينالىس وتكىزۋدى ويلادىق. جانىبەكوۆ بىزگە دراما تەاترىنىڭ زالىن الىپ بەردى. حالىق جيىلار ما ەكەن, جيىلماس پا ەكەن دەپ ءبىز بەكەرگە كۇدىكتەنىپپىز, جۇرت زالعا سىيماستاي بولىپ تولىپ كەتتى. سول جينالىسقا قاتىسقانداردىڭ اراسىندا شەتتە جۇرگەن قاراكوزدەرىمىز دە بولدى. ولار تىسقارى قالماسىن دەپ «حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامى» دەپ اتادىق. قوعامنىڭ جارعىسىنا ساي جىل سايىن قۇرىلتاي وتكىزىپ تۇردىق, جەر-جەردە ءوز وكىلدىكتەرىمىز اشىلىپ جاتتى. ەلدىڭ ىشىنەن ەستى جىگىتتەر كەلىپ, ءوز ۇسىنىستارى بويىنشا وكىلدىكتەر اشا باستادى. ول از بولسا, تۇركيا, رەسەي, پولشا, موڭعوليادا تۇراتىن قانداستارىمىز بىرگە قولداۋ ءبىلدىرىپ, سول جەرلەردە قوعامنىڭ وكىلدىكتەرىن اشتى.
– «مەملەكەتتىك ءتىل» مارتەبەسى دە وڭايشىلىقپەن كەلمەگەن بولار؟
– ءتىلدىڭ تاعدىرىن زاڭدى تۇردە قورعاپ قالۋ ءۇشىن ءبىز قازاق ءتىلىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىل بولۋىن تالاپ ەتتىك. ەگەر ونى مەملەكەتتىك مارتەبە بەرىپ, قولداۋ كورسەتپەسە, ءوزىمىز بىلەتىندەي كەي ۇلتتاردىڭ ءتىلى سەكىلدى ەلەۋسىز قالىپ, ءتۇبى ونى ەشكىم كەرەك قىلمايتىن بولادى. سوندىقتان وعان مەملەكەتتىك مارتەبە بەرىلۋى ءۇشىن كۇرەستىك. كۇرەس وڭاي بولمادى. ناعىز ايتىس وسى ارادا باستالدى. كەيبىر قازاق زيالىلارىنىڭ وزدەرى قارسى شىقتى. سول قارسى شىعۋشىلاردى قولداعان كولبين بولدى. سول كەزدە مەن «مەملەكەتتىك ءتىل» دەگەن ماقالا جازدىم. ونى ەشبىر گازەت كولبيننىڭ رۇقساتى كەرەك دەپ باسپاي قويدى. قۇداي قولداپ, ماسكەۋدە جينالىستا جۇرگەن نازارباەۆ ەلگە كەلە سالا قازاق ءتىلىن قولدايتىنىن اشىق ايتتى. سول-اق ەكەن, مەنىڭ الگى جارىققا شىقپاي جاتقان ماقالام گازەتكە باسىلدى.
مەن تالاي ءۇلكەن جينالىستاردا كولبينگە قارسى شىعىپ ءجۇردىم. ارنايى شاقىرىپ سويلەسكەنىندە دە العان بەتىمنەن قايتپادىم. سونداي جيىنداردىڭ بىرىندە, سول كەزدە شەت تىلدەر ينستيتۋتىنىڭ رەكتورى بولعان قازاق كولبيندى جاقتاپ, وزگە ءتىلدىڭ ءورىسىن كەڭەيتۋدى قولدادى. ءبۇكىل قازاق زيالىلارىنىڭ بەتىنە توپىراق شاشا سويلەدى. كەيىنىرەك, قازاق ءبيلىگىنىڭ باسىنا قازاق كەلگەن زاماندا, ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنا مۇشە سايلاپ جاتتىق. مىنە, قىزىق, الگى قازاق تىلىنە قارسى قازاق قوعامدىق عىلىمدار بولىمشەسى بويىنشا مۇشەلىككە قۇجات تاپسىرىپتى. مەن سول قوعامدىق عىلىمنىڭ كوررەسپوندەنت-مۇشەسىمىن, سوعان وراي داۋىس بەرۋىم كەرەك. ءبىر كەزدە الگى قازاق شىعىپ سويلەگەن كەزدە, وعان «ءسىز كولبيننىڭ الدىنداعى قازاق ءتىلى مەن ورىس ءتىلىن قاتار قولدانۋ كەرەك دەگەن پىكىرىڭىزدى وزگەرتتىڭىز بە؟» دەپ سۇراق قويدىم. ول «ول ەندى ساياسات قوي» دەپ كۇمىلجي بەردى. اقىرى مۇشەلىككە وتە الماي قالدى.
ءبىزدىڭ ەلباسىمىز سول زاماندا دا قازاق تىلىنە قولداۋ كورسەتكەن ەدى. قازىر دە قولداپ ءجۇر. مەنىڭ كەۋدەمە «وتان» وردەنىن تاعىپ تۇرعاندا «بۇل ءسىزدىڭ ءتىل ءۇشىن جاساعان ەڭبەگىڭىزگە كورسەتىلگەن قۇرمەت» دەپ ايتتى ول كىسى.
قازاق ءتىلى بۇگىندە اياعىنان تىك تۇرىپ كەتتى دەپ, ارينە, ايتا المايمىز. دەگەنمەن وڭ وزگەرىس بار. ەڭ باستىسى, ۇكىمەتتىڭ ءوزى بۇل ماسەلەگە تىكەلەي ارالاسىپ وتىر. ءتۇرلى زاڭداردى قابىلداپ, قاداعالاۋدى قولعا الىپ وتىر. جاۋاپتى قىزمەتكە الىناتىن مامانداردىڭ ءتىل ءبىلۋىن تالاپ ەتە باستادى. ۇكىمەت ارالاسسا, ۇكى تاققان ءتىلىمىزدىڭ باعى اشىلادى عوي دەپ ويلايمىن. قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرمەي, مەملەكەتتىڭ ماڭىزى ارتپايتىنى كىم-كىمگە دە بەلگىلى قاعيدا عوي.
– قاتەلەسسەڭ, كەرى تارتىپ, دۇرىس قولدانا بىلسەڭ, العا سۇيرەيتىن جانە ءتىلدى بايىتاتىن قۇرالدىڭ ءبىرى – تەرمين. ءبىر كەزدەرى تەرميندەردى جاپپاي قازاقىلاندىرامىز دەپ ورىنسىز ەڭبەكتەنگەنىمىز سونشالىقتى, ءتىلىمىزدىڭ ءدامىن كەتىرىپ الا جازدادىق. جالپى, تەرميندەردى اۋدارۋعا قالاي قارايسىز؟
– تەرميندەردى سول قالپىندا قالدىرۋعا بولمايدى. جەكەلەگەن تەرميندەر ءبىزدىڭ ۇعىمىمىزعا ءسىڭىسىپ كەتپەۋى دە مۇمكىن. بىراق تەرميندەردى قازاقىلاندىرۋ كەرەك دەپ ويلايمىن, بۇل مەنىڭ جەكە پىكىرىم. سونىمەن قاتار, سىرتتان كەلگەن تەرميندەردى شىعارىپ تاستاپ, ولاردان باس تارتۋعا دا بولمايدى. بۇل ءماسەلەدە ءالى كوپ ويلاسامىز. تەرمينولوگيا – وتە نازىك عىلىم. ءاربىر جاڭا تەرميننىڭ تابيعاتىن تۋرا تاۋىپ, قازاقتىڭ ۇعىمىنا ساي جاساۋ وڭاي شارۋا ەمەس.
– بۇگىندە جيىرما جىل تولىپ وتىرعان, ەلىمىزدى جاھانعا ءماشھۇر ەتكەن تاۋەلسىزدىكتىڭ تۋعان تىلىمىزگە اسەرى بولدى ما؟
– تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تىلگە تيگىزگەن اسەرى وراسان. قازىر قازاق بالاسى قازاق بالاباقشاسىنا بارادى, قازاق بالاسى قازاق مەكتەپتەرىندە وقيتىن بولدى. كەزىندە ءبىزدىڭ ستۋدەنت شاعىمىزدا ترامۆايدا وتىرىپ ءبىر قازاق ءبىر قازاقپەن ءوز تىلىندە سويلەسسە, سوناداي جەردە وتىرعان ورىستىڭ كەمپىرلەرى «ادامنىڭ تىلىندە سويلەسىڭدەر» دەپ زەكيتىن. مەن ءوز كوزىممەن كوردىم سونداي جاعدايدى. ءتۇركياعا ساپارمەن بارىپ, سوندا وسى ەلدىڭ پرەمەر-ءمينيسترى مارقۇم دەميرەلدىڭ ومىراۋىنا «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ التىن بەلگىسىن تاققان كەزدە, ول بىزگە «سەندەر بۇل كۇنگە ەگەمەندىكتىڭ ارقاسىندا جەتىپ وتىرسىڭدار» دەپ ەدى. وسى تاۋەلسىزدىكتىڭ شاراپاتى قازاقتىڭ ءاربىر ىسىنە ءتيىپ جاتقانى انىق. قازىر بىزگە جينالىستاردا ەشكىم زالدان «وزگە تىلدە سويلە!» دەپ ايعايلامايدى, قازىر كوشەدە بىزگە ەشكىم «ءوز تىلىڭدە سويلەمە!» دەپ جەكىمەيدى, وسى تابىس ەمەس پە؟! تاۋەلسىزدىكتىڭ, قازاق مەملەكەتىنىڭ ازاتتىعىن, وزگە ۇلتتارمەن تەرەزەسى تەڭ ەكەندىگىن قازاق ءتۇسىندى, قازاق سەزىندى, ەندى ارامىزداعى وزگە ۇلتتار دا ونى سەزىنۋگە ءتيىس جانە مويىنداۋى كەرەك.
ءبىز وسى قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىمىزگە مارقايىپ قالماۋىمىز كەرەك. تاۋەلسىزدىك ءۇشىن, ازاتتىق ءۇشىن, مادەنيەت پەن رۋحانيات ءۇشىن, ءتىل ءۇشىن كۇرەس ەشقاشان توقتامايدى, سونى استە ەستەن شىعارماۋعا ءتيىسپىز.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن قانات ەسكەندىر.
الماتى.