• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
باستى سايتقا ءوتۋ
ادەبيەت 14 جەلتوقسان, 2017

تۇركولوگياعا قوسىلعان ۇلەس

602 رەت
كورسەتىلدى

قاسيەتتى تۇركىستاندا ورنالاسقان قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قازان ايىنىڭ 18-20 كۇندەرى ارالىعىندا «جويىلۋ قاۋپى بار تۇركى تىلدەرى» اتتى VII حالىقارالىق تۇركولوگيا كونگرەسى وتكەنى بەلگىلى. الەمنىڭ جانە وتانىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن ارنايى شاقىرىلعان تۇركىتانۋشى عالىمدار تاعى دا باس قوسىپ, تۇركولوگياعا قاتىستى ماڭىزدى ماسەلەلەردى تالقىلاپ, سونىڭ ىشىندە جويى­لۋ قاۋپى بار تۇركى تىلدەرىنىڭ بۇگىنى مەن بولاشاعىنا قاتىستى جانە ولاردى ساقتاپ قالۋدىڭ جولدارىن قاراستىرعان مامىلەلى ءماسليحاتتا وزدەرىنىڭ قۇندى وي-پىكىرلەرىمەن ءبولىستى.

كونگرەسس بارىسىندا كەلەلى تاقىرىپتارعا نەگىزدەلگەن اۋقىم­­دى باياندامالار تىڭدا­لىپ, تال­­قىلانۋمەن بىرگە قازىرگى زا­مانعى تۇركولوگيانىڭ جەتىستىكتەرىن پاش ەتەتىن كىتاپ كور­مە­سى ۇيىمداستىرىلىپ, جاڭا عى­­لى­مي ەڭبەكتەردىڭ تۇساۋى دا كەسىلدى. سونداي كىتاپتاردىڭ ءبىرى ءھام بىرەگەيى بەلگىلى تۇر­كو­لوگ عالىمدارىمىز, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتور­لارى, پروفەسسورلار جان­سەيىت تۇيمە­­باەۆتىڭ, ماعريپا ەس­كەە­ۆانىڭ, گۇلعايشا ساعيدول­دانىڭ «تۇركىتانۋ سەرياسى» بويىنشا باسپادان شىققان 8 تومدىق عىلىمي زەرتتەۋ ەڭ­بەكتەرىن ەرەكشە اتاۋعا بولادى. اتالمىش كوپ تومدىقتىڭ ءبىرى «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن دامىتۋ­دىڭ لينگيۆيستيكالىق نەگىزى» دەپ اتا­لىن­عان. وندا «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىنىڭ رۋحاني ۇلى ماقسات-مۇراتتارىن ىسكە اسىرۋ­دىڭ نەگىزگى تەتىكتەرىنىڭ ءبىرى – گۋمانيتارلىق پاندەردىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتىپ, سونىڭ ىشىندە جالپى تۇركىلىك رۋحاني قۇندىلىقتاردى ساقتاۋعا, جاڭ­عىرتۋعا, سونى عىلىمي اينا­لىمعا ءتۇسىرۋدىڭ, ولاردى كەشەندى تۇردە تالداۋدىڭ لينگۆيستيكالىق مۇمكىندىكتەرى قاراستىرىلعان. ماسەلەنكي, سولاردىڭ قاتارىندا كونە تۇركى جازبا ەسكەرتكىشتەرى تىلىندەگى Bengu El يدەياسى, وسى يدەيا­نى جاڭعىرتۋدىڭ لەكسي­كو­­گرافيالىق نەگىزدەرى, تۇركى تىل­دەرىن سالىستىرا زەرتتەۋدىڭ ورتاق رۋحا­نيات­تى جاڭعىرتۋ قۇ­رالى ەكەندىگىنە قاتىستى جان-جاق­تى, تەرەڭ تالداۋ­لار بار. 

ج.تۇيمەباەۆ پەن گ.ساعي­دول­دا­نىڭ بىرلەسىپ جازعان «قازاق جانە تۇركى تىلدەرىنىڭ سالىس­تىرمالى-سيپاتتامالى گرامماتيكاسى», «التايستيكانىڭ تاريحي لين­گ­ۆيستيكالىق نەگىزى», «قازاق جانە تاتار تىلدەرى­­نىڭ ­سا­لىس­تىرمالى-سي­پاتتاما­لى ­گرام­­­­­­­ماتيكاسى», ­ج.تۇي­مەباەۆ پەن­­ م.ەسكەەۆانىڭ جازعان «تۇر­كى­­تانۋدىڭ تاريحي-لين­گۆيس­تيكالىق نەگىزدەرى», «كونە تۇر­كى جازبا ەسكەرتكىشتەرى ءتىلىنىڭ مور­فولوگيالىق جۇيەسى» جانە دە ءۇش اۆتوردىڭ ورتاق قولتاڭباسى قال­عان «تۇركى تىلدەرىنىڭ سالىس­تىرمالى-تاريحي گرامماتيكاسى»­ اتتى عىلىمي ەڭبەكتەرىنىڭ قا­زىرگى تۇركولوگيادا الاتىن ورنى ايرىقشا دەر ەدىك. ويتكەنى تۇركو­لو­گيانىڭ ەڭ قاجەتتى, وتكىر ءبىر سالاسى تۇركى تىلدەرى لينگ­ۆيستي­كاسىن بۇلايشا اشىپ تالداپ,­ جەكە-جەكە زەرتتەۋ نىسانىنا اينال­دىرعان عالىمداردىڭ ەڭ­بەكتەرى كەمدە-كەم. تۇركى تىل­دە­رىن تاريحي-فونەتيكالىق, مورفولوگيالىق, گرامماتيكالىق تۇر­عىدان سالىس­تىرا زەرتتەۋ كە­شەندى, كەمەل ءىس دەر ەدىك. سول سە­بەپتى وسى ەڭ­بەك­تەردىڭ عىلىمي تەوريالىق, پراك­تيكالىق ماڭىز­ى وتە زور بولماق. 

وتاندىق تۇركولوگيا سالا­سىن­­دا ءتىل ماماندارى ءۇشىن تاپتىر­ماي­­تىن قۇندى دا باعالى عى­لىمي ەڭبەك­تەردىڭ جارىققا شىعۋى – ۇل­كەن تابىس ءارى مەرەي!­ ەلباسىنىڭ باس­تاماسىمەن ەلىمىزدە كەڭ ءورىس الىپ جاتقان رۋحاني جاڭعىرۋ باع­دارلاماسى نەگىزىندە اتقارىلار ۇشان-تەڭىز ءىستىڭ تولايىم جەتىس­تىك­تەرى مول بولىپ, ءتۇبى ءبىر تۇركى­نىڭ رۋحاني دۇنيەسى وسىلايشا تۇ­گەن­­دەلە بەرسىن! – دەگەن ىزگى تى­لە­گىم­­دى جەتكىزگىم كەلدى. 

راۋشانگۇل اۆاكوۆا, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ پروفەسسورى

سوڭعى جاڭالىقتار