اگروونەركاسىپتى جاڭعىرتۋدىڭ يننوۆاتسيالىق جولى

– تىلەكتەس يساباي ۇلى, جۋىردا مەملەكەت باسشىسى «نۇر وتان» پارتياسى ساياسي كەڭەسىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ەڭبەك نارىعىندا دا­يىن مامانعا سۇرانىستىڭ تومەندەگەنىن ايتقان بولاتىن. بۇل ماسەلەنىڭ سەبەبى مەن شەشىمى قانداي؟

– ەلىمىزدە 3 بەيىندىك جانە اگرارلىق سالانىڭ 14 ماماندىعى بويىنشا 20 جوعارى وقۋ ورنى, ونىڭ ىشىندە جەكەمەنشىك 7 ۋنيۆەرسيتەت جانە 59 كوللەدج اۋىل شارۋاشىلىعىنا مامان دايىندايدى. بۇل ماماندىقتار بويىنشا 7,5 مىڭعا جۋىق بىلىمگەر جەتەكشى ءۇش جوعارى وقۋ ورنىندا ءبىلىم الۋدا. سونىڭ 70 پايىزعا جۋىعى ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتە وقيدى. اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى – اگروقۇرىلىمداردىڭ ۇساقتىعى. اۋىلشارۋاشىلىق ءونىمىن وندىرۋمەن 185 مىڭنان استام اگروقۇرىلىممەن قاتار 1,6 ميلليونعا جۋىق ءۇي شارۋاشىلىعى اينالىسادى. جالپى, اگروقۇرىلىمداردىڭ 96 پايىزى (177,6 مىڭ) شارۋا قوجالىقتارى. ولاردىڭ جەر كولەمى مەن شارۋاشىلىق دەڭگەيى ينتەنسيۆتى نەگىزدە كەڭ كولەمدە تاۋار وندىرۋگە مۇمكىندىك بەرمەيدى. جالپى ءونىمنىڭ 27 پايىزى وسى ىسپەتتى شارۋا قوجالىقتارىنا تيەسىلى بولسا, ال 40 پايىزى ەگىستىك جەرى 10 گەكتاردان اسپايتىن فەرمەرلەرگە تيەسىلى. شارۋا قوجالىقتارىنىڭ 81,2 پايىزىنىڭ ەگىستىك القاپتارى 50 گەكتاردان اسپايدى. ياعني بۇل سالاداعى ونىمدىلىك دەڭگەيى تومەن ەكەندىگىن كورەمىز. سونىمەن قاتار ءۇي شارۋاشىلىعىنا ەلدەگى مال شارۋاشىلىعى جالپى ءونىمىنىڭ 74 پا­يىزى تيەسىلى. ۇساق قۇرىلىمدار ءونىمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ, يننوۆاتسيانى ەنگىزۋ, قاۋىپسىز ازىق-ت ۇلىك جەتكىزۋ ماسەلەلەرىن وزدىگىنەن شەشۋگە قابىلەتسىز. سونداي-اق بىلىكتى مامانداردى جۇمىسقا تارتۋعا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى. كوپشىلىگى جاس مامانداردى لايىقتى الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايمەن قامتاماسىز ەتە المايدى. سوندىقتان اگرارلىق ماماندىقتى مەڭگەرگەن تۇلەكتەر اۋىلعا بارۋعا قۇلشىنبايدى. بۇعان دەيىن «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسىنا بۇل سالادان «ۆەتەرينارلىق مەديتسينا» ماماندىعى عانا قوسىلعان ەكەن. بيىل اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى مەن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ۇسىنىسىمەن باعدارلاماعا ءۇش ماماندىقتى قوسۋعا قول جەتتى. ەندى الداعى جىلدان باستاپ جاس اگرونومدار, بالىق شارۋاشىلىعى جانە مال شارۋاشىلىعى ماماندارى قوسىمشا قار­جىلىق قولداۋ مەن الەۋمەتتىك كومەككە يە بولادى. ياعني جاس مامانداردى تارتۋ ءۇشىن ۇساق شارۋاشىلىقتاردىڭ كووپەراتسياعا بىرىگۋىن جانە عىلىم, ءبىلىم, ءوندىرىس ينتەگراتسياسىن قارقىندى جۇرگىزۋ قاجەت.

اۋىلعا جاس ماماننىڭ كەلمەۋىنىڭ تاعى ءبىر سەبەبى – كەيىنگى جىلدارى اگ­رار­لىق ما­مان­دىقتاردا وقيتىن قىز بالا­لار كوپ. مى­سالى, بىزدە باكالاۆريات­تا ءبىلىم الۋ­شىلاردىڭ 60 پايىزى – قىز­دار. سون­دىق­تان اسكەر قاتارىنان ورالىپ, اگرارلىق سالا بو­يىنشا وقۋعا تۇسەتىن تالاپكەرلەرگە بىرقاتار جەڭىلدىك قاراستىرىلۋى قاجەت. وسى ساناتتاعى تالاپكەرلەر قا­جەتتى ءوتۋ بالىن العان جاع­دايدا وقۋعا كونكۋرسسىز قابىلدانۋى ءتيىس. ال كوللەدج بىتىرۋشىلەر اقىلى وقۋدى تاڭداعان جاعدايدا, ولاردى اڭگىمەلەسۋ ارقىلى قابىلداعان دۇرىس. مەملەكەتتىك تاپسىرىستى ءبولۋ ەرەجەسىن دە قايتا قاراۋ قاجەت. سۇرانىسقا يە اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ۆەتەريناريا ماماندىقتارى بو­يىنشا ماقساتتى گرانتتاردى وبلىس اكىمدىگىنىڭ تاپسىرىسى نەگىزىندە بەرۋ جانە ونى وندىرىستە 5 جىل ەڭبەكپەن وتەۋدى قاراستىرۋ قولايلى شەشىم بولار ەدى. تاعى ءبىر ماسەلە, كوپتەگەن مەملەكەتتىك گرانتتار ماماندانباعان جوعارى وقۋ ورىندارىنا كەتەدى. بۇل مامان دايىنداۋ ساپاسىنا كەرى اسەر ەتەدى. سول سەبەپتى مەملەكەتتىك گرانتتاردىڭ 70 پا­يىزىن اگرارلىق سالاداعى جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىنا بولگەن ابزال. 

جۋىردا ۇكىمەتارالىق دەلەگاتسيا قۇرامىندا بەلارۋس پەن قازاقستان جوعارى وقۋ ورىندارى جانە عىلىمي-زەرت­تەۋ ينس­تيتۋتتارى اراسىنداعى عىلىم-ءبىلىم كونسورتسيۋمىنىڭ قىزمە­تىن ۇيلەستىرۋ بو­يىنشا جۇمىس كوميسسيا­سىنىڭ VI وتىرىسىنا قاتىستىم. بەلارۋس­تىك ارىپتەستەرمەن مامان دايىنداۋ جا­نە جۇمىسقا ورنالاس­تىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا پىكىر الماستىق. مىسالى, بە­لارۋس مەملەكەتتىك اۋىل شارۋاشى­لىعى اكادەمياسىنىڭ ماقساتتى دايىندىق بو­يىنشا ءبىلىم العان تۇلەكتەرى وندىرىستە 5 جىل, ال مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا ءبىلىم العاندارى 2 جىل جۇمىس ىستەيدى. بۇل قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ تۇلەكتەرىنە دە قاتىستى بولعانى ءجون دەپ ەسەپتەيمىز. 

– اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامى­تۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان باع­دار­لا­ما­سىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ما­مان­دىعىنا گرانتتاردىڭ كوپتەپ بولىنە­تىندىگىنە قاراماستان, جوعارى ءبىلىمدى كادرلارعا تاپشىلىق بايقا­لاتىنى ايتىلدى. بۇل جاعدايدى ءسىز قالاي تۇسىندىرەر ەدىڭىز؟

– ءيا, 2014-2016 جىلدارى ماماندارعا جانە عىلىمي كادرلارعا دەگەن جالپى قاج­ەتتىلىك 6 456 ادامدى قۇراعانى كورسەتىل­دى. كادر تاپشىلىعى نەگىزىنەن عالىم-اگ­رونوم, ۆەتەرينار دارىگەر, زوو­ينجەنەر, ينجەنەر-مەحانيك, ينجەنەر-تەحنولوگ, ەكونوميست, بۋحگالتەر سياقتى ماماندىقتار بويىنشا سەزىلەدى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان­دار­دىڭ دەرەكتەرى بو­يىنشا, اوك سۋبەك­تىلەرىنىڭ 80 پايىزى ماماندارعا ءزارۋ. 13 مىڭنان استام زاڭدى تۇلعالاردىڭ – اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار وندىرۋشىلەر مەن باسشىلىق قۇرامىندا قىزمەت اتقاراتىن مامانداردىڭ 12 پايىزىنىڭ عانا اگرارلىق جوعارى جا­نە اياقتالماعان جوعارى ءبىلىمى بار. ما­مان­دى ساپالى دايىنداۋ ءۇشىن زامان­اۋي ۇلگىگە كو­شۋ قاجەت. ياعني ءبىلىم بەرۋ ين­نو­ۆاتسيا­عا باعدارلانعان كاسىبيلىك داعدى مەن كا­سىپكەرلىكتى دامىتۋعا باعىت­تالۋى ءتيىس. بولاشاق ماماندار اگروبيز­نەستە يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيا­لار مەن جاڭا ءبىلىمدى ۇتىمدى پايدالانا ءبىلۋى قاجەت. بۇل ماقساتتا ۋنيۆەر­سي­تەتتە بارلىق ماماندىققا اگروبيز­نەستى ۇيىمداستىرۋ, كاسىپكەرلىك قىزمەت­تى باسقارۋ, جوبالاردى باسقارۋ ىسپەتتى پاندەر ەنگىزىلدى. اگروبيزنەستى ستراتە­گيالىق زەرتتەۋ ورتالىعىندا ستۋدەنتتەر اگروقۇرىلىمداردا بيزنەس-جوسپار ازىرلەۋدى ۇيرەنەدى. بۇل ديپلوم جۇمىس­تارىنا جەكە ءبولىم بولىپ ەنگىزىلەدى. ياعني ءبىلىم الۋشى ناقتى ەكونوميكا ماسەلەلەرىن شەشۋگە ىقپال ەتەدى جانە ناتيجەسى ءتيىمدى بولسا, كەيىن جۇمىسقا ورنالاسۋىندا قيىندىق بولمايدى. جوعارى وقۋ ورنىنىڭ مىندەتى – جاقسى ءبىلىم بەرۋمەن بىرگە, ءبىلىم الۋشىنىڭ قابىلەتى مەن تالانتىن اشۋعا باعىتتالعان. ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەردىڭ بولاشاقتا بيزنەسمەن بولۋىنا ىقپال ەتەتىن ورتا جاساۋدا. دايىندىقتىڭ ءۇش دەڭگەيى – ديپ­لوم جۇ­مىسى ماگيسترلىك جۇمىسقا, ءارى قاراي دوك­تورلىق جۇمىسقا جالعاسادى. سوندا ناق­تى عىلىمي ناتيجەگە قول جەتكىزۋگە بولادى.

ديپلومدىق جۇمىس ناتيجەسىندە وندىرىسكە ەنگىزىلەتىن نۇسقاۋلىق دايىندالادى جانە ستارتاپ جوبالار قۇرۋ جۇمىسى وسىعان باعىتتالعان. كافەدرالاردا عىلىمنىڭ بارلىق باعىتى بويىنشا 70 ستارتاپ ىسكە اسىرىلۋدا. اتاپ ايتقاندا, دروندى قولدانۋ ارقىلى اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىن قاشىقتىقتان بارلاۋعا ارنالعان «Flyworx», تالداۋ جانە ماركەتينگتىك زەرتتەۋگە باعىتتالعان  «GreenPoint Marketing», قالالىق تيپتەگى يننوۆاتسيالىق جىلىجايلاردى ىسكە قوسۋ ءۇشىن «UrbanGreen», جەدەل ۆەتەرينارلىق كومەك كورسەتۋدە «ايبوليت» جوبالارى. ستۋدەنتتەرىمىز نيدەرلاندتىقتارمەن بىرگە ەكسپو-2017 كورمەسىنە يننو­ۆا­تسيالىق جوبالار ۇسىندى. كورمە بارى­سىندا شەتەلدىك كومپانيالارمەن كەلىسىم­شارتتارعا قول قويىلدى. 

بارلىق وڭىردە مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگىن دامىتىپ كەلەمىز. مىسالى, الماتى, اقتوبە, شىعىس قازاقستان, جام­بىل, قىزىلوردا, قاراعاندى, وڭتۇستىك قا­زاقستان وبلىستارىندا قاناتقاقتى جوبالار انىقتالدى. ءار اۋدانداعى ءىرى اگ­روقۇرىلىمداردا, قايتا وڭدەۋ كاسىپ­ورىندارىندا, كاسىپكەرلەرگە قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىندا اگروماماندار دايىنداۋدىڭ بارلىق باعىتى بويىنشا وقۋ-عىلىمي-وندىرىستىك ورتالىقتار اشىلدى. وسى 500 قاناتقاقتى شارۋاشىلىقتا 7 ايعا دەيىنگى مەرزىمدە تاجىريبەدەن وتەدى. ۋنيۆەرسيتەت ءبىلىم, عىلىم جانە ءوندىرىستىڭ ءوزارا ارەكەتتەستىگىنىڭ يننوۆاتسيالىق مودەلىن قالىپتاستىرا الدى. ماسەلەن, «بايسەركە اگرو» وقۋ-عىلىمي-وندىرىستىك ورتالىعىندا اۋىلشارۋاشىلىق دا­قىل­دارىن ءوسىرۋ-ءوندىرۋ بارىسىندا وتاندىق عالىمدار ۇسىنعان يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار قارقىندى ەنگىزىلۋدە. ءبىلىم الۋ­شىلار وسى ورتالىقتا تاجىريبەنىڭ بارلىق تۇرىنەن وتەدى. وسىنداي عىلىمي نەگىزدەگى جۇمىستار باسقا دا ۇيىمدارمەن جۇرگىزىلۋدە.

تاجىريبەلىك دايىندىقتى كۇشەيتۋ ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەتتە ستۋدەنتتىك ۆەتە­ري­نار­لىق, جەرگە ورنالاستىرۋ, مەحاني­كا- ­لاندىرۋ, وسىمدىكتەردى قورعاۋ, گيدرومە­­ليو­راتيۆتىك جۇمىستار بويىنشا جاساقتار ەڭبەك ەتەدى. ەڭبەك نارىعىندا باسە­كەگە قابىلەتتى, سۇرانىسقا يە, كرەا­تيۆتى ويلاي بىلەتىن, يننوۆاتسيالىق باع­دار­لان­عان ماماندار دايىنداۋ ءۇشىن بار­لىق جاع­­داي جاسالعان. ءبىز بۇل ءۇشىن دامى­عان عى­لى­مي-ءبىلىم ينفراقۇرىلىمىن قۇرۋ جا­نە جوعارى بىلىكتى, قۇزىرەتتى كادر­لىق الەۋەت­كە يە بولۋ كەرەكتىگىن جاقسى تۇسى­نەمىز. ويت­كەنى مامان جۇمىس بەرۋ­شىنىڭ تالا­بى­نا ساي بولىپ, ەڭبەككە بىردەن كىرى­سىپ كە­تۋى, ياعني شارۋاشىلىق ونى وقى­تىپ ۇيرەتۋگە ۋاقىت پەن قارجى جوعالت­پاۋى قاجەت.  

– قازۇاۋ – يندۋستريالىق-يننو­ۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا مامان دايىنداۋدىڭ بازالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى. بۇل باعىتتا قانداي جۇمىس اتقارىلۋدا؟ 

– ءيا, قازۇاۋ يندۋستريالىق-يننو­­ۆا­تسيالىق دامۋ باعدارلاماسىندا ونەركا­سىپتىڭ ەكى, ياعني تاماق جانە حيميا سالالارى بويىنشا كادر دا­يىنداۋدى قامتاماسىز ەتەتىن 10 وقۋ ورنىنىڭ ءبىرى. وسى رەتتە «نۇرلى جول» ورتالىعى اشىلىپ, «تەحنولوگيالار مەن ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى ساپاسىنىڭ يننوۆاتسيالىق عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ ورتالىعى» قۇرىلعانىن ايتا كەتكەن ءجون. ال 2015-2016 جىلدارى جاڭا 4 زەرتحانانى زاماناۋي قوندىرعىلارمەن جابدىقتاۋ ءۇشىن ۇكىمەتتەن 642,5 ملن تەڭگە ءبولىندى. قۇرىلعان زەرتحانالار مامان دايىنداۋدىڭ بارلىق دەڭگەيى بويىنشا ازىق-ت ۇلىك شيكىزاتى, ءونىم ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگى تەحنولوگياسى, وسىمدىك جانە مال ونىمدەرى شيكىزاتىن وڭدەۋدىڭ جاڭا تەحنولوگيالارىن ازىرلەۋ, ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى تەحنولوگيالارىنىڭ دامۋىنا ىقپال ەتۋ جانە تاماق, قايتا وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ جاڭا تەحنولوگيالارىن ازىرلەۋدى قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق توپىراق, سۋ جانە شيكىزاتتىڭ ەكولوگيالىق ساپاسىن انىقتاۋ بويىنشا تالداۋ جۇرگىزۋ باعىتتارىن قامتيدى. زەرتحانالار ەكسپەريمەنتتىك جانە عىلىمي زەرتتەۋلەردى جوعارى ناقتىلىقپەن جانە ءوندىرىس جاعدايىنا جاقىن ورىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مىسالى, «جاسىل بيوتەحنولوگيا جانە جاسۋشالىق ينجەنەريا» زەرتحاناسىندا زەرتتەۋلەر تاماق ونىمدەرىندەگى كسەنوبيوتيكتەردى انىقتاۋ ادىسىمەن جۇرگىزىلەدى. بۇل جەردە ميكرواعزانى يدەنتيفيكاتسيالاۋ جانە جانۋارلاردى گەنوتيپتەۋ بو­يىنشا مىندەتتەر شەشىلەدى. جانۋارلار مەن وسىمدىك اۋرۋلارىنا دياگنوستيكا جاساعاننان كەيىنگى قورىتىندىلار ءار قۇرلىقتاعى 34 اگروتەحنولوگيالىق ورتالىققا, شەتەلدىك سەرىكتەستەرگە دياگ­نوزدى ناقتىلاۋ ءۇشىن جىبەرىلەدى. اسىل تۇقىمدى مالداردىڭ, اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارى سۇرىپتارىنىڭ بانكىن قۇرۋ جانە الىنعان ناتيجەلەردى ءتيىمدى پايدالانۋ ءۇشىن تسيفرلى بيوينفورماتيكا زەرتحاناسىن اشۋ جوسپارلانۋدا. بۇل اۋرۋدى انىقتاۋ جانە ەمدەۋ بويىنشا جەدەل شەشىم قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. 

قازىرگى ۋاقىتتا اتالعان يدمب زەرتحانالارى اككرەديتتەۋ راسىمىنەن وتۋدە. وسى شارالاردىڭ وڭ اسەرىن ۋنيۆەرسيتەت قىزمەتكەرلەرى قىزمەت ەتەتىن زەرتحانالاردى قوسىمشا جابدىقتاۋ ءۇشىن جالپى سوماسى 441 ملن تەڭگەنى قۇرايتىن ينۆەستيتسيالىق جوبا ازىرلەنگەنىنەن, مايلى داقىلداردى, جەمىس-جيدەك پەن كوكونىس داقىلدارىن ءوندىرۋ مەن وڭدەۋ بويىنشا زەرتحانالار اشۋ جۇمىستارىنان كورەمىز. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كوميسسياسىنىڭ 2018 جىلعا ارنالعان جوسپارىندا بۇل ماقساتقا 1,2 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات بولىنبەك.

جاقىندا پارلامەنتتە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا بولىنگەن قارجىنى ءتيىمدى قولدانۋ ناتيجەسىن تەكسەرۋگە ارنالعان وتىرىس بولدى. جاڭا يننوۆاتسيالىق لابوراتوريالار مەن ونىڭ اككرەديتتەۋدەن ءوتۋى, تۇلەكتەردىڭ ۇشجاقتى كەلىسىمشارتپەن جۇمىسقا ورنالاسۋى بو­يىنشا ۋنيۆەرسيتەتىمىز ۇزدىك وندىققا ەندى.

2010 جىلدان باستاپ ءبىز العاش­قى­لار­دىڭ ءبىرى بولىپ ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋني­ۆەر­سيتەتىن ترانسفورماتسيالاۋ ۇدەرىسىنە كىرىستىك. ترانسفورماتسيالانۋ اياسىندا اگرار­لىق عىلىم, ءبىلىم جانە ءوندىرىس ينتە­گراتسياسىن كۇشەيتۋ, اگرارلىق كەشەن­گە يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار­دى ەنگىزۋ, ەڭبەك نارىعىندا سۇرانىسقا يە ماماندار دايىنداۋ ءۇشىن 2015 جىلى اوك يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردىڭ حالىق­ارالىق زەرتتەۋ ينستيتۋتى قۇرىلدى. اگروحاب قۇرامىندا قازاقستان-بەلا­رۋس اگروينجەنەرلىك يننوۆاتسيالىق ورتا­لىعى قىزمەت ەتۋدە. بۇ­گىندە ورتالىق قۇرىلىمىندا ۋنيۆەر­سيتەت بازاسىن­داعى كورسەتىلىم الاڭى مەن «اگروۋني­ۆەر­سيتەت» وقۋ-وندىرىس­تىك شارۋاشىلىعى بازا­سىنداعى وندىرىس­تىك-سىناۋ القابى (پوليگون) بار. كورسە­تىلىم الاڭىندا 80-نەن اسا زاماناۋي تەحنيكا, تەح­ني­كالىق قۇرال-جابدىقتار جي­ناق­تال­عان. بۇل بى­لىم­گەرلەردىڭ «ەگىس­تىك­تەن تۇتى­نۋ­شىعا دەيىن» سيپاتىنداعى تەحنو­لوگيا­لىق تىز­بەكتى تولىق زەرتتەۋىنە, اۋىل­شا­رۋاشى­لىق تەحنيكاسىندا جۇمىس ىستەۋ­دىڭ, تەحنو­لو­گيالىق ۇدەرىستەردى باس­قارۋ­دىڭ تاجىري­بەلىك داعدىلارىن يگەرۋىن, كىرىس پەن شىعىس ەسەبىن جۇرگىزۋىنە, ناقتى ءوندى­رىس جاعدايلارىندا عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىس­تارىن ورىنداۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. 

– ءسىز جەتەكشىلىك ەتەتىن وقۋ ورنى ورتالىق ازيا اگروتەحنولوگيالىق ءسام­ميتىن ۇيىمداستىرىپ كەلەدى. 2017 جىلدىڭ 8 جەلتوقسانىندا الماتى قالاسىندا وتەتىن كەزەكتى باسقوسۋدىڭ ماقساتى مەن جۇمىس باعىتتارى تۋرالى ايتىپ وتسەڭىز.

– ءسامميتتىڭ نەگىزى ماقساتى – وتاندىق اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ يننوۆاتسيالىق دامۋىنا ىقپال ەتۋ. بيىلعى سامميت اۋىل كاسىپكەرلەرىنىڭ عالىمدارمەن كەزدەسۋىنە جانە وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلاۋىنا نەگىزگى الاڭ بولماق. بۇگىندە اگروونەركاسىپ كەشەنىندە ءونىمدى جيناۋ, ساقتاۋ جانە قايتا وڭدەۋگە قاتىستى زاماناۋي يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار قولدانىلادى. اگرارلىق نارىقتى تەرەڭ تالداۋ ءۇشىن جەر سەرىكتەرى مەن باسقا دا زەرتتەۋ قۇرالدارىن پايدالانا وتىرىپ قول جەتكىزگەن زەرتتەۋ ناتيجەلەرى باس­تى نازارعا الىنادى. ويتكەنى دەرەكتەر كولەمىنە, ونى تسيفرلىق وڭدەۋگە جانە شەشىمدەر قابىلداۋدا سۇيەنۋگە بولاتىن ناقتى قورىتىندىلارعا قاجەتتىلىك جىل سايىن وسۋدە. اگروحاب قىزمەتكەرلەرى ۋنيۆەرسيتەتتەگى جاڭا تەحنولوگيالار مەن ءبىلىمدى جەدەل ترانسفەرتتەۋگە ارنالعان تسيفرلى تالداۋ ورتالىعى جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىمەن تانىستىرادى. ماسەلەن, ءوندىرىستى روبوتتاندىرۋ – ءىرى فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتار ءۇشىن وزەكتى ماسەلە. 

وسىلايشا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بارلىق قىزمەتى ەڭبەك نارىعىندا ساپالى ماماندار دايارلاۋعا جانە اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ سىرتقى نارىقتاعى باسەكەگە قابىلەتتىلىگى مەن تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.

اڭگىمەلەسكەن دۋمان اناش, «ەگەمەن قازاقستان»