ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىندا دەپۋتاتتار بىرقاتار زاڭ جوبالارىن ماقۇلدادى. جيىندا جەر قويناۋى جانە جەر قاتىناستارىن رەتتەۋ ماسەلەلەرى مەن بالا قۇقىقتارى تۋرالى زاڭ جوبالارى حالىق قالاۋلىلارى تاراپىنان قولداۋعا يە بولدى.
جالپى وتىرىستا پالاتا «جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» كودەكستى جانە وعان ىلەسپە زاڭ جوبالارىن ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. وسى زاڭ جوباسىنا قاتىستى ءماجىلىس توراعاسى ءوز پىكىرىن ءبىلدىردى.
«بۇل كودەكس جەر قويناۋى سالاسىنداعى بارلىق سۇراقتاردى ءبىر قۇجاتتىڭ ىشىنە جيناقتاۋىمەن ەرەكشە. سونىڭ ناتيجەسىندە, جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار ءۇشىن دە, ينۆەستورلار ءۇشىن دە ءتيىمدى جاعداي جاسالادى», دەدى ن.نىعماتۋللين.
زاڭ جوباسى جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىن رەتتەۋدىڭ جاڭا ءتاسىلىن كوزدەيدى. وندا جەر پايدالانۋ قۇقىعىن ء«بىرىنشى كەلدىڭ – ءبىرىنشى الدىڭ» قاعيداتى بويىنشا بەرۋدىڭ اۆستراليالىق مودەلىن ەنگىزۋ, پايدالى قازبالار قورلارىن ەسەپتەۋدىڭ حالىقارالىق جۇيەسىنە كوشۋ, گەولوگيالىق اقپاراتتىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ, جەر قويناۋىنىڭ مەملەكەتتىك قورىن باسقارۋ باعدارلاماسىن ازىرلەۋ, ۋراندى, كومىر قاباتتارىنىڭ مەتانىن يگەرۋدى رەتتەۋ, پايدالى قازبالاردى ستاراتەلدىك ءوندىرۋدى ەنگىزۋ سياقتى جاڭالىقتار قامتىلعان.
جيىندا جەر رەفورماسى جونىندەگى كوميسسيانىڭ قىزمەت ناتيجەلەرى بويىنشا ازىرلەنگەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە جەر قاتىناستارىن رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى تالقىلانىپ, ماقۇلداندى.
وسى قۇجات بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسقار مىرزاحمەتوۆ بايانداما جاسادى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, زاڭ جوباسى جەردى جالعا بەرۋ نورماسىن ساقتاۋ جانە جەتىلدىرۋ, جالعا بەرىلەتىن جەردىڭ شەكتى مولشەرىن بەلگىلەۋ, شەكارا اۋماقتارىنداعى جەردى پايدالانۋ تالاپتارىن كۇشەيتۋ, تۇرعىنداردى جايىلىم القاپتارىمەن قامتاماسىز ەتۋ سەكىلدى بىرقاتار ماسەلەلەردى قامتيدى.
ا. مىرزاحمەتوۆتىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن جالعا بەرۋدىڭ جاڭا ءارى وزگەشە ءتارتىبى قاراستىرىلعان. وسىعان ساي, كونكۋرسقا قويىلاتىن جەرلەر تىزبەسى الدىمەن قوعامدىق كەڭەستەر جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن كەلىسىلەدى. سودان كەيىن عانا اۋداندىق اكىمدىكتەر ونى بەكىتەدى. كونكۋرستى اشىق وتكىزۋ ماقساتىندا جەر كوميسسياسى قۇرامىنىڭ 50 پايىزى قوعامدىق كەڭەستەر مەن ۇيىم وكىلدەرىنەن قۇرالادى. ۆەدومستۆو باسشىسى كونكۋرس بارىنشا جاريا تۇردە وتەتىنىنە سەندىرىپ وتىر.
«كونكۋرستىڭ جاريالىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن حابارلاندىرۋ اۋداندىق قانا ەمەس, باسقا دا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى مەن اكىمدىكتەردىڭ رەسمي ينتەرنەت-رەسۋرستارىندا ورنالاستىرىلادى. مۇنىمەن قوسا, كونكۋرس جاريالاعالى وتىرعان اۋدان حابارلاندىرۋدى ءوزىنىڭ رەسمي سايتىنا قوسا, وبلىستىڭ باسقا اۋداندارى مەن اۋىل اكىمدىكتەرىنە جىبەرۋگە مىندەتتەلەدى», دەدى ا. مىرزاحمەتوۆ.
ۇسىنىلعان زاڭ جوباسىندا جالعا الىنعان جەرلەرگە تۇراقتى مونيتورينگ جۇرگىزىلۋ كوزدەلگەن. وسىعان سايكەس, باستاپقى بەس جىل كولەمىندە جىل سايىن باقىلاۋ جاسالماق. سودان كەيىن سۋارمالى ەگىستىك ءار ءۇش جىل سايىن, ءتالىمدى جەرلەر بەس جىل سايىن تەكسەرىلىپ وتىرىلادى. باقىلاۋ قورىتىندىسى بويىنشا جالداۋ شارتىنداعى مىندەتتەردىڭ ءبىرى ورىندالماعانىن انىقتالسا, وكىلەتتى ورگان جالعا بەرۋ كەلىسىمىن بۇزۋعا قۇقىعى بار.
سونىمەن قاتار, زاڭ جوباسىندا جەردى پايدالانۋ جونىندەگى مىندەتتەمەلەر مەن جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيتىلەدى. ا.مىرزاحمەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىنىڭ كوپ بولىگىن ء«بىر قولعا» بەرىلۋىن بولدىرماۋ ماقساتىندا ولاردىڭ شەكتىك مولشەرىن بەلگىلەۋ كوزدەلگەن.
مينيستر ءوز بايانداماسىندا شەكارالىق بەلدەۋ مەن شەكارا اۋماعىندا ورنالاسقان جەر ۋچاسكەلەرىن شەتەلدىكتەرگە, ازاماتتىعى جوق ادامدارعا, شەتەلدىكتەرمەن نەكەدە تۇرعان قازاقستان ازاماتتارىنا نەمەسە شەتەلدىك زاڭدى تۇلعالارعا جانە قۇرامىندا شەتەلدىكتەر بار ەل كولەمىندەگى زاڭدى تۇلعالارعا بەرۋگە تىيىم سالىناتىنىن اتاپ ءوتتى. شەكارا ماڭىنداعى اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرى تەك قازاقستان ازاماتتارى مەن زاڭدى تۇلعالارىنا عانا جالعا بەرىلەدى. بىراق شەكارالىق بەلدەۋدە ورنالاسقان جەرلەر ەشكىمگە بەرىلمەيدى. ۇسىنىلعان قۇجاتقا ساي, جالعا بەرىلگەن جەرلەردى جايىلىم, شابىندىق رەتىندە عانا پايدالانۋعا رۇقسات ەتىلەدى.
جوبانى تالقىلاۋ بارىسىندا جۇمىس توبى كەلىپ تۇسكەن ەسكەرتپەلەر مەن ۇسىنىستاردى ەسكەرە وتىرىپ, بىرقاتار وزگەرىستەر ەنگىزگەن. كەنتتىڭ, اۋىلدىق ەلدى مەكەننىڭ عانا ەمەس, وبلىستىق جانە اۋداندىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ شەكاراسى شەگىندە ورنالاسقان جايىلىمدىق جانە شابىندىق القاپتاردى بولەك مەنشىككە جانە پايدالانۋعا بەرۋگە تىيىم سالىنادى. سونداي-اق, بۇعان دەيىن جالعا بەرىلگەن جەرلەردى قايتارۋ ماسەلەلەرى دە زاڭ جوباسى اياسىندا قاراستىرىلىپ وتىر.
سونىمەن قاتار, وتىرىس بارىسىندا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى باستاما بولعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە بالانىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى فۋنكتسيالاردى جۇزەگە اسىراتىن ۇيىمداردىڭ قىزمەتى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى.
جۇمىس توبى جوبانى ازىرلەۋ بارىسىندا جەكەلەگەن نورمالاردى ناقتىلاۋعا جانە مازمۇنىن جاقسارتۋعا كۇش سالعان. سوعان ساي, كامەلەتكە تولماعان جاسوسپىرىمدەردىڭ ءىس-ارەكەتى ءۇشىن اتا-اناسىن نەمەسە باسقا ادامداردى جازالاۋعا قاتىستى زاڭ نورماسى قىلمىستىق كودەكستەن الىنىپ تاستالىپ, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە اۋىستىرىلادى. بۇدان بولەك, كامەلەتكە تولماعانداردى بەيىمدەۋ ورتالىقتارىندا وسى ساناتقا كىرەتىن بالالارعا كەشەندى الەۋمەتتىك, پسيحولوگيالىق, پەداگوگيكالىق, مەديتسينالىق, قۇقىقتىق جانە باسقا دا كومەك تۇرلەرىن بەرۋ ماسەلەسى دە زاڭ جوباسىنا ەنگىزىلدى.
جيىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى باعالاۋ قىزمەتى تۋرالى» زاڭ جوباسى ەكىنشى وقىلىمدا دەپۋتاتتار تاراپىنان قولداۋعا يە بولدى. جوباعا تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جانە ساپاسىز باعالاۋعا بايلانىستى كەلتىرىلگەن زالالدى وتەۋ ءۇشىن وتەماقى قورىن قۇرۋ جانە جەكە تۇلعالار ءۇشىن باعالاۋ قىزمەتىن قازىر قولدانىلىپ جۇرگەن ليتسەنزيالاۋدىڭ ورنىنا باعالاۋشىلاردى سەرتيفيكاتتاۋدى ەنگىزۋ سىندى باسقا دا ماسەلەلەر ەنگىزىلگەن.
سودان كەيىن دەپۋتاتتار نازارىنا «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى مەن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى اراسىنداعى سولتۇستىك جانە ورتالىق ازياعا ءۇشىن سۋبوڭىرلىك بولىمشەگە ارنالعان اكىمشىلىك جانە قارجىلىق راسىمدەرگە قاتىستى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنىڭ قورىتىندىسىن ازىرلەۋ ماسەلەسى ۇسىنىلدى. اتالعان قۇجات بويىنشا بايانداما جاساعان حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, وسى كەلىسىم بۇۇ مەن قازاقستان اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى نىعايتۋعا باعىتتالعان. سونداي-اق, «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن ۆەتنام سوتسياليستىك رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى ۇستاپ بەرۋ تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنىڭ قورىتىندىسىن ازىرلەۋ ماسەلەسى قارالدى. زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ توراعاسى نۇرلان ءابدىروۆ وسى شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ ەكى ەل قىلمىسپەن كۇرەستەگى ارىپتەستىگىنىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتەتىنىن جەتكىزدى. اتالعان ەكى ماسەلە بويىنشا دەپۋتاتتار زاڭ جوبالارىن جۇمىسقا الىپ, قورىتىندى ازىرلەۋ مەرزىمىن بەلگىلەدى.
سونىمەن قاتار, وتىرىستا ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ بايانداماسى نەگىزىندە باقىتجان ءابدىرايىمنىڭ 24 قاراشادان باستاپ ءماجىلىس دەپۋتاتى وكىلەتتىگى مەرزىمىنەن بۇرىن توقتاتىلدى. جالپى وتىرىس سوڭىندا حالىق قالاۋلىلارى بىرنەشە دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى.
اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»