• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
باستى سايتقا ءوتۋ
الەم 21 قاراشا, 2017

رەسەيدەگى پرەزيدەنتتىك سايلاۋ - 2018. حالىقارالىق باسىلىمدار نە دەيدى؟

1345 رەت
كورسەتىلدى

كەلەسى جىلى رەسەيدە پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتەدى. ساراپشىلار ۇمىتكەرلەردىڭ 2018 جىلدىڭ باسىنا دەيىن تولىعىمەن انىقتالاتىنىن بولجاپ وتىر. كانديداتتاردى رەسمي تىركەۋ جەلتوقسان ايىندا باستالادى. 

سايلاۋ قاشان وتەدى؟

رەسەي فەدەراتسياسى زاڭىنا سايكەس سايلاۋ قازىرگى پرەزيدەنت سايلانعان ايدىڭ ءبىرىنشى جەكسەنبىسىندە ءوتۋى كەرەك. ۆ. پۋتين 2012 جىلى ناۋرىز ايىندا سايلانعان. بىراق بيىل كوكتەمدە مەملەكەتتىك دۋما ءتيىستى زاڭعا وزگەرىس ەنگىزىپ, سايلاۋدى ناۋرىزدىڭ ءۇشىنشى جەكسەنبىسىندە وتكىزۋ تۋرالى شەشىم شىعاردى. ياعني, رەسەي حالقى كەلەسى پرەزيدەنتىن 2018 جىلدىڭ 18 ناۋرىزىندا تاڭدايدى. 

پرەزيدەنت 6 جىلعا سايلانادى. ويتكەنى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, ساياسي شەشىمدەر قابىلداپ, رەفورما جۇرگىزۋ ءۇشىن بۇرىنعى 4 جىلدىق مەرزىم از ۋاقىت سانالعاندىقتان, وعان تاعى ەكى جىل قوسىلعان بولاتىن. 6 جىلدىق مەرزىمگە ءبىرىنشى بولىپ ۆلاديمير پۋتين سايلانعان.  

كانديداتتار قاتارىندا كىمدەر بار؟

قازىرگى تاڭدا كانديداتتار انىقتالىپ جاتىر. ازىرگە رەسەيدىڭ ليبەرالدى-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ باسشىسى ۆلاديمير جيرينوۆسكي, كوممۋنيستىك پارتيا جەتەكشىسى گەننادي زيۋگانوۆتىڭ سايلاۋعا تۇسەتى بەلگىلى. "سپراۆەدليۆايا روسسيا" پارتياسى كانديدات تۋرالى رەسمي اقپاراتتى تەك جەلتوقساندا جاريالايتىنىن ايتتى. 

بۇلاردان باسقا "ناشي" قوزعالىسىنىڭ بۇرىنعى كوشباسشىسى ۆاسيلي ياكەمەنكونىڭ ءىنىسى بوريس ياكەمەنكو سايلاۋعا تۇسەتىنىن ايتتى. 2008 جىلى پرەزيدەنتتىككە ۇمىتكەر بولعان اندرەي بوگدانوۆ پەن ەكونوميست گريگوري ياۆلينسكي دە كەلەسى سايلاۋعا ءوز كانديداتۋراسىن ۇسىنباق. 

ناۆالنىي ۇمكىتكەر رەتىندە تىركەلە الا ما؟

ستاتيستيكالىق دەرەكتەردەن رەسەيدەگى سايلاۋعا قاتىسقان حالىق سانىنىڭ تومەندەپ كەتكەنىن بايقاۋعا بولادى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, قازىر كرەملدىڭ ويى - كەلەسى سايلاۋعا حالىقتى كوپتەپ قاتىستىرۋ. وسىعان وراي جىل باسىندا Bloomberg كرەمل ناۆالنىيدى كانديدات رەتىندە تىركەۋى مۇمكىن دەپ جازعان بولاتىن. 

الەكسەي ناۆالنىي - بىرنەشە رەت تانىمال شەنەۋنىكتەردى سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىسى بار دەپ ايىپتاعان وپپوزيتسيونەر. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قور جەتەكشىسى. ساراپتاما ورتالىقتارى ۇسىنعان مالىمەتتەرگە سەنسەك, ونى رەسەي حالقىنىڭ 55 پايىزى بىلەدى ەكەن. 

تانىمال وپپوزيتسيونەر پرەزيدەنتتىككە ۇمىتكەر رەتىندە تىركەلەتىنىن 2016 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا مالىمدەگەن بولاتىن. سودان بەرى بەلسەندى تۇردە ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارىن جۇرگىزىپ كەلەدى. رەسەي وڭىرلەرىندە ونىڭ 79 سايلاۋ شتابى بار. الەكسەي ناۆالنىيدىڭ كانديدات رەتىندە تىركەلۋىنە ونىڭ شارتتى تۇردە سوتتالعانى كەدەرگى بولىپ وتىر. زاڭ بويىنشا ناۆالنىي ۇمىتكەر رەتىندە تىركەلۋ ۇشىن ءبىر ايدىڭ ىشىندە 300 مىڭ ادامنىڭ قولىن جيناۋ كەرەك. دەگەنمەن, رەسەيدىڭ ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ باسشىسى ەللا پامفيلوۆا 2028 جىلعا دەيىن ا. ناۆالنىيدىڭ كانديدات رەتىندە تىركەلە المايتىنىن ايتتى. 

بىرقاتار ساياساتتانۋشىلار Bloomberg-ءتىڭ جازعانىمەن كەلىسەتىندەرىن جەتكىزىپ, وپپوزيتسيونەردىڭ كانديداتتار قاتارىندا بولۋى حالىقتىڭ سايلاۋعا دەگەن نازارىن ارتتىراتىنىن ايتۋدا. ءتىپتى, جاقىندا ەۋروپا كەڭەسىنىڭ مينيسترلەر كابينەتى دە ناۆالنىيدىڭ سايلاۋعا تىركەلۋىن قولداعان بولاتىن. ال كەيبىر ساراپشىلار ونىڭ سايلاۋعا قاتىسۋ-قاتىسپاۋى تۋرالى داۋ كوزبوياۋشىلىق ەكەنىن ايتىپتى. "ول سوڭىندا كانديدات رەتىندە تىركەلەدى. جەلتوقسان ايىندا سايلاۋ كامپانياسى قىزا تۇسەدى ", دەيدى ساياساتتانۋشىلار.

كسەنيا سوبچاكقا سايلاۋ نە ءۇشىن كەرەك؟ 

پرەزيدەنتتىككە ۇمىتكەرلەردىڭ ءبىرى - كسەنيا سوبچاك. ول وتكەن ايدا سايلاۋعا تۇسەتىنىن راستاعانىمەن, حالىقتىڭ قولىن جيناۋعا شاماسى جەتەتىنىنە كۇماندانعان ەدى. اقش-تىڭ Stratfor ساراپتاما ورتالىعى مەن ۆۆس باسىلىمىنىڭ ايتۋىنشا, سوبچاكتى كانديدات رەتىندە تىركەۋ تۋرالى يدەيا كرەملدەن شىققان. ال "ۆەدوموستي" باسىلىمى "سايلاۋعا ايەل ادامنىڭ قاتىسقانى ساياسي كامپانيانى تۇرلەندىرە تۇسەر ەدى", دەپ جازدى. بىراق تەلەجۋرناليست ول اقپاراتتى مۇلدەم جوققا شىعارىپ, پۋتينمەن اكەسى تۋرالى فيلم بويىنشا كەزدەسكەنىن ايتتى. ال پرەزيدەنت اكىمشىلىگى ازىرگە سوبچاكتىڭ شەشىمى تۋرالى رەسمي مالىمدەمە جاسامادى. بىراق ۆلاديمير پۋتيننەن جۋرناليستەر سوبچاكتىڭ شەشىمى تۋرالى سۇراعاندا, "ونىڭ ءوز قالاۋى!" دەپ جاۋاپ بەردى. 

ءبىر ايتا كەتەرلىگى, كسەنيا سوبچاكتىڭ ساياسي تاجىريبەسى جوق ەمەس. ول وپپوزيتسيانىڭ كوورديناتسيالىق كەڭەسىنە سايلانعان. 2011-2012 جىلدارى سايلاۋدىڭ ادال ءوتۋىن قولداۋ ماقساتىندا وتكەن ميتينگتە ءسوز سويلەپ, بەلسەندىلىك تانىتقان. ساۋالناما ناتيجەلەرى كورسەتكەندەي, ونىڭ تانىمالدىلىق دەڭگەيى دە جوعارى. بىلتىر ول رەسەيلىك ەليتانىڭ باستى وكىلى اتانىپ, ۇزدىك وندىققا ەندى. 2011-2013 جىلدارى "جىل ايەلى" نوميناتسياسىندا الدىڭعى قاتاردا كورىنىپ ءجۇردى. بىراق ونىڭ انتيرەيتينگى دە جوعارى. "لەۆادا" ساراپتاما ورتالىعى تامىز ايىندا جۇرگىزگەن ساۋالنامادا رەسەيلىكتەر سەنبەيتىن ساياساتكەرلەر قاتارىندا كسەنيا سوبچاك ءتورتىنشى ورىننان كورىندى.

دەگەنمەن, كسەنيا سوبچاكتىڭ شەشىمى ەل نازارىن وزىنە اۋداردى. ساياساتتانۋشىلاردىڭ كەيبىرى كسەنيا سوبچاك سايلاۋ ناۋقانىن تۇرلەندىرە الاتىنىن ايتتى. باسقالار تەلەجۋرناليستىڭ تەك ينستاگرام پاراقشاسىنداعى جازىلۋشىلار سانىن ارتتىرعىسى كەلەدى دەگەن ويىن جاسىرمادى. ال RTVI ارناسى سوبچاك الداعى سايلاۋدا 2012 جىلعى پرەزيدەنتتىك دوداعا تۇسكەن ميللياردەر ميحايل پروحوروۆتىڭ ءرولىن سومدايدى دەدى. تەلەارنانىڭ ايتۋىنشا, پروحوروۆ 7,98% داۋىس جيناسا, سوبچاكتا بۇل كورسەتكىش 8-9%-عا دەيىن جەتۋى مۇمكىن. 

پۋتين ءوز شەشىمىن ايتۋعا نەگە اسىقپايدى؟ 

قازان ايىندا "لەۆادا" ورتالىعى رەسەيلىكتەر اراسىندا ساۋالناما جۇرگىزىپ, سايلاۋشىلاردىڭ 64 پايىزى ءپۋتيندى قولدايتىنىن ايتتى. سوعان قاراماستان, قازىرگى پرەزيدەنت كانديداتتار قاتارىنا ءالى قوسىلمادى. پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى دميتري پەسكوۆ تا ءپۋتيننىڭ سايلاۋالدى كامپانياسىنا دايىندىق باستالىپ كەتتى دەگەن اقپاراتتى جوققا شىعارىپ, ءالى ەشتەڭە انىق ەمەستىگىن ايتتى. ءبىز ساياساتتانۋشىلار مەن شەتەلدىك باق پىكىرىن ەسكەرە كەلە, ءپۋتيننىڭ ءالى پرەزيدەنتتىككە ۇمىتكەر رەتىندە تىركەلمەۋىنىڭ سەبەپتەرىن توپتاستىرىپ كوردىك. 

بىرىنشىدەن, سايلاۋعا تەك ءپۋتيننىڭ ەمەس, ونىڭ اكىمشىلىگىنىڭ دە دايىندىعى كەرەك. "پۋتين سايلاۋالدى كامپانياسىن كرەمل دايىن بولعاندا عانا باستايدى", دەيدى ساياساتتانۋشىلار. 

ەكىشىدەن, حالىقتىڭ نازارىن اۋدارۋ ءۇشىن پۋتين ءالى كانديدات بولاتىنىن ناقتى ايتپادى. سەبەبى ءپۋتيننىڭ سايلاۋعا قاتىسۋ-قاتىسپاۋى حالىقتى مازالايتىن باستى سۇراققا اينالدى. "پۋتين وسىلايشا ەليتا توپتارىنىڭ پىكىرىن, الەۋمەتتىك توپتاردىڭ كوزقاراسىن, قوعامنىڭ ويىن ءبىلىپ الادى", دەيدى ساياساتتانۋشىلار. 

ۇشىنشىدەن, پۋتين كانديدات رەتىندە تىركەلەتىنىن ەرتە جاريالاماۋدى داستۇرگە اينالدىرعان. شەتەلدىك باق-تىڭ پىكىرىنشە, سوڭعى 17 جىلدا ول ءوز شەشىمى تۋرالى الدىن الا ايتقان ەمەس. 

تورتىنشىدەن, پۋتين بىرنەشە رەت سايلاۋالدى كامپانياسى جۇمىسقا كەدەرگى كەلتىرەتىنىن ايتتى. "ساۋلاۋالدى كامپانيا الدىن الا باستالىپ كەتسە, ۇكىمەت پەن اكىمشىلىكتىڭ تەڭ جارتىسى وزگەرىس كۇتىپ, جۇمىس جايىنا قالادى", دەگەن بولاتىن پۋتين سانك-پەتەربۋرگتەگى ەكونوميكالىق فورۋمدا. 

بۇل سايلاۋدىڭ ەرەكشەلىگى نەدە؟ 

اقش-تىڭ Stratfor ساراپتاما ورتالىعى سايتتارىندا جاريالاعان باياندامادا كەلەسى پرەزيدەنتتىڭ پۋتين بولاتىنى ايتىلعان. "دەگەنمەن, قازىر بۇرىنعىداي ەمەس, پۋتينگە قارسى وپپوزيتسيا كۇشەيگەن", دەپ جازىلعان باياندامادا. The Guardian باسىلىمى دا "سايلاۋدا پۋتيننىڭ جەڭىسكە جەتەتىنىنە سەنىمدى حالىق داۋىس بەرمەسە دە, ەشتەڭە وزگەرمەيتىنىن بىلەدى", دەيدى.

The Guardian باسىلىمى "رەسەي ساياساتىنىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى - سوڭعى 25 جىلدا پرەزيدەنتتىككە ۇمىتكەرلەردىڭ قاتارى وزگەرگەن ەمەس. ۆلاديمير جيرينوۆسكي, گريگوري ياۆلينسكي, گەننادي زيۋگانوۆ, پۋتين! وسى ءتىزىم كوپ وزگەرمەيدى. بىراق قازىر كەڭەس وداعىنان كەيىن تۋعان جاڭا ۇرپاق سايلاۋعا قاتىسا الاتىن جاسقا جەتتى. سوندىقتان ساياسات ون جىل بۇرىنعى قالىپتا قالمايتىن بولار", دەپ جازدى باسىلىم.

گۇلنۇر قۋانىشبەكقىزى,

"ەگەمەن قازاقستان" 

سوڭعى جاڭالىقتار