سەناتتا مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» جولداۋىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكونوميكاسىنا ينۆەستيتسيالار تارتۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى» تاقىرىبىنا ارنالعان دوڭگەلەك ۇستەل وتىرىسى بولدى, دەپ حابارلادى پارلامەنتى سەناتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
پارلامەنت دەپۋتاتتارى, ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ وكىلدەرى ەلىمىزگە ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ جاي-كۇنى مەن كەلەشەگى تۋرالى ماسەلەلەردى قارادى.
سەناتتىڭ ەكونوميكالىق ساياسات, يننوۆاتسيالىق دامۋ جانە كاسىپكەرلىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى اسقار بەيسەنباەۆ پرەزيدەنت جولداۋىندا قازاقستان شەتەلدىك ينۆەستيتسيانى تارتۋدا, ونىڭ ىشىندە «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى اياسىندا قارجى رەسۋرستارىن تارتۋ ەسەبىنەن ايماقتاعى كوشباسشى قالپىن ساقتاۋ مىندەتىن العا قويعانىن اتاپ ءوتتى.
ا. بەيسەنباەۆ حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق اياسىندا ۇلتتىق ەكونوميكالىق مۇددەنى قورعاۋ مەن ىلگەرىلەتۋدى قامتاماسىز ەتۋگە, ول ءۇشىن «ەكونوميكالىق ديپلوماتياعا» سەرپىن بەرۋگە شاقىردى. سەناتور شەتەلدىك ينۆەستيتسيانى تارتۋدا باسشىلار مەن اكىمدەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ, سونداي-اق ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋعا جانە ينۆەستورلارعا ارنالعان بيۋروكراتتىق راسىمدەردى وڭايلاندىرۋعا ارنالعان زاڭ ەرەجەلەرىن قابىلداۋ تۋرالى ايتتى.
ا.بەيسەنباەۆ ينۆەستيتسيالىق جۇمىستارعا ارنالعان قۇقىقتىق بازانى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن پارلامەنت سوڭعى جىلداردا كاسىپكەرلىك كودەكسىن, «ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتار تۋرالى», «مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك تۋرالى» جانە باسقا دا زاڭداردى قابىلداعانىن ايتتى.
ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ەرلان حايروۆ ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق بانكىنىڭ مالەمەتتەرى بويىنشا قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسىنا 2005 جىلدان باستاپ 2017 جىلعى العاشقى جارتى جىلدىعىنا دەيىن 253,9 ميلليارد دوللار تىكەلەي ينۆەستيتسيا كەلگەنىن باياندادى. بۇل رەتتە 2017 جىلدىڭ العاشقى جارتى جىلىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا شەتەلدىك تىكەلەي ينۆەستيتسيانىڭ جالپى كولەمى 10,5 ميللياردتى قۇرادى, ول 2016 جىلعى وسى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 8,6 پايىزعا كوپ بولىپ وتىر.
ودان باسقا, ء«ۇشىنشى جاڭعىرۋ» مىندەتتەرىنە سايكەس, ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى شەتەلدىك تىكەلەي ينۆەستيتسيا كولەمىن ارتتىرۋ ءۇشىن دۇنيەجۇزىلىك بانكىنىڭ ساراپشىلارىمەن بىرلەسە وتىرىپ, 2017-2022 جىلدارعا ارنالعان ۇلتتىق ينۆەستيتسيالىق ستراتەگيا ازىرلەپ, قابىلدانعان بولاتىن. وسى ستراتەگياعا سايكەس, 2022 جىلعا قاراي شەتەلدىك تىكەلەي ينۆەستيتسيا اعىنىن 1,26 ەسەگە ۇلعايتۋ, تيىمدىلىككە باعدارلانعان شەتەلدىك تىكەلەي ينۆەستيتسيانى 1,5 ەسە ۇلعايتۋ كوزدەلىپ وتىر. 2022 جىلعا جوسپارلانعان شەتەلدىك تىكەلەي ينۆەستيتسيانىڭ جالپى كولەمى 122 ميلليارد دوللاردى قۇرايدى.
سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مۇحتار تىلەۋبەردى ءسىم-ءنىڭ ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىق سالاسىنداعى جۇمىسى تۋرالى حاباردار ەتتى. م.تىلەۋبەردىنىڭ ايتۋىنشا, ۇكىمەتتىڭ ەكونوميكالىق بولىگىمەن بىرلەسە وتىرىپ, جاۋاپكەرشىلىك ايماقتارىن بەلگىلەۋمەن قاتار ينۆەستيتسيالىق جانە ەكسپورتتىق باعىتتار بويىنشا ءوزارا ءىس-قيمىل تەتىكتەرى ازىرلەنىپ جاتىر. بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندار مەن سىرتقى سالاداعى ۇيىمداردىڭ قالىپتى جۇمىسىن ۇيلەستىرۋ ءۇشىن «بايلانىساتىن ءبىرىنشى ادام» ماڭىزدى ءرولىن اتقاراتىن شەتەلدەگى مەكەمەلەر مەن شەتەلدىك بيزنەس قاۋىمداستىعىمەن «بايلانىستىراتىن بۋىنمەن» قوسا ءسىم-ءنىڭ بارلىق الەۋەتى ىسكە قوسىلدى. اتاپ ايتقاندا, شەتەلدىك ينۆەستيتسيا تارتۋ جونىندەگى جۇمىستاردى كۇشەيتۋ ءۇشىن حالىقارالىق سالادا باسىمدىققا يە ەلدەردەگى قازاقستان ەلشىلىكتەرىندە ينۆەستيتسيالار جونىندەگى كەڭەسشىلەر تاعايىنداۋ تۋرالى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى جۇزەگە اسىرىلۋدا.
ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ايباتىر جۇماعۇلوۆتىڭ سوزىندە مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىكتى دامىتۋ جانە ونىڭ ينۆەستيتسيالىق سالامەن بايلانىسى, «سامۇرىق-قازىنا» كومپانيالارىن جەكەشەلەندىرۋ جانە سىرتقى ينۆەستورلاردى تارتۋ ءۇشىن ءىرو-عا شىعارۋ ماسەلەلەرى قوزعالدى.
قارجى ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى رۋسلان بەكەتاەۆ قازاقستان دۇنيەجۇزىلىك بانكىنىڭ «Doing Business 2017» رەيتينگىندە 16 ساتىعا كوتەرىلىپ, 35-ءشى ورىنعا يە بولعانىن حابارلادى. ەلىمىز «Doing Business 2016-دا» 51-ءشى ورىن العان بولاتىن.
ر.بەكەتاەۆتىڭ ايتۋىنشا, ينۆەستورلاردى قولداۋ ءۇشىن سالىق جانە كەدەن راسىمدەرىن جاقسارتۋدىڭ, بيزنەسكە اكىمشىلىك قىسىمدى تومەندەتۋدىڭ بىرقاتار شارالارى قابىلدانىپ جاتىر. جاڭا سالىق كودەكسىن, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى كەدەندىك رەتتەۋ تۋرالى» كودەكسىن قابىلداۋ, سونداي-اق ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ كەدەن كودەكسىن راتيفيكاتسيالاۋ قازاقستان ەكونوميكاسىنا ينۆەستيتسيا تارتۋعا سەرپىن بەرەتىن بولادى. بۇل قۇجاتتارعا سايكەس, سالىق تەكسەرۋلەرىنىڭ سانى ازايىپ, قوسىمشا قۇن سالىعىن قايتارۋ ءراسىمى وڭتايلانادى, كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋدى ساندىق نەگىزگە كوشىرۋ جۇزەگە اسىرىلادى.
سونداي-اق «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى» اق ۇكىمەتپەن ءوزارا ءىس-قيمىل جونىندەگى باسقارۋشى ديرەكتورى نۇرلان راحمەتوۆ, «قازاقستان دامۋ بانكى» اق باسقارما توراعاسى بولات جامىشەۆ, «قازاقينۆەست» ۇلتتىق كومپانياسى» اق باسقارما توراعاسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى مەيىرجان مايكەنوۆ ءسوز سويلەدى.
دوڭگەلەك ۇستەلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا مەملەكەتتىك ورگاندارعا جىبەرىلەتىن ۇسىنىستار قابىلداندى جانە ولار بۇدان بىلايعى زاڭ شىعارۋ جۇمىستارىندا ەسكەرىلەتىن بولادى.