ۇكىمنىڭ ورىندالۋى – زاڭنىڭ ۇستەمدىك قۇرۋى

دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسۋشىلار قىل­مىستىق اتقارۋ جۇيەسىنىڭ باس بوس­تاندىعىنان ايىرىلعانداردى مەر­زىمىنەن بۇرىن شارتتى تۇردە بوساتۋ جانە ۇكىمدەردى ورىنداۋ بويىنشا­ قىزمەت ماسەلەلەرىن تالقىلادى. سونى­مەن قاتار جازانى تاعايىنداۋ شارالارىن اۋىس­تىرۋ, ايىپپۇل سالۋ, سوتتالعانداردىڭ شاعىمدارىن ۇكىمدى ورىن­داۋ تارتىبىندە قاراستىرۋ, م ۇلىكتەن تىيىمدى الۋ بويىنشا قولدانىستاعى سوت پراكتيكاسى قارالدى. 

جوعارعى سوتتىڭ قىلمىستىق ىستەر جو­­­نىندەگى سوت القاسىنىڭ توراعاسى ا.راح­مەتۋلين ۇكىمدى ورىنداۋ ساتىسىن قىل­مىستىق پروتسەستى اياقتايتىن لوگيكالىق بولىگى دەي كەلە, تالقىلانىپ وتىرعان تاقىرىپتىڭ ماڭىزى زور ەكە­نىن اتاپ ءوتتى. «قىلمىستىق سوت ءىسىن جۇرگىزۋدىڭ وسى كەزەڭىندە ۇكىمدەگى شەشىمدەردىڭ باس­تالۋى مەن ناقتى ىسكە اسىرىلۋىن قام­تاماسىز ەتەتىن ارەكەتتەر جاسالادى, ۇكىم­دى ورىنداۋ بارىسىندا تۋىندايتىن ءتۇر­لى ماسەلەلەر جەدەل تۇردە شەشىمىن تا­بادى. سوت جازانى ورىندايتىن مەكەمەلەر مەن ورگانداردىڭ ۇسىنىستارىن, سوت­تالعانداردىڭ ارىزدارى مەن ءوتىنىش حاتتارىن قاراستىرا وتىرىپ, ۇكىمدەردىڭ ورىندالۋىنا, سوتتالعانداردىڭ قۇقىق­تارى, بوستاندىقتارى مەن زاڭدى مۇددە­لەرىنىڭ ساقتالۋىنا قاداعالاۋ جاسايدى», – دەدى. 

قىلمىستىق زاڭناما بويىنشا جۇر­گىزىلگەن سوڭعى رەفورما سوتتارعا اتالعان ساناتتا كەلىپ تۇسەتىن ماتەريال­دار سا­نى­نىڭ ايتارلىقتاي ارتۋىنا ىقپال ەتتى. جاڭا زاڭدار قولدانىسقا ەنگەن العاشقى جىلدىڭ وزىندە-اق مۇنداي ماتەريالداردىڭ سانى 28 پايىزعا ارتتى. اعىمداعى جىلدىڭ 9 ايىندا سوتتاردىڭ ءىس جۇرگىزۋىندە 55 مىڭنان استام وسىنداي ماتەريال بولدى, ولاردىڭ باسىم بو­لىگىن مەرزىمىنەن شارتتى تۇردە بوساتۋ جانە جازانى نەعۇرلىم جەڭىل تۇرىنە اۋىس­تىرۋ ىستەرى قۇرادى. رەسپۋبليكا سوت­تارى وسى كەزەڭدە مەرزىمىنەن شارتتى تۇردە بوساتۋ تۋرالى بارلىعى 7108 ماتەريالدى قاراپ, ونىڭ 64,2 پايىزىن قاناعاتتاندىردى. 

زاڭدا كوزدەلگەن جاڭا قۇقىقتىق نورمالار بەلسەندى تۇردە قولدانىپ كەلەدى. ماسەلەن, سوتتار ايىپپۇل سە­كىلدى جازا ءتۇرىن بەلسەندى تاعايىنداي باستادى. اعىمداعى جىلدىڭ وتكەن جار­تىجىلدىعى ىشىندە قىلمىستىق قۇ­قىق­بۇزۋشىلىقتاردىڭ بارلىق تۇرلەرى بويىنشا سوتتالعان تۇلعالاردىڭ ىشىندە ايىپپۇل تاعايىندالعاندارىنىڭ ۇلەس سالماعى 12 پايىزدى قۇرادى. زاڭ­دى كۇشىنە ەنگەن ۇكىمدەر بويىنشا وندىرىلگەن ايىپپۇل سوماسى 609 ملن-نان استام تەڭگەنى قۇراسا, ونىڭ 470­ ملن تەڭگەدەن استامى سىبايلاس جەم­قورلىق قۇقىقبۇزۋشىلىقتارى بويىنشا تاعايىندالعان. 

باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىنان بوساتىلعان ادامدار سانىنىڭ ارتۋىنا جانە «تۇرمە حالقىنىڭ» ازايۋىنا جاڭا قىلمىستىق زاڭناما مەن «جازانى وتەۋدەن مەرزىمىنەن شارتتى تۇردە بوساتۋدىڭ, جازانىڭ وتەلمەگەن بولىگىن جازانىڭ نەعۇرلىم جەڭىل تۇرىنە اۋىستىرۋ مەن تاعايىندالعان جازا مەرزىمىن قىسقارتۋدىڭ سوت پراكتيكاسى تۋرالى» جوعارعى سوت ازىرلەپ, 2015 جى­لى قابىلدانعان نورماتيۆتىك قاۋلى زور ىقپال ەتتى. تالقىلانىپ وتىرعان ماسەلە بويىنشا سوت پراكتيكاسىنا تۇراقتى تۇردە دايەكتى شولۋ جاسالىپ كەلەدى, ءجيى قايتالاناتىن قاتەلىكتەر مەن زاڭدى دۇرىس قولدانباۋمەن بايلانىستى ورىندالماي قالۋى سەكىلدى ماسەلەلەر ساراپتالۋدا. 

جوعارعى سوتتىڭ قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى سوت القاسىنىڭ توراعاسى بۇ­گىنگى تاڭدا سوت جۇيەسى سوت تورەلىگىن جۇ­­­زە­گە اسىرۋ پروتسەسىنە جاڭا اقپا­رات­تىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدە فلاگ­مان بولىپ تابىلاتىندىعىن اتاپ ءوت­تى. جوعارعى سوت تۇزەۋ مەكەمەلەرىن بەي­نە­بايلانىس (بب) جۇيەلەرىمەن جاراقتاندىرۋ بويىنشا باستاما كوتەرگەن بولاتىن. قازىرگى تاڭدا قىل­مىستىق-ات­قارۋ جۇيەسى كوميتەتى بەينەبايلانىس جۇيەسىمەن 100 پايىزعا جاراقتاندىرىلعان. بۇل تەحنولوگيا ۋا­قىت پەن قارجىلىق شىعىندى ۇنەم­دەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, سونداي-اق قاۋىپسىزدىكتىڭ جالپى رەجىمىن ساقتاۋعا وڭ اسەر ەتەدى. اعىمداعى جىلدىڭ توعىز ايى ىشىندە سوتتار قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسى كوميتەتىنىڭ مەكەمەلەرىمەن بەي­نەبايلانىسقا شىعۋ ارقىلى سوتتالعانداردى كۇزەتپەن الىپ كەلۋسىز 10 مىڭنان استام ماتەريالدى قارادى. 

بەكىتىلگەن كۇن تارتىبىنە سايكەس جو­­عار­عى سوتتىڭ سۋديالارى عازيزا مۇ­سابەكوۆا مەن سەرىك ءابناسىروۆ سوت­تاردىڭ مەرزىمىنەن شارتتى تۇردە بو­سا­تۋعا بايلانىستى ءوتىنىش حاتتاردى قا­راستىرۋى, ۇكىمدەردى ورىنداۋ, ءىىم قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسى كوميتەتى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بەكبولات تورەمۇراتوۆ كوميتەتتىڭ ۇكىم­دەردى ورىنداۋ بويىنشا قىزمەتى تۋ­رالى ءسوز سويلەدى. ۇكىمدەردى ورىنداۋ سالاسىنداعى قاداعالاۋ تۋرالى باس پروكۋراتۋرانىڭ 2-ءشى باسقارماسىنىڭ باستىعى سەرىكجان مىرزالى ايتىپ بەردى. بۇعان قوسا, ءتۇرلى دەڭگەيدەگى جەرگىلىكتى سوتتاردىڭ بىرقاتار سۋديالارى بايانداما جاسادى.  

گەرمانيانىڭ جوعارى جەر سوتىنىڭ سۋدياسى ارنت ۆايسحاۋپت گەرمانيانىڭ زاڭناماسى بويىنشا سوتتالعانداردى جازانى ودان ءارى وتەۋدەن بوساتۋ, سونداي-اق جازانى ورىنداۋمەن بايلانىستى ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ قولدانىستاعى پراكتيكاسى تۋرالى ءوز ويىمەن ءبولىستى. ماينداعى فرانكفۋرتتىڭ ۋچاسكەلىك سوتىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى فرانك ريح­تەر ۇكىمدى ورىنداۋ تارتىبىندەگى كەي­بىر ماسەلەلەر مەن گەرمانيانىڭ قىل­مىستىق-اتقارۋ پالاتالارىنىڭ قىز­مەتى تۋرالى اڭگىمەلەپ بەردى. استانا قالاسىنىڭ ادۆوكاتى امانجول مۇ­حامەدياروۆ ۇكىمدى ورىنداۋ ساتىسىندا بىلىكتى زاڭ كومەگىنە قول جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا بايانداما جاسادى.  

الەكساندر تاسبولات, «ەگەمەن قازاقستان»