قازاق بالاسىنىڭ تەننيسكە يكەمى زور

امەريكا قۇراما شتاتتارىنان مول تاجىريبە جيناپ كەلگەن مامان تەننيستىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن بەس ساۋساقتاي بىلەدى.

– دياس مىرزا, اڭگىمەنى مۇحيتتىڭ ارعى بەتىندە يگەرگەن تاجىريبەڭىزدەن باستاساق.

– مۇحيتتىڭ ارعى جاعىندا ءجۇرىپ مول تاجىريبە جيناقتادىم. الاباما شتاتىندا باپكەر بولىپ قىزمەت ەتتىم. ودان كەيىن كاليفورنيا شتاتىنداعى مونتەررەي قالاسىندا مەنەدجەرلىكپەن اينالىس­تىم. ال سوسىن نيۋ-يورك قالاسىنداعى «ستراتمور ۆاندەربيلد» اكادەمياسىندا باسشىلىق قىزمەتتە بولدىم. جيناعان بار تاجىريبەمدى ەل تەننيسىنە بەرۋ ءوزىمنىڭ ازاماتتىق پارىزىم دەپ سانادىم. كەلدىم دە بىلەكتى سىبانا ىسكە كىرىستىم. ول كەزدە تەننيس سپورتى وتە ناشار جاعدايدا بولاتىن.

– ءوزىڭىز كەلگەننەن كەيىنگى وتاندىق تەننيستىڭ جاي-جاعدايى تۋرالى نە ايتاسىز؟

– ارينە بۇگىندە بەلگىلى ءبىر جەتىستىككە جەتسەك, ول كۇللى قازاقستان تەننيس فەدەراتسياسىنىڭ ەڭبەگى. ءبىز الدىمىزعا ماقسات قويىپ, جۇمىلا ىسكە كىرىستىك. ايتپەسە, «جالعىزدىڭ ءۇنى شىقپاس, جاياۋدىڭ شاڭى شىقپاس» دەيدى عوي. بىرىنشىدەن, وسى قاۋىمداستىقتى باسقاراتىن بولات وتەمۇراتوۆ زور ەڭبەك ءسىڭىردى. كەي كەزدە جارىس وتكىزۋگە قارجى جەتپەگەن شاقتا ول كىسى تىعىرىقتان شىعۋدىڭ امالىن تاپتى. وسىنداي بار جان-تانىمەن سپورتتى سۇيەتىن اتىمتاي-جومارتتار بولماسا, ءبىر ورىندا تۇرالاپ قالۋشى ەدىك. قاۋىمداستىق باسشىسى قانشاما ماڭىزدى شارۋالارىن ىسىرىپ قويىپ, تاڭەرتەڭمەن كەلىپ جاسوسپىرىمدەر ءتۋرنيرىن تاماشالايدى. زارينا, گۇزەلدەر شەتەلدەردە قالاي ويناپ جاتقانىن عالامتوردان قاراپ, ءبىلىپ وتىرادى. تەننيسكە دەگەن قىزىعۋشىلىعى وتە جوعارى. فەدەراتسيانىڭ قازىرگى باسشىسى بولماسا ءدال قازىرگى مىنانداي جاعدايعا جەتە الماس ەدىك.

ەڭ العاشقى جوبامىز بالالار تەننيسى ەدى. ەلىمىزدىڭ ايماقتارىندا وسى سپورتپەن اينالىساتىن جەتكىنشەكتەر سانىن كوبەيتۋگە باسىمدىق بەردىك. سول كەزدە تەننيس ۇيىرمەلەرىندە بۇكىل رەسپۋبليكا بويىنشا 500 بالا جاتتىعاتىن. ال قازىر ونىڭ سانى 6 ەسەگە, ياعني 3000 بالاعا ءوستى. دەمەك, ءبىز دۇرىس باعىتتا جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز دەگەن ءسوز.

– كوپتەگەن جانكۇيەرلەر قۇراماعا كۋكۋشكين, گولۋبەۆ, نەدوۆەسوۆ سەكىلدى لە­گيو­نەر­لەردى شاقىرعانىمىز دۇرىس ەمەس دەپ ايتىپ جاتادى. وسىعان كەلىسە­سىز بە؟

– 2007 جىلى تەننيس فەدەراتسياسى جاڭا باستاما كوتەرىپ, ەلدەگى تەننيستى دامىتۋ جايىندا العاشقى قادامدار جاسادى. سول شاقتا قازاقستاندا الەكسەي كەدريۋكتەن وزگە تەننيسشى بولماپ ەدى. ءبىز امال جوق, لەگيونەرلەردى شاقىرۋعا ءماجبۇر بولدىق. ولار ۇلتتىق قۇرامانىڭ دەڭگەيىن كوتەردى جانە ءبىر جاعىنان الگى تەننيسكە جازىلعان بالالار ءۇشىن ۇلگى تۇتار سپورتشىلارعا اينالدى. جەتكىنشەكتەرىمىز سولارعا قاراپ بوي تۇزەدى. ەگەر بيىك ناتيجە كورسەتىپ جۇرگەن تەننيسشىلەرىمىز بولماسا, ورەندەر كىمدەرگە قاراپ تالپىنادى؟ ال قازىر ءوزىمىزدىڭ تەننيسشىلەرىمىز ءوستى. حابيبۋللين, ەۆسەەۆ, پوپكو سەكىلدى جىگىتتەر سول لەگيونەرلەردىڭ دەڭگەيىنە جەتىپ قالدى. تەننيس الەمىندەگى تۇلعالار قازاقستاندى كورىپ قاتتى تاڭعالادى. 10 جىل بويى ءبىزدىڭ قۇراما جەتى مارتە الەمدىك توپتا ونەر كورسەتتى. رەسەيدىڭ ءوزى ءبىر جىل ويناسا, ەكىنشى جىلى جارىستىڭ نەگىزگى بولىگىنە وتە الماي قالادى.

ەندىگى ماقساتىمىز – لەگيونەرلەردىڭ قاسىنا بىرتىندەپ جەرگىلىكتى تالانتتارىمىزدى قوسا بەرۋ, قوسا بەرۋ. قىزدارىمىز دا ءتاۋىر ناتيجە كورسەتىپ, ءوسىپ كەلەدى. زاري­نا, گۇزەل, جىبەك, كاميلا سەكىلدى قىزدارى­مىز قازىر ءىرى تۋرنيرلەردە جەڭىسكە جەتىپ ءجۇر. الداعى بەس جىلعا قويعان ماقسا­تى­مىز – الەمدىك رەيتينگتىڭ العاشقى جۇز­دى­­گىنە وتاندىق مەكتەپتەن تۇلەپ شىققان 2 تەن­نيسشىنى كىرگىزۋ. سول ءۇشىن ەڭبەك ەتۋ­دە­مىز.

– ءسىز اتاعان تەننيسشىلەردەن بولەك, تاعى دا ءوسىپ كەلە جاتقان تالانتتار بار ما؟ ەسىمدەرىن قازىردەن باستاپ ءبىلىپ جۇ­رەيىك.

– ءبىز ايتىپ وتىرعان ون جىل ىشىندە حا­بيبۋلين سەكىلدى تەننيسشى شىقتى. بىراق ونىڭ باسەكەلەستەرى ەۆسەەۆ پەن حاسانوۆ قانا. دەمەك, ءبىزدىڭ الداعى ماقساتىمىز وسىنداي تەننيسشىلەردىڭ سانىن 15-20-عا دەيىن ارتتىرۋ. ساننان ساپاعا كوشۋ. ەل ىشىندە تەننيسشىلەر اراسىندا باسەكە جو­عارى بولسا, وندا ولاردىڭ دەڭگەيلەرى دە جوعارى بولماق. سونىڭ ارقاسىندا ۇلت­تىق قۇراماعا دا ۇزدىكتەرىن تاڭداپ الار ەدىك. مىسالى, قازىر 12 جاستاعى ۇل-قىز­دار اراسىندا باسەكە جوعارى. سول جاستاعى جەتكىنشەكتەردىڭ اراسىنداعى تۋرنيرلەردىڭ بارىندە جەڭىمپاز ءارتۇرلى. ءبىر-ءبىرىن جەڭىپ, ۇنەمى باسەكەدە جۇرەدى. قازىر پاۆلودار قالاسىندا روستيسلاۆ گول­فين, يليا ۆەتمەت, تاراز قالاسىندا دانيار قالدىبەكوۆ سەكىلدى جاس تالانتتار ءوسىپ كەلەدى. رەسەيدەن كەلگەن مامان سوپكين ءبىزدىڭ قىزىلوردالىق جاس تالانتىمىز ەراسىل ەردىلدانى كورىپ «مىنا تالانتتى قايدان تاپتىڭدار», دەپ باس شايقادى. ايتسە دە, ايماقتاردا باسەكەلەستىك وتە ناشار. سوندىقتان دا ءبىز ولاردى استاناداعى ورتالىققا الىپ كەلەمىز. مۇندا بالالارعا بۇكىل جاعداي جاسالىنعان. قوناقۇي, ساباق وقيتىن جەرى, جاتتىعاتىن كورتتارى – بارلىعىن زاماناۋي تەحنولوگيا بويىنشا جاسالعان.

– باپكەرلەر تەننيسكە كەيبىر ۇلت­تاردىڭ يكەمى وزگەشە بولادى دەيدى. اعىل­شىندار ويلانىپ ويناسا, امەري­كا­لىقتار قارا كۇشكە سالادى. ال قازاق بالالارى بەس سەتتىك ويىنداردا مىق­تى ەكەن. ولار كوبىنەسە قۇم­داۋىت تو­سە­نىشتە, اۋىر كەزدەسۋلەرگە بەيىم­دەلگەن دەيدى. ءسىز وسى تۇجىرىم­مەن كەلىسەسىز بە؟

– جوق, كەلىسە المايمىن. ونداي پىكىر­لەر ايتىلىپ جۇرگەنىن بىلەمىن. الايدا تەننيس قازىر قاتتى دامىپ كەتتى. جاتتىعۋ مانەرى دە وزگەردى. قازاق بالالارى تەننيس ويناي المايدى دەگەندى دە ەستىگەنبىز. بىراق ونىڭ بارلىعى دا قاساڭ پىكىرلەر. تەننيس تە ۇلتقا بولىنبەيدى. كەز كەلگەن ۇلت وكىلى داڭقتى تەننيسشى بولۋى مۇمكىن. تەك 5-6 جاسىنان باستاپ جاتتىعۋى كەرەك. قىزدار تەننيسىندە ءبىر-ەكى ەلەمەنتتى جاقسى جاساسا, جەمىستى ناتيجە كورسەتە الادى. ال ەرلەر تەننيسىندە بارلىعى جوعارى دەڭگەيدە بولۋى ءتيىس. سوققىسى, جۇگىرىسى, الاڭدى كورە ءبىلۋى, ويلانۋى – بارلىعى بىركەلكى مىقتى بولماسا, جەتىستىككە جەتۋى قيىن. وسىنداي قابىلەتى بار قازاق بالالارى جەتىپ ارتىلادى. تەك ولارعا دۇرىس باعىت كورسەتۋ قاجەت.

– ون جىل ىشىندە جەتكەن جەتىستىك­تەرىمىز از ەمەس. ەل تەننيسىنىڭ ودان ءارى قارقىنداپ دامۋىنا نە جەتىسپەيدى؟ الداعى ماقساتتارىڭىز قالاي بولماق؟

– ەڭ الدىمەن تەننيسپەن اينالىسۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋىمىز كەرەك. ەگەر كورتتار بولماسا, تەننيس قالاي دامىسىن. كەلەسى جىلى استانادا «جەرۇيىق» پاركىندە كورت سالىنادى. ويتكەنى قالالىق سپورت باسقارماسىندا تەننيسپەن اينالىسقىسى كەلەتىن 300 بالانىڭ ءوتىنىشى جاتىر. دەمەك, ەلوردامىزعا تاعى ءبىر ورتالىق كەرەك دەگەن ءسوز. سونىمەن قاتار الماتى, قاراعاندى, اقتوبە قالالارىندا دا كورتتار اشىلادى. ينفراقۇرىلىمدى كۇشەيتۋىمىز قاجەت.

سودان كەيىن, جاس جەتكىنشەكتەردىڭ دەڭگەيىن كوتەرسەك دەيمىز. ءار جاستاعى ازيا بىرىنشىلىكتەرىنە قاتىسىپ, جۇلدە الساق دەپ جوسپارلاپ وتىرمىز. جاپونيا, اۋستراليا سەكىلدى مىقتى قۇرامالارمەن باسەكەلەسە الساق, جامان بولماعانىمىز. قىزدار قۇراماسىن كۇشەيتۋ – باستى ماقساتتارىمىزدىڭ ءبىرى. ازيا ويىندارىندا تەك ءبىر رەت قانا قولا جۇلدە الدىق. وسى ناتيجەلەردى ارتتىرا تۇسسەك, الەمدىك ارەنادا ابىرويىمىز وسە تۇسەتىنى انىق.

ايماقتارداعى باپكەرلەردى كوبەيتۋ ءارى ولاردىڭ دەڭگەيىن دە ءوسىرۋىمىز قاجەت. جىل بويى ولاردى وقىتۋدى جالعاستىرا بەرسەك, جاقسى ناتيجەگە جەتەتىنىمىز ءسوزسىز.

– ۇلتتىق قۇرامامىز دەۆيس كۋبوگىندا شۆەيتسارياعا قارسىلاس اتاندى. بۇل كوماندانى جەڭۋگە مۇمكىندىك بار دەپ ويلايسىز با؟

– ارينە, بار. شۆەيتساريا قۇراماسىنان وتكەن جولى جەڭىلىپ قالدىق. بىراق العاشقى كۇنى ولاردى ۇتقانىمىز ەستەرىڭىزدە شىعار. بۇل جولى رودجەر فەدەرەر كەلمەيتىن سەكىلدى. ول دەۆيس كۋبوگىن جەڭگەننەن كەيىن ۇلتتىق قۇراماعا وينامايمىن دەدى. جەكە تۋرنيرلەرىنىڭ ءوزى باستان اسادى. ال ەگەر ۆاۆرينكا كەلەتىن بولسا, ونىڭ دا ويىن تاجىريبەسى ناشار. سەبەبى جارتى جىل بويى جاراقاتتان ەمدەلىپ, كورتقا شىقپادى. لاكسوننەن دەگەن تەننيسشىسىن تاجىريبەلى دەپ ايتۋ قيىن. سوندىقتان دا ءوز جەرىمىزدە شۆەيتساريانى جەڭۋىمىزگە ابدەن بولادى. ەگەر جەڭسەك تاريحىمىزدا تۇڭعىش رەت جارتىلاي فينالعا شىعامىز. وسىعان دەيىن قانشاما مۇمكىندىگىمىز بولىپ, سول مەجەگە جەتە الماي قالىپ جاتتىق. بالكىم, وسى جولى باعىمىز جانار.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

اڭگىمەلەسكەن

ەرمۇحامەد ماۋلەن,

«ەگەمەن قازاقستان»