ماراباەۆ سالعان سارا جول

ارداگەر تۇلعا, ءوز ەلىنىڭ پات­ريوتى, ءبىزدىڭ ماقتانىش ەتەر جەرلەسىمىز ناسىپقالي ابۋ­عا­لي ۇلى ماراباەۆ 2007 جىلعى 19 تامىزدا, 70-كە تولار شاعىندا كە­نەتتەن قايتىس بولدى.

مۇنايلى اتىراۋدا تۋىپ, كوپ بالالى وتباسىندا تاربيەلەنگەن, ورتا مەكتەپتى بىتىرە سالا ماس­كەۋدىڭ گۋبكين اتىنداعى مۇ­ناي ينستيتۋتىن تامامداعان ول قاراپايىم بۇرعىشىدان «ماڭعىشلاقمۇناي» وندىرىس­تىك بىرلەستىگىنىڭ باس ديرەك­تورلىعىنا دەيىنگى ەڭبەك جو­لى­نان ءوتتى. مۇنايشى-ين­جەنەر ماراباەۆ ماڭعىستاۋ مۇ­نايىنىڭ باستاۋىندا تۇرعان بىردەن-ءبىر قايراتكەر. ول سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسىن مۇنايلى دەرجاۆالار قاتارىنا قوسۋ جولىندا دا ەرەن ەڭبەك ەتتى.

اسىرەسە ونىڭ ۇيىمداس­تى­رۋشىلىق قابىلەتى, باسشىلارعا ءتان ءبىلىمى مەن بىلىگى, ءوندىرىس سالاسىنداعى تەگەۋرىندى تالانتى مەن تاجىريبەسى ماڭعىستاۋ وب­لىسىن باسقارعان جىلدارىندا, وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى كەزىندە, قازاق كسر حالىقتىق باقىلاۋ كومي­تەتى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىن­باسارى ۋاقىتىندا جار­قىراي كورىندى. ءدال وسى كەزەڭ­دەردە ول كورنەك­تى مەملەكەت جانە قوعام قاي­راتكەرى رەتىندە قىرۋار شارۋا­لار اتقارىپ, ەلدىڭ ەرەكشە سۇيىس­پەنشىلىگىنە بولەندى. سان-سالالى قىزمەت اتقارىپ جۇرسە دە, ناسىپقالي ابۋعالي ۇلى ءوزىنىڭ تۇپكىلىكتى كاسىبى – مۇناي سالاسىن ءبىر ءسات تە ۇمىتپادى جانە مۇ­نايشى دوس-جاراندارىمەن دە بايلانىسىن ۇزبەدى, ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن سىيلاسۋمەن ءوتتى.

ونىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق, باسشىلىق تالانتىنىڭ بارىنشا اشىلعان تۇسى – وداقتىق ما­ڭىزى بار «ماڭعىستاۋمۇناي» وندىرىستىك بىرلەستىگىن باسقارعان جىلدارى ەكەنىن جوعارىدا ايتىپ وتتىك.

ناكەڭنىڭ بۇكىل عۇمىرى تى­نىمسىز يگىلىكتى ەڭبەكپەن وتكەنى بەلگىلى, ول وسىنداي مەرەيلى اتاق-ابىرويىمەن زەينەتكە شىقتى, زەينەتكەر ەكەنمىن دەپ ءبىر كۇن دە دەمالعان جوق, نارىقتىق ەكو­نوميكانىڭ العاشقى جىلدا­رىندا كۇنكورىسى قۇلدىراپ كەتكەن ارداگەر-مۇنايشىلاردىڭ اۋىر ءحالى وعان ءبىر ءسات تە مازا بەرمەدى. ەلىمىزدە 200-گە جۋىق مۇناي-گاز كەنىشتەرىن اشقان ارداگەر-مۇنايشىلار ءدال وسى كەزەڭدە بەيشارا كۇيگە ءتۇستى. «ساباقتى ينە ساتىمەن» دەگەندەي, اقىرى بۇرىنعى گۋرەۆ وبلىستىق پار­تيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حات­شىسى, رەسپۋبليكانىڭ كور­نەكتى مەملەكەت جانە قوعام قاي­راتكەرى اسقار التىنبەك ۇلى ق ۇلى­باەۆپەن, بەلگىلى گەولوگ ورال اقشولاقوۆپەن اقىلداسا وتى­رىپ, «مۇنايشى» قوعامدىق قورىن قۇرۋعا بەل بايلادى.

قوردىڭ باستى جارعىلىق ماق­ساتى – وسى سالانىڭ ارداگەر-مۇنايشىلارىنا شىنايى قام­قورلىق جاساپ, جان-جاقتى كو­مەكتەسۋ, رەسپۋبليكانىڭ مۇناي-گاز تاريحىن قالپىنا كەلتىرۋ جانە ايگىلى مۇنايشىلاردىڭ اتاق-داڭقىن ۇلىقتاۋ, تاعى دا باسقا قايىرىمدىلىق شارالارى بولىپ بەلگىلەندى. وسى ءبىر از عانا مەرزىم ىشىندە, اتاپ ايت­قاندا ەكى جارىم جىلداي ۋاقىتتا, قوردىڭ اتقارۋشى دي­رەكتورى بولا ءجۇرىپ ماراباەۆ قىرۋار شارۋا تىندىردى. مۇق­­تاج مۇنايشىلارعا قار­جىلاي قايىرىمدىلىق كو­مەك كورسەتىلدى. قازاقستان مۇ­ناي ەن­تسيكلوپەدياسىنىڭ 2 توم­دىعىن تولىقتىرىپ قايتا شى­عاردى, «قازاق مۇنايىنىڭ ارداق­تىلارى» سەرياسىمەن اي­گىلى مۇنايشىلاردىڭ عۇمىر­نامالىق كىتاپتارى جارىق كور­دى, رەسپۋبليكا مەملەكەتتىك مۇ­راعاتىندا مۇنايشى اۋلەت­تەرىنىڭ ومىردەرەگى تىركەلدى, ورال, جاڭا­وزەن قالالارىندا «مۇناي­شىلار داڭقى» اللەياسى­نىڭ قۇرىلىسى باستالدى.

وسىلايشا, ءوزىنىڭ قوعام­دىق-قايىرىمدىلىق جۇمىس­تارىن ورىستەتىپ وتىرعان «مۇنايشى» قوعامدىق قورى 2006, 2011 جانە 2012 جىل­دارى قاتارىنان ءۇش مارتە رەس­پۋبليكالىق كونكۋرستاردىڭ جەڭىمپازى اتاندى, سونداي-اق, رەس­پۋبليكالىق «پرەزيدەنت جانە حالىق» گازەتىنىڭ, «جىل تاڭداۋى» اگەنتتىگىنىڭ التىن بەلگىسى جانە سەرتيفيكاتىمەن ماراپاتتالدى.

ناسىپقالي ابۋعالي ۇلىنىڭ باي تاجىريبەسى, ونەركاسىپ سالا­سىنداعى بىلىگى مەن تالانتى ءار كەز­دە دە كادەگە استى, وسىنى دەر كەزىندە سەزىنگەن ماڭ­عىس­تاۋ وب­لىسىنىڭ اكىمى ق.كو­شەرباەۆ ماراباەۆ اعاسىن وزىنە كە­ڭەس­شىلىككە شاقىردى, ول سونداي-اق وبلىستىڭ ارداگەرلەر كەڭەسىن دە قوسا باسقاراتىن بولدى. ناكەڭنىڭ وسى قىزمەتتە ءجۇرىپ قىرۋار ىستەر تىندىرعانىن ق.كوشەرباەۆ ماراباەۆتى سوڭ­عى ساپارعا اتتاندىرار سات­تە تەبىرەنە اڭگىمەلەدى. ناسىپ­قاليداي ەل اماناتىن ارقالاپ, ات ۇستىندە جۇرگەن ازاماتتىڭ كەنەتتەن دۇنيەدەن ءوتۋى – بۇكىل قازاقستان حالقى ءۇشىن اۋىر قازا بولدى. ەلباسى ن.نازارباەۆ ن.ماراباەۆتىڭ ۇزاق جىلدار بويى رەسپۋبليكا ونەركاسىبىنە قوسقان زور ۇلەسىن ەرەكشە اتاپ ءوتىپ, وتباسىنا كوڭىل ايتۋ جەدەلحاتىن جولدادى.

2007 جىلعى قازان ايىندا قۇرىلتايشىلار مەن ونىڭ سە­رىكتەرى «مۇنايشى» قوعامدىق قورىنا ن.ماراباەۆتىڭ ەسىمىن بەرۋدى ءبىر اۋىزدان قولدادى. بۇل ءسوز جوق, مۇناي-گاز سالاسىنىڭ ساردارىنا اينالعان, ءومىرىنىڭ سوڭعى كۇندەرىنە دەيىن ەلى ءۇشىن ەڭبەك ەتكەن قايراتكەرگە, اياۋلى ازاماتقا دەگەن شىنايى قۇرمەت ەدى. ماراباەۆ ەسىمىن ۇلىقتاۋدا رەسپۋبليكا جۇرتشىلىعى دا قالىس قالمادى, جاڭاوزەن قالا­سىنداعى ۇلكەن داڭعىلعا, اقتاۋ قالاسىنداعى مەكتەپ-ليتسەيگە ناكەڭنىڭ اتى بەرىلدى.

ءيا, ماراباەۆ سالىپ كەتكەن سارا جول ەشقاشان جوعالماق ەمەس. ءوزى نەگىزىن سالىپ كەتكەن وسى جولمەن بۇگىندە ەلىمىزدىڭ مۇ­نايشىلارى, ءىزباسارلارى, شاكىرتتەرى ساپ تۇزەپ كەلە جاتىر. سونداي-اق بالالارى دا اكە اماناتىن ءساتتى جالعاستىرۋدا. ءوز عۇمىرىندا ازاماتتىق پارىزى مەن ەل الدىنداعى پەرزەنتتىك اماناتىن ادال اتقارعان دار­حان كوڭىل, جايساڭ جان – ناسىپ­قالي ابۋعالي ۇلىن ەسكە الۋعا قاستەرلى تۇلعانىڭ كوزىن كور­گەن, قامقورلىعىن سەزىنگەن, شارا­پاتىنان ۇلەس العان ءدۇيىم جۇرتتىڭ جينالۋى – جوعارىداعى ءسوزىمىزدىڭ ايقىن دالەلى بولماق.

ناسىپقالي ابۋعالي ۇلى كور­­نەكتى مەملەكەت جانە قو­عام قايراتكەرى عانا ەمەس, وتبا­سىندا ابىرويلى اكە, ادال جار, سىي­لى وتاعاسى بولا ءبىلدى. بالال­ا­­رىنا دەگەن مەيىرىمدىلىگى, قام­قورلىعى ءوز الدىنا, زايىبى ءلايلا وقانقىزىنا دەگەن ماڭگى ولمەس سەزىمى كەيىنگىلەرگە ۇلگى بول­عانداي. قانداي جاعدايدا بولماسىن, ءتۇرلى ساپارلاردان كەلگەندە مىندەتتى تۇردە جارىنا گۇل سىيلاۋ كەز كەلگەن ازاماتتىڭ قولىنان كەلمەيتىنى تۇسىنىكتى, بۇل تەك ناسىپقالي ابۋعالي ۇلىنىڭ عانا بويىنا بىتكەن ەرەكشە مىنەز, قاستەرلى قاسيەت ەدى. نا­كەڭ مەن ءلايلا وقانقىزى ەكەۋى ەكى ۇل, ەكى قىز تاربيەلەپ ءوسىر­دى. ولار دا اكە جولىن ءارى قاراي جالعاستىرىپ, تورتەۋى دە قازاق­ستان مۇناي سالاسىنىڭ باسشىلارىنا, بىلىكتى ماماندارىنا اينالدى. «اتاسىنا بىتكەن – باتاسىنا دا بىتەدى» دەگەندەي, ەندى ماراباەۆتىڭ جولىمەن ونىڭ نەمەرەلەرى ءجۇرىپ كەلەدى. ەندەشە ن.ماراباەۆتىڭ سارا جولى بولاشاققا جالعاسۋدا دەۋگە تولىق نەگىز بار.

كورنەكتى مەملەكەت جانە قو­عام قايراتكەرى, عازيز دوسى­مىز ناسىپقالي ابۋعالي ۇلى ماراباەۆتىڭ تۋعانىنا 80 جىل تولۋىنا وراي ارداگەر ازاماتتى ەسكە الا وتىرىپ, ونىڭ وتباسىنا باياندى باقىت, بەرەكەلى تىرلىك, ساۋ-سالا­ماتتى ءومىر تىلەيمىز!

«مۇنايشى» قق قۇرىلتايشىلارى

ا.ق ۇلىباەۆ, و.اقشولاقوۆ, ل.ماراباەۆا

اتقارۋشى ديرەكتور  س.جىل­قايداروۆ