كۇن سايىن ەلىكتىڭ لاعىنداي اسا سۇيكىمدى ءبۇلدىرشىن الماتىداعى ا.جۇبانوۆ اتىنداعى رەسپۋبليكالىق دارىندى بالالارعا ارنالعان مامانداندىرىلعان مۋزىكا مەكتەبىنە وزىمەن بىردەي قوبىزىن كوتەرىپ بارا جاتاتىن. ول كەزدە قوبىز ارقالاپ جۇرگەن كىشكەنتاي قىزدىڭ كۇندەردىڭ كۇنىندە عاجاپ سازىمەن ساي-سۇيەگىڭدى سىرقىراتار ساحنا ساڭلاعىنا اينالاتىنىنا ءشۇباسىز سەنگەندەر ساناۋلى ەدى.
قوبىزشى اقەركە تاجىباەۆا بۇل كۇندە ساناساڭ قوس قولىڭنىڭ ساۋساعى جەتپەيتىن ەڭ ءىرى بايقاۋلاردىڭ باس جۇلدەسىن جەڭىپ الدى. كيەلى ونەردىڭ بەل بالاسى تورتكۇل دۇنيەنىڭ ءار تۇكپىرىندە قازاقستان دەگەن ەلدىڭ اتىنان ونەر كورسەتتى. تالانتتارعا كەندە بولىپ كورمەگەن مىنا دالانى – قازاق ارۋلارىنىڭ دارىنى مەن ديدارىن كۇللى الەمگە تانىستىرۋمەن كەلەدى. الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندە, ەلدىڭ ىشىندە اقەركە ونەر كورسەتكەن كونتسەرتتەردىڭ ءتىزىمىن شولىپ شىعۋدىڭ وزىنە ءتوزىم كەرەك. ال بۇل ساحنا ادامى ءۇشىن بىتپەيتىن ءبىر دايىندىق, ۇزاق-ۇزاق ساپارلار, تالعامى ءتۇرلى, ۇلتى سان الۋان جاڭا تىڭدارماندار.
ەندەشە ءسوزىمىز قۇرعاق بولماسىن, ول XXV رەسپۋبليكالىق جاس ورىنداۋشىلار كونكۋرسى, قۇرمانعازى اتىنداعى VII حالىق اسپاپتارىندا ورىنداۋشىلار كونكۋرسى, تاتتىمبەت قازانعاپ ۇلى اتىنداعى II رەسپۋبليكالىق حالىق اسپاپتارىندا ورىنداۋشىلار كونكۋرسى, رەسپۋبليكالىق «اسىل مۇرا» ءداستۇرلى كۇي ورىنداۋشىلار بايقاۋى, ىقىلاس اتىنداعى ءى رەسپۋبليكالىق قوبىزشىلار كونكۋرستارىنىڭ لاۋرەاتى, حالىقارالىق «Dede Korkut» فەستيۆالى, تمد مەملەكەتتەرىنىڭ اراسىنداعى جاستار اراسىنداعى ءىى «دەلفي ويىندارى», «Altin Safran», «Uluslararasi Sivas asiklar», «14. Uluslararasi, Altin saz odulu Karacaoglan asiklar» فەستيۆالدارىنىڭ جەڭىمپازى.
ارۋ قوبىزشى ۆەنگريا, مولدوۆا, گەرمانيا, اۋستريا, فرانتسيا, ءۇندىستان, ليتۆا, قىتاي, وڭتۇستىك كورەيا, تاجىكستان, رەسەي, قىرعىزستان, اقش, جاپونيا, يوردانيا حاشيميتتىك كورولدىگىندە, اراب امىرلىگىندە, يسپانيا كورولدىگىندە, يتاليا, شۆەيتساريا, مەكسيكا جانە تۇركيا مەملەكەتتەرىندە زال تولى حالىقتىڭ رياسىز قوشەمەتىنە بولەندى.
قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسىن قىزىل ديپلوممەن بىتىرگەن ونەرتانۋ ماگيسترى وسى وقۋ ورداسىندا بىرنەشە جىل ءدارىس بەردى. قازىر استاناداعى «قازاقكونتسەرت» مەملەكەتتىك كونتسەرتتىك ۇيىمىنىڭ ءسوليسى. سونىمەن قاتار رەسپۋبليكالىق جانە قالالىق كولەمدەگى ۇيىمداستىرىلاتىن ءىس-شارالاردان قالمايدى.
سوناۋ 1992 جىلى ء«انشى بالاپان» بايقاۋىنىڭ, كەلەرى جىلى «ۋترەننيايا زۆەزدا» كونكۋرسىنىڭ ءبىرىنشى ورنىن جەڭىپ العان اقەركە بىرنەشە جىل «حابار» تەلەارناسىندا «اقەركە» باعدارلاماسىن جۇرگىزگەنىن ۇمىتپايتىندار بار. بەرتىن كەلە «بالاپان» تەلەارناسىندا ء«ان سالايىق» باعدارلاماسىن جۇرگىزدى.
اقەركە قازاق راديوسى مەن كوپتەگەن تەلەارنالاردان دا ءوز ونەرىن حالىققا تانىتىپ كەلەدى. 2008 جىلى «كوكتەم» اتتى اسپاپتى ءۇنتاسپاسى جارىققا شىقتى. «بابالاردان قالعان مۇرا – قىل قوبىز» اتتى جوباسىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتى قورىنىڭ گرانتىن يەلەنىپ, 2009 جىلى قوبىزشى جاپپاس قالامباەۆتىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالعان «ماڭگىلىك قوبىز سارىنى» اتتى شىعارماشىلىق كەشىن وتكىزدى. 2011 جىلى تۇركىستان قالاسىندا جەكە كونتسەرتىن بەردى. 2013 جىلى الماتىدا «توگىلىپ سارىن قوبىزدان...» جەكە كەشىن, 2015 جىلى «ارالاپ قوبىز ءۇنى كەڭ الەمدى...» اتتى جەكە كونتسەرتىن وتكىزدى.
قىسقاسى, ءبارىن ايت تا ءبىرىن ايت, ونەر ادامىنىڭ ومىردە دە جولى بولعانىن ايت. ونەر قۋعان قوبىزشى وتكەن جىلى تەڭىن تاۋىپ, اقتوبە وڭىرىنە كەلىن بولىپ ءتۇستى. اقەركەنىڭ ۇزاتىلۋ تويىندا ونەر كورسەتپەگەن ءانشى جوق. بيلەمەگەن ادام كەمدە-كەم.
ەڭ قىزىعى, كەلىن بولىپ اق ورامال سالىپ, قايىن جۇرتىنا يىلە بارعان اقەركە اقتوبەدە وتكەن ۇلكەن تويىندا ونەر كورسەتتى. جاڭا ءتۇسىپ تۇرعان كەلىن ءجۇز جەردەن تالانتتى, تانىمال بولسا دا قوبىز تارتامىن دەمەگەنى انىق. الايدا حاس ونەردىڭ قۇدىرەتىن باعالايتىن كوپشىلىك كەلىندەرىنىڭ ونەرلى ەكەنىن بىلەدى عوي.
بۇل جەردە قوبىزشىنىڭ جىگىتتىڭ تالاي سۇلتانىنىڭ ىشىنەن تاڭداعان قوساعى توسىنسىي جاساعان. ايتپەسە «ستسەناريدە» كەلىن قوبىز تارتادى دەگەن بولماعان عوي. توي تارقاۋعا جاقىنداعاندا كۇيەۋ جىگىت جينالعان كوپپەن قيىلىپ, اقەركەدەن ونەر كورسەتۋدى سۇرايدى.
– قوبىزىم ۇيدە قالدى. قالاي ونەر كورسەتەمىن؟ – دەپ قىسىلعان كەلىنگە ەسەنجول شىمىلدىقتىڭ ارتىندا جاسىرۋلى تۇرعان, وزىنە دەيىن شيرەك عاسىر سىڭارى بولعان قوبىزىن كورسەتەدى. سويتسە ول تويعا شىعاردا اقەركەدەن تىعىپ, قوبىزىن العىزعان ەكەن.
وسىلايشا جاڭا تۇسكەن كەلىن قوبىزدىڭ ماڭگىلىك مۇڭدى سارىنىمەن ەلدى ۇيىتىپ, جاس-كارىنى تەبىرەنتىپ, ءبىر عاجاپ كونتسەرتكە كەلتىرگەندەي بولادى. كەلىننىڭ ونەرىنەن حابارسىز قايىنجۇرتى تويدا ايران-اسىر بولىپ, ءتانتى بولعانىن, تاڭدانعاندارىن دا جاسىرمايدى. ال ەنەسى «قايدا جۇرسەڭ دە قازاقتىڭ ونەرىن تانىتا بەر, اسقاقتاتا بەر! ونەرىڭ ورلەي بەرسىن» دەپ ءدۇيىم جۇرتىڭ الدىندا باتاسىن بەرەدى.
– تۇرمىسقا شىققان سوڭ دا جولداسىم ونەرىمە قارسى بولماي, قوبىزىممەن ءارى قاراي ەل ارالاپ, ءداستۇرلى مۋزىكانى ناسيxاتتاۋىما رۇقساتىن بەردى. ەسەنجول – «بولاشاق» ستيپەدياسىنا ىلىگىپ, ۇلىبريتانيادا جوعارى ءبىلىم العان زاڭگەر. سونىمەن تويدان كەيىن دە ءوز ەلىمىزدەگى كونتسەرتتەردەن دە قالماي, وڭتۇستىك كورەيا, مەكسيكا, يسپانيا مەن يتالياعا ساپار شەكتىم. مەكسيكادا بولعان العاشقى ءداستۇرلى مۋزىكانت رەتىندە ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك كۇنىنە ارنالعان بىرنەشە كونتسەرتتە, سەۋلدە وتكەن xالىقارالىق «Turkic culture» (تۇركى مادەنيەتى) فەستيۆالىندە قازاقستان اتىنان ونەر كورسەتتىم. بيىل ناۋرىز ايىندا ەلباسىنىڭ ايەلدەر مەرەكەسىنە وراي ۇيىمداستىرىلعان قابىلداۋىندا بولىپ, ارنايى سىيمەن ماراپاتتالدىم. ەكسپو xالىقارالىق كورمەسىنىڭ اياسىندا وتكەن بىرنەشە كونتسەرتكە قاتىستىم, – دەيدى ەندى قوبىز ارقالاعان كەلىن.
قۇرالاي شىڭعىسقىزى
الماتى