مەڭدىعارا اۋدانىندا تۇراتىن ەڭبەك ارداگەرى ەسەت كوبەكوۆ ساندىعىندا كوپ جىل جاتقان جادىگەردى الىپ شىقتى. اقساقال وتكەن عاسىر باسىندا ترويتسك قالاسىنان جارىق كورگەن «ايقاپ» جۋرنالىنىڭ رەداكتورى, قازاقتىڭ تۇڭعىش ءجۋرناليسى, پۋبليتسيست, اقىن مۇحامەتجان سەراليننىڭ «توپجارعان» پوەماسىنىڭ لاتىن قارپىمەن جازىلعان كوشىرمەسىن كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ كەلگەن. ونى ءبىر جاعىنان اعاسى قاپپاس كوبەكوۆتىڭ كوزىندەي كورسە, ەكىنشى جاعىنان لاتىن قارپى قازاق جازباسىنىڭ تاريحى دەپ تە بىلگەن.
– اعام قاپپاس وسىدان جيىرما جىلداي بۇرىن قايتىس بولدى. ول كەتكەندە ارتىندا قالعان قاعازدارىن قاراپ وتىرىپ, اراسىنان لاتىن قارپىمەن جازىلعان ۇزاق ولەڭدى تاۋىپ الدىم. سوڭىنا «كونەتس. پيسال نيكولاي 20.ءىV.49گ» دەپ جازىپتى. مەن لاتىن قارپىن اسا تەز وقي المايتىن ەدىم. مۇنىڭ نە ەكەنىن بىلمەي, اۋداندىق «مەڭدىعارا ءۇنى» گازەتىنىڭ سول كەزدەگى رەداكتورى, مارقۇم مىرزالى وڭايباەۆقا اپارىپ كورسەتتىم. ول كىسى ءبىر تانىس اقساقالعا مەن اپارعان ولەڭدى لاتىنشادان كيريلليتساعا اۋدارتىپ الدى. سويتسەك, الگى ۇزاق ولەڭ مۇحامەتجان سەراليننىڭ «توپجارعان» پوەماسى بولىپ شىقتى, – دەيدى ەسەت اقساقال.
لاتىن الىپبيىمەن كوشىرىلگەن شىعارمانىڭ سوڭىنداعى نيكولاي ەسەتتىڭ اعاسى قاپپاس ەكەن. ويتكەنى ورىس تىلىندە سويلەپ, ورىس داستۇرىنە ەلىكتەگەن سول كەزدە قازاقتىڭ جەر-سۋ اتاۋلارى دا, ادامداردىڭ ەسىمى دە بىرتىندەپ ورىسشالانىپ جۇرە بەرگەن. قازاق جازۋى 40-جىلدارى كيريلليتساعا كوشكەنمەن, لاتىن قارپىمەن ساۋات اشقاندار كوپكە دەيىن وسى ءالىپبيدى پايدالانعان. قاپپاس-نيكولاي دا «توپجارعاندى» كوشىرگەندە لاتىن قارپىن قولايلاسا كەرەك. سوعىستان كەيىنگى جىلدارى بالالار وقۋعا ىنتىزارلىقپەن قاراعان. كىتاپ قازىرگىدەي دۇكەندەردە تىرەلىپ تۇرمايتىن, جوقشىلىق كەز. ۇناعان ولەڭ, اڭگىمە, داستانداردى ادامدار وسىلاي كوشىرىپ الاتىن بولعان.
– مەنىڭ اكەم رۇستەم ءسابيت مۇقانوۆپەن جاقسى ارالاسىپتى. 60-شى جىلداردىڭ ىشىندە الماتىدا وقىپ جۇرگەنىمدە ءسابيت مۇقانوۆتىڭ ۇيىنە بىرنەشە رەت بارعانىم دا بار. اكەمنىڭ جازۋشىمەن دوستىق قارىم-قاتىناسىنىڭ اسەرى دە بولسا كەرەك. قاپپاس اعام پوەمانى وسى ءسابيت مۇقانوۆتان جازىپ العان بولار دەپ تە ويلايمىن. اۋىل اقساقالدارىنان جازىپ الۋى دا مۇمكىن. ويتكەنى بۇل حيكايانى اۋىلداعى ۇلكەن كىسىلەر دە سۋدىراتىپ جاتقا ايتاتىن, – دەيدى ەسەت اتاي.
توركوز داپتەرگە لاتىن قارپىمەن جازىلعان 130 شۋماقتان تۇراتىن پوەمانى قاپپاس اعاسى مايشامنىڭ تۇبىندە وتىرىپ, اۋىلداستارىنا تالاي وقىپ بەرگەن شىعار-اۋ. سوعىستان كەيىنگى ۋاقىتتا, ءتىپتى 60-جىلداردىڭ ىشىندە قاي اۋىلدا دا جۇرت جينالىپ, ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعىنا دەيىن بالالارعا باتىرلار جىرىن, اقىنداردىڭ پوەمالارىن وقىتىپ, تىڭدايتىن. قازىرگىدەي تەلەديدار, ينتەرنەت جوق كەزدە ۇلكەننىڭ دە, كىشىنىڭ دە ەرمەگى كىتاپ بولاتىن. كەنەسارى-ناۋرىزبايدىڭ وقيعاسى ايتىلاتىن «توپجارعان» پوەماسى دا اۋىلداستار جالىقپاي تىڭدايتىن جىردىڭ ءبىرى بولعان.
ەسەت كوبەكوۆ اقساقالدىڭ ءوزى دە كىتاپقۇمار كىسىنىڭ ءبىرى. قارتايعان جاسىنا قاراماي ءالى كۇنگە دەيىن اۋداندىق كىتاپحانا ونىڭ ەڭ سۇيىكتى ورنى ەكەن. لاتىن قارپىنىڭ قايتا ورالعانىن قۇپتاعاننىڭ دا, قۋانعاننىڭ دا ءبىرى ءوزى. ونىڭ ايتۋىنشا, ءۇش ءتىلدى مەڭگەرەتىن بالالار ءۇشىن كيريلليتسامەن جازىلعان مۇرا جوعالمايدى, ال لاتىن قارپى دە قيىندىق تۋعىزبايتىنىنا سەنىمى زور.
ءنازيرا جارىمبەت, «ەگەمەن قازاقستان»
قوستاناي وبلىسى, مەڭدىعارا اۋدانى