كەشە پارلامەنت ماجىلىسىندە ەلىمىز ءۇشىن ماڭىزدى زاڭ جوباسى تالقىلانعان القالى جيىن بولىپ ءوتتى. دەپۋتاتتار مەن ۇكىمەت مۇشەلەرىنىڭ تولىق قاتىسۋىمەن كۇنۇزاققا سوزىلعان جيىندا 2018-2020 جىلدارعا ارنالعان ءۇش جىلدىق بيۋدجەت تالقىلانىپ, تارازىلانىپ ءبىراۋىزدان ماقۇلداندى.
G M T وپرەدەليت يازىكازەربايدجانسكيالبانسكيانگليسكيارابسكيارميانسكيافريكاانسباسكسكيبەلورۋسسكيبەنگالسكيبيرمانسكيبولگارسكيبوسنيسكيۆالليسكيۆەنگەرسكيۆەتنامسكيگاليسيسكيگرەچەسكيگرۋزينسكيگۋدجاراتيداتسكيزۋلۋيۆريتيگبويديشيندونەزيسكييرلاندسكييسلاندسكييسپانسكييتاليانسكييورۋباكازاحسكيكانناداكاتالانسكيكيتايسكي (ۋپر)كيتايسكي (تراد)كورەيسكيكرەولسكي (گايتي)كحمەرسكيلاوسسكيلاتينسكيلاتىشسكيليتوۆسكيماكەدونسكيمالاگاسيسكيمالايسكيمالايالاممالتيسكيماوريماراتحيمونگولسكينەمەتسكينەپالينيدەرلاندسكينورۆەجسكيپاندجابيپەرسيدسكيپولسكيپورتۋگالسكيرۋمىنسكيرۋسسكيسەبۋانسكيسەربسكيسەسوتوسينگالسكيسلوۆاتسكيسلوۆەنسكيسوماليسۋاحيليسۋدانسكيتاگالسكيتادجيكسكيتايسكيتاميلسكيتەلۋگۋتۋرەتسكيۋزبەكسكيۋكراينسكيۋردۋفينسكيفرانتسۋزسكيحاۋساحينديحمونگحورۆاتسكيچەۆاچەشسكيشۆەدسكيەسپەرانتوەستونسكيياۆانسكيياپونسكي ازەربايدجانسكيالبانسكيانگليسكيارابسكيارميانسكيافريكاانسباسكسكيبەلورۋسسكيبەنگالسكيبيرمانسكيبولگارسكيبوسنيسكيۆالليسكيۆەنگەرسكيۆەتنامسكيگاليسيسكيگرەچەسكيگرۋزينسكيگۋدجاراتيداتسكيزۋلۋيۆريتيگبويديشيندونەزيسكييرلاندسكييسلاندسكييسپانسكييتاليانسكييورۋباكازاحسكيكانناداكاتالانسكيكيتايسكي (ۋپر)كيتايسكي (تراد)كورەيسكيكرەولسكي (گايتي)كحمەرسكيلاوسسكيلاتينسكيلاتىشسكيليتوۆسكيماكەدونسكيمالاگاسيسكيمالايسكيمالايالاممالتيسكيماوريماراتحيمونگولسكينەمەتسكينەپالينيدەرلاندسكينورۆەجسكيپاندجابيپەرسيدسكيپولسكيپورتۋگالسكيرۋمىنسكيرۋسسكيسەبۋانسكيسەربسكيسەسوتوسينگالسكيسلوۆاتسكيسلوۆەنسكيسوماليسۋاحيليسۋدانسكيتاگالسكيتادجيكسكيتايسكيتاميلسكيتەلۋگۋتۋرەتسكيۋزبەكسكيۋكراينسكيۋردۋفينسكيفرانتسۋزسكيحاۋساحينديحمونگحورۆاتسكيچەۆاچەشسكيشۆەدسكيەسپەرانتوەستونسكيياۆانسكيياپونسكي زۆۋكوۆايا فۋنكتسيا وگرانيچەنا 200 سيمۆولامي ناسترويكي : يستوريا : وبراتنايا سۆياز : Donate زاكرىتءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن جالپى وتىرىستا دەپۋتاتتار ەڭ الدىمەن «2018-2020 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭ جوباسىن قارادى. پارلامەنت پەن ۇكىمەتتىڭ وكىلەتتىگى كۇشەيتىلگەن كونستيتۋتسيالىق رەفورما تالاپتارىن نەگىزگە الا وتىرىپ ازىرلەنگەن زاڭ جوباسى قىزۋ تالقىعا ءتۇستى. دەپۋتاتتار, اسىرەسە مەجەلى ماقساتتاردىڭ سوڭعى ناتيجەسىنە ايرىقشا نازار اۋداردى. ويتكەنى ءتيىستى باعدارلامالار مەن جوبالارعا جەتكىلىكتى قارجى بولىنگەنىمەن, ونىڭ ءوز دەڭگەيىندە جۇزەگە اسىرىلۋى كوپتەگەن سۇراقتاردىڭ تۋىنا سەبەپ بولادى. حالىق قالاۋلىلارى وسى باعىتتا بىرقاتار ماسەلەلەردى العا تارتىپ, ناقتى ۇسىنىستارى مەن پىكىرلەرىن جەتكىزدى. ونىڭ بارلىعى ءۇش جىلدىق بيۋدجەتتى ماقۇلداۋ بارىسىندا ەسەپكە الىندى.
ء«بىز بۇگىن ەلىمىزدىڭ نەگىزگى قارجى قۇجاتى – ءۇش جىلدىق بيۋدجەتتى ماقۇلدادىق. بۇل ەلىمىزدىڭ تۇراقتى دامۋى جولىندا پارلامەنتتىڭ دە, ۇكىمەتتىڭ دە اتقارىپ كەلە جاتقان ەڭ جاۋاپتى ءارى ەڭ ماڭىزدى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. سوندىقتان, ءبىز بىرلەسىپ, ەلباسىمىزدىڭ تاپسىرمالارىن باسشىلىققا الىپ, مەملەكەت قارجىسىن ءتيىمدى پايدالانۋىمىز كەرەك», دەدى وسى ماسەلەگە قاتىستى تالقىلاۋدى قورىتىندىلاعان تۇيىنسوزدە ءماجىلىس توراعاسى.
تابىس ەسەلەنە تۇسەدى دەپ بولجانۋداال تاقىرىپتىق باياندامالاردىڭ بارلىعىن دا ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ تانىستىرىپ, دەپۋتاتتار تاراپىنان قويىلعان سان ساۋالعا ۇكىمەت باسشىسىمەن قاتار, مينيسترلەر كابينەتىنىڭ مۇشەلەرى جانە وزگە دە ءتيىستى ۆەدومستۆولاردىڭ جاۋاپتى ماماندارى جاۋاپ بەرگەن بولاتىن.
ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى حالىق قالاۋلىلارىنىڭ نازارىنا ۇسىنىلىپ وتىرعان ءۇش جىلدىق بيۋدجەتتە ەلىمىزدەگى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ناقتى ءوسۋى 2018 جىلى 3,1 پايىزعا, ال 2022 جىلى 4,2 پايىزعا دەيىن بولجانىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
«بيىلعى 9 ايدا ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ءوسىمى 4,3 پايىزدى قۇرادى. ال 2017 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەكونوميكانىڭ ءوسۋى كەم دەگەندە 3,4 پايىز دەڭگەيىندە كۇتىلۋدە. وسىنداي دەرەكتەرگە سۇيەنىپ, ءبىز ءىجو-ءنىڭ ورتاشا جىلدىق ءوسۋ قارقىنى الداعى بەس جىلدىق كەزەڭدە 3,7 پايىزدى قۇرايدى دەپ بولجاپ وتىرمىز», دەدى ت.سۇلەيمەنوۆ.
ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, جان باسىنا شاققانداعى ءىجو 2018 جىلى 9 مىڭ اقش دوللارىن قۇراپ, 2022 جىلى 11,7 مىڭ اقش دوللارىنا دەيىن وسەدى. سول سياقتى كەلەر جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كىرىستەرى ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردىڭ وزگەرۋى, سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدى جاقسارتۋ, ەل ەكونوميكاسىن جاڭعىرتۋ, تەمەكى بۇيىمدارى مەن الكوگول ونىمىنە اكتسيز مولشەرلەمەلەرىن ۇلعايتۋ, اقش دوللارىنا شاققانداعى تەڭگە باعامىنىڭ 331,5 تەڭگەدەن 340 تەڭگەگە دەيىن وزگەرۋى جانە باسقا دا فاكتورلار ەسەبىنەن 2017 جىلعى باعالاۋعا قاراعاندا 738 166 713 مىڭ تەڭگەگە ۇلعايادى دەپ بولجانعان.
بيۋدجەتكە بايلانىستى ۇسىنىلعان ءۇش جىلدىق ەسەپتە اعىمداعى جىلعى باعالاۋعا قاراعاندا 2018 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كىرىستەرىنىڭ تومەندەۋ مۇمكىندىگىنە ءمان بەرىلگەن ەكەن. دەپۋتاتتار تاراپىنان ونىڭ ءمانىسى سۇرالعاندا, مينيستر نەگىزگى فاكتورلار دەپ 2018 جىلعا ارنالعان بيۋدجەتتەن ققس (قوسىمشا قۇن سالىعى) قايتارۋ سوماسىنىڭ ۇلعايۋى مەن مۇنايعا ەكب (ەكسپورتتىق كەدەندىك باج) مولشەرلەمەسىنىڭ تونناسىنا 50 اقش دوللارىنان 45 اقش دوللارىنا دەيىن وزگەرۋى جانە باسقا دا جاعدايلار ىقپال ەتۋ قاۋپىن اتادى. دەگەنمەن دە, ماماندار كەلتىرگەن بولجالدى ەسەپكە سۇيەنسەك, 2019 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كىرىستەرى 2018 جىلدىڭ بولجامىنا قاراعاندا 15,8%-عا وسۋمەن, ال 2020 جىل 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا 12,1%-عا وسۋمەن ايقىندالعان.
شىعىستىڭ باسىم بولىگى الەۋمەتتىك سالاعا تيەسىلىورايى كەلگەندە ءوز ەسەبىن ۇسىنعان قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ جالپى كولەمىندە ەڭ ۇلكەن ۇلەس الەۋمەتتىك سالاعا تيەسىلى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «ول 2018 جىلى 44,6 پايىزدان 2020 جىلى 47,4 پايىزعا دەيىن وسەدى. اقشالاي ماندە وسى سالاعا ارنالعان شىعىستار 13,4 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى, ونىڭ ىشىندە 2018 جىلعا – 4,1 ترلن تەڭگە. وسى بلوكتىڭ شىعىستارىنىڭ ەڭ ءىرى كولەمى الەۋمەتتىك قامتاماسىز ەتۋ جانە ەلىمىزدىڭ ازاماتتارىنا الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋگە باعىتتالادى», دەدى ول.
ب.سۇلتانوۆتىڭ ايتۋىنشا, دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە 2018-2020 جىلدارعا ارنالعان شىعىستار 3,3 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى دا, ونىڭ 1 ترلن 70 ملرد تەڭگەسى كەلەر جىلعى بيۋدجەتتە قاراستىرىلعان كورىنەدى. ولاردىڭ ءوسۋى نەگىزىنەن مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋعا ساپالى ءوتۋ ماقساتىندا تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمىنىڭ كۇشەيۋىنە بايلانىستى ەكەن. ال ءبىلىم جانە عىلىم جۇيەسىن دامىتۋعا 2018-2020 جىلدارعا ارنالعان بيۋدجەت جوباسىندا 1,1 ترلن تەڭگە كوزدەلگەن بولسا, ونىڭ العاشقى جىلىندا 341 ملرد تەڭگە ءبولۋ قاجەت دەپ كورسەتىلگەن.
دەپۋتاتتار تاراپىنان ۇكىمەتكە قولداۋ جاسالعانىنا العىسىن جەتكىزگەن پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ ماقۇلدانعان بيۋدجەتتىڭ جوباسى نەگىزىنەن ەكونوميكامىزدىڭ ءوسىمىن قامتاماسىز ەتۋگە, الەۋمەتتىك مىندەتتەردى تولىعىمەن ورىنداۋعا, نەگىزگى باعدارلامالىق قۇجاتتاردى ىسكە اسىرۋعا, ياعني مەملەكەت باسشىسىنىڭ بارلىق تاپسىرمالارىن ورىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەتىندىگىنە توقتالدى.
سونىمەن قاتار, ول زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا حالىق قالاۋلىلارىن تولعاندىرعان بىرقاتار ساۋالدارعا دا جاۋاپ بەردى. سونىڭ ءبىرى – استانا مەن باسقا دا وڭىرلەردىڭ قاشان گازبەن قامتاماسىز ەتىلەتىنىنە قاتىستى ماسەلە بولاتىن. ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك وڭىرلەرى مەن استانانى گازبەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن, الدىن الا ەسەپتەۋلەرگە سايكەس تريلليون تەڭگە قاجەت بولسا, ونىڭ 600 ميلليارد تەڭگەسى گازدى تاراتۋ جەلىلەرىنىڭ قۇرىلىسىنا جۇمسالاتىندىعى ايتىلدى. ۇكىمەت باسشىسى بۇگىنگى تاڭدا «قىزىلوردا-جەزقازعان-قاراعاندى-تەمىرتاۋ-استانا» جانە «استانادان-كوكشەتاۋ-پەتروپاۆل» باعىتىندا جۇرگىزىلەتىن سارىارقا ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسىنا قاجەتتى ەسەپتەۋلەر جاسالعانىن ەسكە سالىپ, قازىرگى كەزدە قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى قاراستىرىلىپ جاتقانىن ەستىرتتى.
ادال سالىق يدەولوگياسىجالپى وتىرىستا ەل ۇكىمەتى ازىرلەگەن جاڭا سالىق كودەكسىنىڭ جوباسى دا ءبىراۋىزدان ماقۇلداندى. سالىق جۇيەسىن جاڭعىرتۋ ماقساتىندا دايىندالعان جاڭا جوبادا يدەولوگيانى وزگەرتۋ, ىنتالاندىرۋ جانە اكىمشىلەندىرۋدى جەڭىلدەتۋگە باسىمدىق بەرىلگەن. ال يدەولوگيا ادال سالىق تولەۋشىلەردى قورعاۋعا باعىتتالىپ, ەكونوميكانىڭ ءارتۇرلى سالالارى ىنتالاندىرۋعا يە بولادى. اكىمشىلەندىرۋ جەڭىلدەتىلەدى جانە سالىقتى ءوز بەتىنشە تولەۋگە ىنتالاندىرىلادى.
مينيستر تيمۋر سۇلەيمەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, «وڭايلاتىلعان دەكلاراتسيا» بويىنشا رەجىمگە ارنالعان جەكە تۇلعالار ءۇشىن دە, زاڭدى تۇلعالار ءۇشىن دە كىرىستەرىنىڭ كولەمى بويىنشا تالاپ بىردەي بولادى. سونداي-اق, پاتەنتتەۋ مولشەرلەمەسى 2 پايىزدان 1 پايىزعا دەيىن تومەندەتىلەدى. بۇل مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جانە جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارىن ەنگىزۋگە بايلانىستى سالىقتىق جۇكتەمەنى تومەندەتۋ ءۇشىن جاسالۋدا. سول سياقتى, شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە تالاپ قويۋ مەرزىمى 5-تەن 3 جىلعا دەيىن قىسقارتىلىپ, قوسىمشا قۇن سالىعى بويىنشا 30 مىڭ ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش ساقتالادى دەپ كورسەتىلگەن.
ال تالقىلاۋ بارىسىندا ءماجىلىس توراعاسى ن.نىعماتۋلين ىشكى ىستەر جانە قارجى مينيسترلىكتەرىنە ۇرلانعان اۆتوكولىك يەلەرىن سالىق تولەۋدەن بوساتۋ تەتىكتەرىن ازىرلەۋدى ۇسىندى. ويتكەنى قولدانىستاعى زاڭعا سايكەس, بۇگىندە ۇرلانعان كولىك قۇرالدارىنىڭ يەسى كولىككە سالىناتىن سالىقتان بوساۋ ماقساتىندا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا حابارلايدى. دەگەنمەن, سالىق ورگاندارى سالىقتى تولەۋدەن بوساتا المايدى, سەبەبى كولىك تىركەۋدەن شىعارىلمايدى. وسى رەتتە, ۇرلانعان اۆتوكولىك بىرنەشە جىل بويى ىزدەۋدە بولعان ۋاقىتتا كولىك يەسىنىڭ سالىق ورگاندارىنا ۇنەمى سالىق تولەۋىنە تۋرا كەلەدى. وسىعان بايلانىستى ءماجىلىس توراعاسى جاۋاپتى مينيسترلىككە اۆتوكولىك يەسىنىڭ اۆتوموبيل ۇرلاۋ تۋرالى ءوتىنىشى نەگىزىندە ءتيىستى كۋالىك بەرىپ, اۆتوكولىك ىزدەۋدە بولعان كەزەڭدە سالىق ورگاندارى كولىك يەسىن سالىقتان بوساتۋ تۋرالى ۇسىنىسىن ءبىلدىردى. سونىمەن قوسا ءماجىلىس توراعاسى وسى جوبانى ەكىنشى وقىلىمدا دايىنداۋ كەزىندە بۇل نورمانى جەتىلدىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن تىلگە تيەك ەتتى.
نۇرلىبەك دوسىباي, «ەگەمەن قازاقستان»