ەلىمىزدە جول ساپاسىن جاقسارتاتىن زاماناۋي تەحنولوگيا سىناقتان وتكىزىلۋدە. وسىعان سايكەس الماتى وبلىسى رايىمبەك اۋدانىندا رەزەڭكە-اسفالت-بەتون قوسپاسى تاجىريبە رەتىندە جولعا توسەلدى. سىناق رەتىندە جاسالعان جولدىڭ ۇزىندىعى 500 مەتر, ەنى 8 مەتر. رەزەڭكە-اسفالت-بەتون قوسپاسىنان تۇراتىن ءونىمدى قازاقستاندىق جول عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتى قولدانۋدا.
اتالعان تەحنولوگيا جولداردىڭ ساپالى ءارى قاۋىپسىز بولۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. وسىعان دەيىن قىركۇيەكتىڭ باس كەزىندە عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىسى اياسىندا ءدال وسىنداي سىناق تۇرىندەگى جول, «كوكشەتاۋ-كىشكەنەكول» ۋچاسكەسىنە توسەلگەن.
ماماندار رەزەڭكە-اسفالت-بەتون قوسپاسىنا تاجىريبە جاساماس بۇرىن جول قاباتتارىنا زەرتحانالىق سىناق جۇرگىزىلگەنىن ايتتى. العاشقى زەرتتەۋ ناتيجەسى بويىنشا اسفالت قۇرامى ايتارلىقتاي بەرىك بولاتىنى انىقتالعان. اتاپ ايتقاندا جولدا جارىق-سىزاتتار پايدا بولمايدى, سۋ وتكىزبەيدى, تىعىز ءارى اۆتوكولىك دوڭگەلەكتەرىنە دە جايلى. تەجەۋىش باسقاندا جىلدامدىقتى ازايتۋ وڭتايلى بولادى.
– رەزەڭكە ۇگىندىلەرىن جول بيتۋمىنا ارالاستىرعاندا بىتە قايناسىپ, قۇرامى كۇشەيە تۇسەدى. اتالعان تەحنولوگيا اقش پەن ەۋروپانىڭ بىرقاتار مەملەكەتتەرىندە جانە ازيا ەلدەرىندە كەڭىنەن قولدانىلادى. اسىرەسە شۇرىق-تەسىك جولداردى جاماي بەرۋگە قىرۋار قاراجات جىبەرمەي وسى ماتەريالدى پايداعا اسىرۋ اسا ءتيىمدى, – دەيدى «وندىرۋشىلەردىڭ كەڭەيتىلگەن مىندەتتەمەلەرى وپەراتورى» جشس وكىلى جومارت راقىمجان.
اتالعان عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسى 2018 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا شىعارىلادى. ال كەلەر جىلدىڭ قاراشا ايىندا زەرتحانالىق زەرتتەۋدىڭ تەحنيكالىق شەشىمى نەگىزىندە سىنامادان وتكەن سالالىق نورماتيۆتىك-تەحنيكالىق قۇجات جاسالادى. وسىلايشا, 2019 جىلدان باستاپ رەزەڭكە-اسفالت-بەتون قوسپاسى وندىرىسكە ەنگىزىلۋى ابدەن مۇمكىن.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا رەزەڭكە-اسفالت-بەتون قوسپاسىن كادەگە جاراتۋ سونىمەن قاتار ماڭىزدى ەكولوگيالىق پروبلەمالاردى دا شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن كورىنەدى. ياعني وسى ارقىلى شاشىلىپ جاتقان شينا قالدىقتارى ىسكە اسادى. رەسمي اقپارات بويىنشا ەلىمىزدە جىل سايىن 80 مىڭ تونناعا جۋىق اۆتوكولىك شينالارى جيناقتالادى. قازىرگى ۋاقىتتا سونىڭ نەبارى 20%-ى عانا قايتا وڭدەۋدەن وتەدى.
ەسكە سالساق, 2016 جىلدىڭ تامىز ايىنان باستاپ ەلىمىزدە ەسكى شينالاردى جينايتىن, تاسىمالداپ وڭدەيتىن كاسىپورىندارعا تولەم جاساۋ تەتىگى ەنگىزىلگەن بولاتىن. اتالعان جۇيە نەگىزىندە 2016 جىلى قازاقستاندا 14,5 مىڭ توننا شينا وڭدەلگەن. 2017 جىلى وڭدەۋشى كاسىپورىندار شينا قالدىقتارىن جيناۋدى, قايتا وڭدەۋدى 2019 جىلعا دەيىن 70 مىڭ تونناعا جەتكىزۋ جونىندە وكم وپەراتورىمەن ۇزاق مەرزىمدى كەلىسىمگە وتىرعان. سونىمەن قاتار شينا قالدىقتارىن جيناۋ جانە قايتا وڭدەۋ سالاسىن دامىتۋ نەگىزىندە جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ اسا ماڭىزدى. بۇگىنگى كۇندە وسى سالادا 400-دەن استام ادام قىزمەت اتقارۋدا. ەندەشە ەكولوگيالىق زيانى جوق, ستاندارتتارعا ساي تىڭ جوبا جان-جاقتى ماقۇلدانىپ ىسكە اسىپ جاتسا قۇبا-قۇپ.
ارمان وكتيابر,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى