بادەلحان كامالحان ۇلى: ءتول سپورتىمىزدىڭ تۋىن جەلبىرەتتىك

– تۇرىكمەنستاندا بالۋاندارىمىز ەل كۇتكەن ۇدەدەن شىقتى. جارىستان العان اسەرىڭىز قانداي؟  

— «دۇنيەجۇزىلىك قازاق كۇرەسى» فەدەراتسياسى پرەزيدەنتىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى سەرىك تۇكەەۆ ەكەۋىمىز ازيا ويىندارىنا ارنايى شاقىرتۋمەن بارىپ, تاماشالاپ قايتتىق. جارىستان العان اسەرىمىزدى سوزبەن ايتىپ جەتكىزۋ قيىن. سپورتتىق شارا وتە جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. تۇرىكمەن ەلى ءدۇبىرلى دوداعا ەرەكشە دايىندالعان ەكەن. بايراقتى باسەكەگە الەمنىڭ 62 مەملەكەتىنىڭ ۇزدىكتەرى جينالدى. ءبىزدى قۋانتقانى, بابادان قالعان باعلان ونەرىمىز, ۇلتتىق برەندىمىز قازاق كۇرەسىن تورتكۇل دۇنيە تەلەديدار ارقىلى تاماشالادى. ايبەك نۇعىماروۆ باستاعان اتان جىلىكتى جىگىتتەرىمىز ناعىز بابىندا ەكەندىكتەرىن بايقاتىپ, قارسىلاستارىن قوعاداي جاپىرىپ, قازاقتىڭ كۇش-قايراتىن, رۋحىن جەر-جاھانعا پاش ەتتى. ءانۇرانىمىز ءبىر ەمەس, ەكى مارتە شىرقالىپ, كوك تۋىمىز ەكى مارتە كوتەرىلدى. ەكى التىن, ءبىر قولا جۇلدەنى قانجىعاعا بايلاپ, ءتول سپورتىمىزدىڭ تۋىن جەلبىرەتىپ قايتتىق. بۇدان ارتىق قۋانىش, بۇدان اسقان باقىت بار ما؟ بۇل – الاش جۇرتى ءۇشىن, قازاق كۇرەسى ءۇشىن زور مارتەبە.

 — قازاق كۇرەسىنىڭ وسىنداي دارەجەگە جەتۋىنە ءوزىڭىزدىڭ ۇيىتقى بولۋىڭىزبەن بەس جىل قاتارىنان بارقىتبەلدىڭ باۋرايىندا, اقسۋات جەرىندە وتكىزىلىپ كەلە جاتقان ىرعىزباي دوسحانا ۇلى اتىنداعى حالىقارالىق تۋرنير دە ءوز ىقپالىن تيگىزگەن سەكىلدى.

— وتكەنگە ءسال شەگىنىس جاساساق, بۇل ءتۋرنيردى وتكىزۋ تۋعان جەردى تۇلەتۋ ماقساتىنداعى يگى ويدان, پەرزەنتتىك پارىزدان تۋىنداعان ەدى. 1990 جىلدارى سەرىك اپرىموۆتىڭ «اقسۋات» دەگەن ءفيلمى ەكرانعا شىققانى بەلگىلى. ول ۋاقىتتا الماتىدا قىزمەت ىستەيتىن ەدىم. ءبىر كۇنى قوناقتا وتىرىپ الگى ءفيلمدى كورىپ, قاتتى ىڭعايسىزداندىم. شىن مانىندە, بۇل كينو اقسۋاتتا ەمەس, باسقا وبلىستىڭ ءبىر فەرماسىندا تۇسىرىلگەن ەكەن. الايدا فيلم ەل-جۇرتتىڭ اقسۋاتقا دەگەن كوزقاراسىن كۇرت وزگەرتىپ, ءتىپتى ءبىزدىڭ ەلگە قىز بەرمەيتىن جاعدايعا دەيىن جەتتى. 2000 جىلداردىڭ باسىندا قىزمەت بابىمەن ەل جاققا اۋىسقاندا ەڭ اۋەلى ويىما كەلگەنى – ءوسىپ-ونگەن مەكەندى وركەندەتىپ, مەرەيىن اسقاقتاتۋ بولدى. سودان ويلانا كەلە اۋدان جۇرتشىلىعىنا, كاسىپكەرلىك سالاسىندا جۇرگەن اعا-ىنىلەرىمە قازاق كۇرەسىنەن ىرعىزباي دوسحانا ۇلى اتىنداعى تۋرنير وتكىزۋ قاجەتتىگىن ايتقانىمدا ءبارى بىردەي قولدادى. سول كەزدەگى وبلىس باسشىسى بەردىبەك ساپارباەۆ تا بۇل ويىمدى قۇپتادى. اۋەلگى جىلى جارىستى وبلىستىق دەڭگەيدە, كەلەسى جىلى حالىقارالىق دارەجەدە ۇيىمداستىردىق. ودان كەيىن ءتۋرنيردى ەكى جىل قاتارىنان گران-پري دەڭگەيىندە وتكىزدىك. الەمنىڭ 20-دان استام مەملەكەتىنەن بىلەكتى بالۋاندار كەلدى. بيىل الەم كۋبوگى دارەجەسىندە ۇيىمداستىرىپ, دۇنيە ءجۇزىنىڭ ءتورت قۇرلىعىنان كەلگەن سپورتشىلار قاتىستى. ەرەكشە اتاپ وتەرلىگى, الەم كۋبوگى بۇعان دەيىن بىردە-ءبىر رەت اۋىلدا ۇيىمداستىرىلىپ كورمەپتى. دەمەك, ىرعىزباي دوسحانا ۇلى اتىنداعى تۋرنير الەمدىك كۇرەس تاريحىندا اۋىلدا وتكەن جالعىز الەم كۋبوگى بولىپ قالا بەرەرى انىق.

— قازاق كۇرەسى تۇڭعىش رەت ازيا ويىندارىنا ەندى. بۇل – ۇلكەن جەتىستىك. ەندىگى مەجە, الداعى جوسپارلار قانداي؟

— كەلەسى جىلى ءۇندىستاننىڭ دجاكارتا قالاسىندا ازيا جانە تىنىق مۇحيت ەلدەرى اراسىندا ويىن وتەدى. قازاق كۇرەسىن سوعان ەنگىزۋگە قادامدار جاسالىپ جاتىر. جالپى, قازاق كۇرەسىن كەلەشەكتە بۇدان دا جوعارى دەڭگەيگە كوتەرەمىز, وليمپيادا باعدارلاماسىنا ەنگىزەمىز دەسەك, بىزگە ەڭ اۋەلى اۋىزبىرشىلىك كەرەك. ءتول سپورتىمىزدى ناسيحاتتاۋعا كەلگەندە بۇراتارتۋعا جول بەرۋگە بولمايدى.

 — ەلباسى «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىندا: «پاتريوتيزم كىندىك قانىڭ تامعان جەرىڭە, وسكەن اۋىلىڭا, قالاڭ مەن وڭىرىڭە, ياعني تۋعان جەرىڭە دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتەن باستالادى», دەپ جازعان ەدى. بىلۋىمىزشە, ءسىز حالىقارالىق تۋرنيردەن بولەك كەزىندە قۇنانبايدى ەمدەپ جازعان اۋليە ىرعىزباي دوسحانا ۇلىنىڭ كەسەنەسىنىڭ جوندەلۋىنە, ول جەردىڭ تۋريستىك نىسانعا اينالۋىنا دا ۇلەس قوستىڭىز...    

— ىرعىزباي بابامىزدىڭ كەسەنەسىنىڭ جوندەلۋىنە دە وسى ءتۋرنيردىڭ تيگىزگەن ىقپالى بولدى. اتالعان جارىستى ەكىنشى جىلى حالىقارالىق دارەجەدە وتكىزىپ, اقسۋاتتا 70 ورىندىق قوناقۇي سالدىق. ول جىلى تۋرنيرگە 10 مەملەكەتتەن بالۋاندار كەلگەن ەدى. سول كەزدە ءبىر عانا دۇنيە جانىما قاتتى باتتى, ول – ىرعىزباي اتا كەسەنەسىنىڭ توزىپ تۇرعاندىعى. ۇيدەگى اعا-ىنىلەرىممەن اقىلداسا كەلە كەسەنەنى ءوز وتباسىمىزدىڭ قارجىسىنا تولىقتاي كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزەيىك دەگەن شەشىمگە كەلدىك. ءسويتىپ, باياناۋىلدان كوك تاس الدىرىپ, 10 ادام 50 كۇندە قاشاپ شىعىپ, كەسەنەنى ەلگە ۇيالماي كورسەتەتىندەي ەتىپ جاسادىق. بۇل ىسكە ۇلىقبەك تۇماشينوۆ سىندى ىسكەر ازاماتتار دا قولداۋ ءبىلدىردى. بيىل اقسۋاتتا الەم كۋبوگى وتەر الدىندا وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆكە كىرىپ, وسى سايىس جونىندە, اۋليە كەسەنەسى تۋرالى ايتقانىمدا ول كىسى بىردەن قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, ۇشاقپەن وسىندا ارنايى كەلىپ, تاريحي نىساندى تاماشالاپ, مەملەكەت قامقورلىعىنا الۋ قاجەتتىگىن ايتتى. مىنە, كوپ ۋاقىت وتپەي اۋليە كەسەنەسى مەملەكەت قاراماعىنا بەرىلدى. كەسەنەنى اباتتاندىرۋعا وبلىستىق بيۋدجەتتەن قوماقتى قارجى ءبولىندى. وسى ەلدىڭ ازاماتى رەتىندە قۇندى مۇرامىزعا قۇرمەت ءبىلدىرىپ جاتقان ايماق شىسىنا زور العىسىمدى ايتامىن. ءبىر تاڭدانارلىعى, بيىل تارباعاتاي جەرىندەگى ءدۇبىرلى دودانى ەكى ميلليوننان استام كورەرمەن تاماشالاپتى. بالۋاندار باسەكەسىن تاماشالاۋعا ارنايى كەلگەن اكادەميك عاريفوللا ەسىمنىڭ: «اقسۋات بۇگىن ۇزاتىلعان قىز سياقتى بولىپ تۇر», دەپ تامسانعانى بار.

راسىندا, بۇگىندە اقسۋات ادام تانىماستاي وزگەردى. اقسۋات حالقى بۇل ءتۋرنيردى جىل سايىن اسىعا كۇتەدى. ناۋرىز ايىنان قىزۋ دايىندىق باستالادى. اعاش وتىرعىزىلادى, كوشەلەر تازارتىلادى. ىرعىزباي دوسحانا ۇلى اتىنداعى تۋرنيردەن سوڭ جىل سايىن حالىقارالىق ايتىس, «تارباعاتاي جۇلدىزدارى» اتتى حالىقارالىق ءان بايقاۋىن وتكىزۋ داستۇرگە اينالدى. تۋعان جەردى تۇلەتۋ ءۇشىن وسىنداي قادامدار جاسالدى.

اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

اڭگىمەلەسكەن ازامات قاسىم,

«ەگەمەن قازاقستان»

وسكەمەن