وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆ اۋدان, قالا اكىمدەرىنىڭ جۇمىسى ينۆەستيتسيا تارتۋمەن, ەلدى جۇمىس ورنىمەن قامتۋمەن باعالاناتىندىعىن ايتقان, ايتىپ تا كەلەدى. ونىڭ ۇستىنە وبلىس سەكسەن پايىزعا دەيىن دوتاتسيادا وتىرعانىن ەلباسى وڭىرگە كەلگەنىندە قاداپ ايتىپ, وبلىستىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن كوتەرۋدى ەسكەرتكەن ەدى.
جانسەيىت قانسەيىت ۇلى وسى تىعىرىقتان شىعۋ ءۇشىن اۋدان, قالا اكىمدەرىنە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ تۇجىرىمداماسىن جاساۋدى تاپسىرعان بولاتىن.
العاشقى بولىپ ەل الدىندا كونتسەپتسياسىن قورعاعان تولە بي اۋدانىنىڭ اكىمى بۇحارباي پارمانوۆ كوپ ۇزاماي جاقسى ناتيجەلەرگە جەتە باستادى. ب.پارمانوۆ وڭتۇستىكتەگى بەلگىلى كاسىپكەرلەردىڭ ءبىرى, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى, «قۇس باتارەياسى» سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى ابىلقاسىم دوسبولوۆپەن بىرىگىپ «لەڭگىر قۇس» وڭدىرىستىك كووپەراتيۆىن قۇرۋدى قولعا العان بولاتىن. جاقىندا وسى كووپەراتيۆتىڭ تاسى ورگە دومالاي باستاعانىنىڭ كۋاسى بولدىق.
تولە بي اۋدانىنداعى «كيەلى تاس» اۋىلىنان بولىنگەن ەكى جارىم گەكتار جەرگە 20 كاسىپكەر بىرىگىپ قۇس فابريكاسىن قۇرۋدى قولعا العالى ءبىراز ۋاقىت وتكەن. جاقىندا ىسكە قوسىلاتىن فابريكانىڭ كووپەراتيۆ مۇشەلەرى كونكۋرس ارقىلى ىرىكتەلگەن.
«لەڭگىر قۇس» وندىرىستىك كووپەراتيۆىنىڭ ءتورايىمى دينا سۇتتىباەۆا «جالعىز ءجۇرىپ جول تاپقاننان گورى كوپپەن بىرگە اداس» دەگەن ناقىلدى ەسكە سالدى. انىعىندا, جەكە كاسىپكەر بولعانىمەن باسىنا تارتسا اياعىنا جەتپەيتىن قارجى قيىندىعى ىسكەر كەلىنشەكتى ءبىراز تيتىقتاتقانعا ۇقسايدى. سوندىقتان دا ول «جەكە بيزنەستەن گورى مۇندا پايدا كوپ» دەيدى. مۇنداعى ارتىقشىلىق جەم-شوپكە ۇكىمەتتەن سۋبسيديا بولىنەدى. ءار شارۋاشىلىق تولىق اۆتوماتتاندىرىلعان.
سۇتتىباەۆانىڭ ءسوزىن تولىقتىرعان تولە بي اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى سەرجان دۇيسەباەۆ ءار كەشەنگە بەس مىڭ بەس ءجۇز تاۋىق سياتىندىعىن ايتادى. ينفراقۇرىلىم تارتۋعا ءتورت ملن تەڭگە جۇمسالعان. مەملەكەت تاراپىنان 50 پايىزدىق جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان. ماسەلەن, قۇرال-جابدىقتارعا 7 ملن تەڭگە كەتسە, سونىڭ 3,5 ملن تەڭگەسىن مەملەكەت سۋبسيديالايدى. ەكىنشىدەن, جەم-ءشوپتىڭ ءار تونناسىنا 20 مىڭ تەڭگەدەن سۋبسيديا بولىنەدى.
وڭتۇستىك ءوڭىر ورتا ەسەپپەن العاندا ءوزىن 70 پايىز قۇس ەتى, 75 پايىز جۇمىرتقامەن قامتىپ وتىر. ياعني, «لەڭگىر قۇس» كووپەراتيۆى مۇشەلەرى ءۇشىن نارىقتا جاقسى ورىن بار.
اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندارىمەن وتكىزىلگەن سەمينارلاردىڭ بىرىندە وبلىس باسشىسى «اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرى وتپەي قالادى دەپ مازاسىزدانباڭىزدار. قىتايدىڭ شاعىن ءبىر قالاسىنىڭ ءوزى وڭتۇستىكتىڭ وندىرگەن بار تاۋارلارىن تولايىممەن ساتىپ الادى» دەگەن. ءوڭىر باسشىسىنىڭ وسىلايشا جىگەرلەندىرۋى اۋىل شارۋاشىلىعىنا جاڭاشا كوزقاراس قالىپتاستىردى. قالادا جۇمىس تاپپاعانداردىڭ الدى اۋىلعا قايتىپ, وزىنە دە, ەلگە دە پايدالى كاسىپپەن اينالىسىپ جاتىر. ولاردى جىگەرلەندىرەتىن جاقسى مىسالدار كوپ. ماسەلەن, قازىعۇرتتاعى «قايىپ اتا» مال بورداقىلاۋ سەرىكتەستىگىنەن مال الۋعا يران ينۆەستورلارى قۇلشىنىپ وتىر. جەرى تاۋلى, جايىلىمدىق جەرى از يرانعا جىلىنا 2 ملن 400 توننا ەت كەرەك. يران ينۆەستورلارى كۇنىنە ءۇش مىڭ باس قوي, ءجۇز باس ءىرى قارا الماق نيەتتە.
ەلباسىنىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىنداعى نەگىزگى باعىتتاردىڭ ءبىرى ينۆەستيتسيا تارتۋ بولاتىن. بۇل باعىتتا وبلىستا ەداۋىر جۇمىس اتقارىلىپ, وڭىرگە تارتىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى كۇرت ءوستى. ناقتى ايتقاندا, 2017 جىلى وبلىسقا 266 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلدى. بۇل 2016 جىلعى كورسەتكىشپەن سالىستىرعاندا 22 پايىزعا كوپ. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى ينۆەستيتسيا جۇمىلدىرۋ بويىنشا رەسپۋبليكامىزدا 1-ورىندا كەلەدى. جىل باسىنان بەرى شەتەل ينۆەستورلارىمەن 60-قا جۋىق ىسكەرلىك كەزدەسۋ ۇيىمداستىرىلدى. ناتيجەسىندە بىرىككەن اراب امىرلىگىمەن مەديتسينالىق بۇيىمدار جانە دارىلىك زاتتار شىعاراتىن زاۋىت سالۋ, رەسەيمەن ەۋرو-5 ستاندارتىنا ساي جانار-جاعارماي وندىرەتىن مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى, قىتايمەن بيوەتالون جانە فوسفور تىڭايتقىشتارىن شىعاراتىن زاۋىتتاردىڭ, كۇن ەلەكتر ستانسالارىنىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ جونىندە كەلىسىمدەر جاسالدى.
شەتەلدىك ينۆەستورلاردى تارتۋ, ولارعا وبلىستىڭ ينۆەستيتسيالىق الەۋەتى مەن مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن تانىستىرۋ ماقساتىندا 2017 جىلدىڭ اقپان ايىندا وبلىستا قازاق-تۇرىك ينۆەستيتسيالىق فورۋم وتكىزىلدى. ناتيجەسىندە ىنتىماقتاستىق جونىندەگى 5 مەموراندۋمعا قول قويىلدى. سونىمەن قاتار ۆەنگريانىڭ سىرتقى ەكونوميكالىق بايلانىستار جانە سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى م.يشتۆان مەن ۆەنگريانىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى ا.بارانيدىڭ وبلىسقا جاساعان رەسمي ساپارى كەزىندە شىمكەنت قالاسىندا ۆەنگريانىڭ كونسۋلدىعى اشىلدى.
وڭتۇستىك ءوڭىرى كووپەراتيۆتەر قۇرۋدان دا الدا كەلەدى. وبلىستا «اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ» باعدارلاماسىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس كەلەتىن 158 كووپەراتيۆ قۇرىلدى. بۇل كووپەراتيۆتەردە 3 مىڭنان استام جۇمىس ورنى اشىلدى.
2017-2018 جىلدار ارالىعىندا وبلىستىڭ بارلىق اۋدان, قالا ورتالىقتارىندا ءمودۋلدى مال سويۋ بەكەتى مەن ءمودۋلدى ءسۇت قابىلداۋ بەكەتىن قۇرۋ جوسپارلانۋدا. بۇگىنگى تاڭدا 15 ءمودۋلدى ءسۇت قابىلداۋ بەكەتى كووپەراتيۆتەرگە قوسىمشا كەپىلسىز جانە الدىن الا تولەمسىز نەسيەگە بەرىلدى.
جىل سوڭىنا دەيىن 20 ءمودۋلدى مەديتسينالىق پۋنكتتەر ەل يگىلىنە بەرىلمەك. وسىنداي ءبىر پۋنكتتىڭ قۇنى جەرگىلىكتى بيۋدجەت ءۇشىن قۇرىلىس سالۋعا قاراعاندا ەكى ەسە ارزانعا تۇسەدى. ماسەلەن, قۇرىلىس جۇرگىزۋگە 2 جىلداي ۋاقىت كەتەتىن بولسا, ءمودۋلدى مەديتسينالىق بەكەتتەردى ەكى اي ىشىندە قۇراستىرىپ, تۇرعىزۋعا مۇمكىندىك بار. 2018 جىلى وبلىسىمىزدا ءدال وسىنداي قۇرامالى مەديتسينالىق پۋنكتتەردىڭ سانى 67-گە جەتكىزىلمەك.
«اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق-پەن بىرلەسكەن «دايىن بيزنەس» دەگەن جاڭا باعدارلاما اياسىندا جالپى اۋماعى 45 گەكتار بولاتىن «بادام» جىلىجاي ونەركاسىپ كەشەنى قۇرىلىپ جاتىر. يندۋستريالىق ايماقتا ورنالاساتىن جىلىجايدىڭ 70 پايىزى جەرگىلىكتى تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ تاۋارلارىمەن جابدىقتالاتىن بولادى. سونىمەن قاتار تاۋلىگىنە 1000 ليتر ءسۇت ونىمدەرىن وڭدەۋگە جانە ساتۋعا قاۋقارلى «اۋىلدىق ءسۇت زاۋىتىن قۇرۋ» قولعا الىنباق. تاۋلىگىنە 1000 كەلى شۇجىق ونىمدەرىن وڭدەۋگە جانە ساتۋعا قاۋقارلى «اۋىلدىق شۇجىق تسەحىن قۇرۋ» جوباسى بويىنشا دا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.
«ورلەۋ» جوباسى اياسىندا وبلىستا 18 277 وتباسىنداعى 105 742 ادامعا 6 ملرد تەڭگە كولەمىندە الەۋمەتتىك كومەك كورسەتىلدى. ناتيجەسىندە ەڭبەككە جارامدى 21 مىڭ ازامات جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىنا قاتىسىپ, 18 مىڭ ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلدى. 619 ادام ءوز ءىسىن اشتى, شارتتى اقشالاي كومەك الۋشىلاردىڭ تابىستارى 3,3 ەسەگە ارتتى. اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋشىلاردىڭ سانى 26 پايىزعا تومەندەدى. وسىلايشا وبلىس جوبانىڭ ىسكە اسىرىلۋى بويىنشا رەسپۋبليكا كولەمىندە الدىڭعى ورىندا كەلەدى. بيىل جۇمىس ىستەپ تۇرعان شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 176 586-عا جەتىپ, وتكەن جىلعا قاراعاندا ءوسىم 105 پايىزدى قۇرادى. بۇل كورسەتكىش بويىنشا ءوڭىرىمىزدىڭ رەسپۋبليكاداعى ۇلەسى 15,2 پايىزدى قۇراپ, الدىڭعى ورىندى يەلەنىپ وتىر.
جانسەيىت قانسەيىت ۇلى شەتەل جانە وبلىستىڭ ىسكەر كاسىپكەرلەرىنىڭ باسىن ءبىر ارناعا قوسىپ, جۇمىس ورىندارىن كوپتەپ اشۋعا مۇددەلى. وبلىس باسشىسىنىڭ ونەركاسىپ پەن اۋىل شارۋاشىلىعىنا مول ينۆەستيتسيا سالۋعا تىرىسۋى الداعى كۇندەردەن ءۇمىت كۇتتىرەدى.
قايرات بالابيەۆ, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ حاتشىسى
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى