كينو تۋرالى ءسوز قوزعالسا, جۇرتتىڭ نازارى اسىرەسە تاريحي-بيوگرافيالىق, كومەديالىق فيلمدەرگە كوبىرەك اۋاتىنى بەلگىلى. قوعامدىق پىكىر نەگىزىنەن وسى ەكەۋىنىڭ اينالاسىندا ءوربىپ جاتادى. قازىرگى ءبىزدىڭ جاعدايىمىز دا ءدال وسىنداي. ونىڭ سەبەبى تۇسىنىكتى عوي.
ەڭ الدىمەن, كوپشىلىككە جاقسى تانىس تاريحي كەيىپكەرلەر مەن وقيعالار – ءوزىنىڭ وتكەنى مەن بۇگىنىنە بەي-جاي قاراي المايتىن كورەرمەن ءۇشىن وتە ماڭىزدى. ال ەندى الدىن الا جارناماسى جاقسى جۇرەتىن كومەديالىق (كوممەرتسيالىق) فيلمدەر ىلعي بولماسا دا ەكرانعا شىققان العاشقى ايدا (نەمەسە كۇندەرى) جۇرتتىڭ نازارىندا بولاتىنى بەلگىلى. ارينە, كوپشىلىكتىڭ قىزىعۋشىلىعىن وياتقان فيلمدەر مىندەتتى تۇردە ەلىمىزدەگى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ نەگىزگى تاقىرىبى بولارى ءسوزسىز.
وسى تۇستا قوعام نازارىنان تىس قالىپ جۇرگەن تاعى ءبىر فيلمدەر بار ەكەنىن ايتۋىمىز كەرەك. ول – كولەمى جاعىنان 10-50 مينۋتتان (كوبىنە 10-30 مينۋتتىق) اسپايتىن قىسقا مەتراجدى فيلمدەر. وكىنىشكە قاراي, بۇل فيلمدەردى فەستيۆالدەردە عانا كورۋگە بولادى (وندا دا باعى جانىپ, باعدارلاماعا ەنىپ جاتسا). ءارى كەتسە, مامانداردىڭ, ستۋدەنتتەردىڭ اراسىندا ءبىر-ەكى كورسەتىلىمى بولۋى مۇمكىن. ال كوپشىلىك بۇل دۇنيەدە ونداي ءفيلمنىڭ بار ەكەنىن نەگىزىنەن قىسقا بەرىلەتىن اقپاراتتاردان عانا ءبىلىپ جاتادى (وندا دا ءبىر كينوبايقاۋلاردا جۇلدە السا نەمەسە تۇساۋكەسەرى وتكەندە). بۇل تۇستا كورەرمەندى كىنالاۋدان اۋلاقپىز. سەبەبى ول فيلمدەردى كورۋگە مۇمكىندىك ءاردايىم بولا بەرمەيدى (كينوتەاترلاردان, تەلەارنالاردان كورسەتىلمەسە, ولاردى ءبىلىپ-تانۋعا مۇمكىندىك قايدان بولسىن). ارنايى كورە قويايىق دەپ, شەتەلدى ايتپاعاندا, استانا مەن الماتىدا وتەتىن كينوفەستيۆالدەرگە الىستاعى وڭىرلەردەن ات شاپتىرىپ كەلىپ, تاماشالاپ جاتپايتىنى تاعى بەلگىلى. اششى بولسا دا ايتايىق, قىسقامەتراجدى فيلمدەرگە, ءتىپتى كينوسىنشىلار تاراپىنان دا جەتكىلىكتى نازار اۋدارىلا بەرمەيدى (ماقالالار جازۋ, ديپلومدىق جۇمىستار قورعاۋ ت.ب.). بۇدان تۇيەتىن وي: وكىنىشكە قاراي, وتاندىق قىسقامەتراجدى فيلمدەر ازىرگە رۋحاني اينالىمعا تۇسپەي وتىر.
ءبىر قۋانتاتىنى, سوڭعى جىلدارى تەك قىسقا مەتراجدى فيلمدەر عانا بايقاۋعا تۇسەتىن «بايقوڭىر», «سارىارقا» فەستيۆالدەرى وتكىزىلىپ ءجۇر. ونىڭ الدىندا بەس جىل قاتارىنان «ديدار» (2006-2010), «جاڭا كوزقاراس» (1999-2001) اتتى ستۋدەنتتىك جانە دەبيۋتتىك فيلمدەر كينوفەستيۆالدەرى وتكەن بولاتىن. قازىر «ەۋرازيا» كينوفەستيۆالىنىڭ نەگىزگى كونكۋرسىمەن قاتار, قىسقا مەتراجدى فيلمدەردىڭ باعدارلاماسى دا كورسەتىلىپ ءجۇر. دەگەنمەن حالىقارالىق بولعان سوڭ, ەلىمىزدە تۇسىرىلگەن قىسقا مەتراجدى فيلمدەردىڭ باسىم كوپشىلىگى ول فەستيۆالدە كورسەتىلە بەرمەيدى. ەڭ كوپ دەگەندە, باعدارلاماعا 3-4 فيلم عانا ەنۋى مۇمكىن. «باستاۋ» حالىقارالىق كينوفەستيۆالىندەگى وتاندىق قىسقا مەتراجدى فيلمدەردىڭ جاعدايى دا ءدال وسىنداي. ولاي بولسا, بۇگىنگى تاڭدا قىسقامەتراجدى فيلمدەر باسىمىراق كورسەتىلەتىن نەگىزگى الاڭ – رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى فەستيۆالدەر بولىپ وتىر جانە ولار ەلىمىزدەگى قىسقا مەتراجدى فيلمدەر ءوندىرىسىنىڭ ءدۇمپۋى ايرىقشا ەكەنىن سەزدىرتسە كەرەك. ارينە, سان بار جەردە ساپا دا بولادى. سوندىقتان ولاردىڭ اراسىنان قىزىقتى كەيىپكەرلەرى بار, ءتىپتى «ۇلكەن كينودا» كەزدەسە بەرمەيتىن تاقىرىپتاردى ارقاۋ ەتكەن تالانتتى شىعارمالار دا كەزدەسەدى. كوپتەگەن ستۋدەنتتىك جۇمىستاردى ايتپاعاندا, سوڭعى ەكى-ءۇش جىلدا «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىنىڭ «دەبيۋت» شىعارماشىلىق بىرلەستىگىندە تۇسىرىلگەن فيلمدەر وسىنىڭ ايعاعى بولسا كەرەك.
جالپى, قىسقا مەتراجدى فيلم دەگەنىمىز سۋرەتكەردىڭ شىعارماشىلىق الەۋەتىن, قولتاڭباسىن اڭعارتاتىن ەڭ ءبىر ماڭىزدى ءسات قوي. ويتكەنى ءبىر جارىم-ەكى ساعاتتىق ءفيلمنىڭ نەگىزىنە سالىنعان ويدى مۇمكىندىگىنشە از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە ايتىپ ۇلگەرۋىڭ كەرەك. ال ىقشامدىلىق ءتۇرلى كينەماتوگرافيالىق تاسىلدەرگە جۇگىنۋگە, ويدى جەتكىزۋدە مۇمكىندىگىنشە كينو تىلىمەن «سويلەۋگە» ماجبۇرلەيدى. ءتىپتى, ونداي ءفيلمدى رەجيسسەردىڭ (ستسەناريستىڭ, وپەراتوردىڭ, سۋرەتشىنىڭ ت.ب.) شىعارماشىلىق كۋالىگى دەۋگە بولادى. الەم كينەماتوگرافيستەرىنىڭ بارلىعى دەرلىك كينوداعى جولىن ءدال وسى شاعىن فيلمنەن باستاۋى تەگىن ەمەس. سول فيلمدە كەيىنگى فيلمدەرىنىڭ العاشقى ء(تىپتى, نەگىزگى) ءدانى سەبىلەدى. مىسالى, قازاق اۆتورلىق كينوسىنىڭ بەلگىلى وكىلدەرىنىڭ ءبىرى دارەجان ومىرباەۆتىڭ كينەماتوگرافيالىق قولتاڭباسىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن ونىڭ العاشقى «شىلدە» (1988) اتتى 28 مينۋتتىق ءفيلمىن اينالىپ ءوتۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن ماماندار جاقسى بىلەدى. ساتىبالدى نارىمبەتوۆ, سەرىك اپرىموۆ, جالپى كەز كەلگەن رەجيسسەردىڭ شىعارماشىلىق جولى تۋرالى ءدال وسىلاي دەۋگە بولادى. ارينە, بۇل وتە ماڭىزدى ماسەلە. بىراق قىسقا مەتراجدى فيلمدەردى جەكە سۋرەتكەردىڭ كينەماتوگرافيالىق عۇمىرىنىڭ قاينار كوزى رەتىندە عانا ەمەس, ۇلتتىق كينومىزدىڭ دەربەس ءبىر ءتۇرى, تارماعى رەتىندە اسا نازار اۋدارۋدىڭ ۋاقىتى جەتكەن سەكىلدى. سوندىقتان وتاندىق قىسقا مەتراجدى فيلمدەردىڭ عۇمىرى تەك فەستيۆالدەرمەن عانا شەكتەلىپ قالماي, ولاردىڭ رۋحاني اينالىمعا ءتۇسۋ جولدارىن دا قاراستىرۋدىڭ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىر.
ءنازيرا راحمانقىزى, كينوتانۋشى, ونەرتانۋ كانديداتى