بۇگىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ماجىلىسىندە «مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ لاتىن گرافيكاسىنداعى ءالىپبيىنىڭ بىرىڭعاي ستاندارتىن ەنگىزۋ ماسەلەلەرى تۋرالى» دەگەن تاقىرىپتا پارلامەنتتىك تىڭداۋ ءوتتى.
پارلامەنتتىك تىڭداۋ بارىسىندا ش.شاياحمەتوۆ اتىنداعى تىلدەردى دامىتۋدىڭ رەسپۋبليكالىق كوورديناتسيالىق-ادىستەمەلىك ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ەربول تىلەشوۆ قازاق ءالىپبيىنىڭ جاڭا نۇسقاسىن ۇسىندى.
"جاڭا جازبانى قابىلداۋ ءبىر بەلگىنى ەكىنشىسىنە اۋىستىرا سالۋ ەمەس. بۇل الىپپەنىڭ الدىڭعى نۇسقالارىندا جىبەرىلگەن شالالىقتاردى جويۋ. وسىعان بايلانىستى, ءبىزدىڭ كوزقاراسىمىز بويىنشا, جاڭا ءالىپبيدى جاساپ, ونى ەنگىزۋدە ورفوگرافيالىق جاڭا ەرەجەلەردى قابىلداۋ قاجەت. ۇسىنىلىپ وتىرعان نۇسقادا لاتىن ءالىپبيىنىڭ ءتول بەلگىلەرى عانا بار", - دەدى فيلولوگ.
"دياكراتيكتەر قازاق تىلىندەگى وزىنە ءتان دىبىستاردى ساقتاۋعا كەپىل بولا المايدى. ماسەلەن, سمارتفوندار مەن وزگە دە جازبا قۇرالدارى بىزگە ءتۇرلى ەلدەن كەلەدى, وندا لاتىننىڭ 26 عانا ءارپى بار. دياكريتيكالىق بەلگىلەردى جاڭا لاتىن الىپبيىنە ەنگىزەتىن بولسا, ولاردى سيرەك قولداناتىندىقتان, قازاق ءتىلىنىڭ وزىنە عانا ءتان ءتول دىبىستارىنان ايىرىلىپ قالۋىمىز مۇمكىن. قازىردىڭ وزىندە, اسىرەسە جاستاردىڭ اراسىندا ء"ا" ءارپىن "ا"-عا, "ق" ءارپىن "ك"-عا اۋىستىرىپ قولدانۋ كەڭ تارالعان, ال كەيبىرى ءتىپتى "ع", "ڭ", ء"ۇ", "ۇ" سياقتى ارىپتەردى ەلەمەيتىن بولعان", - دەيدى ەربول تىلەشوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا الەمنىڭ جەتەكشى ەلدەرى قولدانىپ جۇرگەن ءالىپبي قازاقستانعا ەنگىزىلەر بولسا, ماقساتقا جەتۋ قيىن بولماق. سوندىقتان ديگرافتاردى قولدانۋ ارقىلى قازاقتىڭ ءتول دىبىستارىن ساقتاپ قالۋعا بولادى. وتىرىستا ەربول تىلەشوۆ قازاقتىڭ ءتول دىبىستارىن لاتىن الىپبيىندە قولدانىلۋ بارىسىن ءتۇسىندىرىپ ءوتتى.
«مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ بىرىڭعاي ستاندارتتى ءالىپبيىنىڭ نۇسقاسىن تاڭداۋدا ەڭ الدىمەن عىلىمي پرينتسيپتەر نەگىزگە الىندى. سونىڭ ناتيجەسىندە قازاق ءتىلىنىڭ دىبىستىق جۇيەسىنە, جالپى ءالىپبي ءتۇزۋدىڭ تەورياسى مەن پراكتيكاسىنا قۇرىلعان نۇسقا تاڭداپ الىندى. ءبىز لاتىن الىپبيىنە كوشۋ بويىنشا كوميسسيا مۇشەلەرى اقىلداسا كەلىپ 25 دىبىستان تۇراتىن ءالىپبي نۇسقالارىن جاساپ شىقتىق. وندا قازاقتىڭ ڭ, ق, ع, ءو, ءا قاتارلى دىبىستىق تاڭبالارىن لاتىن الىپبيىندە قالاي جازىلاتىندىعى كورسەتىلدى. مىسالى ءا – اە, ءو – وە, ع – gh, چ – ch, ج – zh, ش – sh, ءۇ – ue تۇرىندە قولدانىلۋى قيىندىق تۋدىرمايدى. ال ورىس تىلىنەن ەنگەن تس, ف, ح, ۆ سەكىلدى ارىپتەر دە لاتىن الىپبيىندە قولدانىس تابادى» دەدى ەربول تىلەشوۆ.
ايتا كەتەيىك, ديگراف – ەكى ارىپپەن تاڭبالاناتىن دىبىس.