وسى اپتانىڭ باسىندا وزبەكستان پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزياەۆ قىرعىزستان استاناسى بىشكەكتە ەكى كۇندىك رەسمي ساپارمەن بولدى. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ حابارلاماسىنا قاراعاندا, قىرعىزستان پرەزيدەنتى المازبەك اتامباەۆ پەن وزبەكستان باسشىسى شاۆكات ميرزيوەۆتىڭ كەزدەسۋىندە ەكى ەلدىڭ ىنتىماقتاستىعىن دامىتۋعا باعىتتالعان قۇجاتتارعا قول قويىلعان.
مەملەكەت باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن كەلىسسوزدەردە قىرعىزستان پرەزيدەنتى بۇل ساپاردىڭ ەرەكشە ماڭىزدى ەكەنىن ايتا كەلىپ, «قىرعىز بەن وزبەك حالقى وسى ساپاردى 20 جىلدان استام ۋاقىت كۇتتى. جاڭا ءداۋىردى باستايتىن بۇل ساپار كوپتەگەن ماسەلەلەردى شەشەدى, ەندى ەكى ەلدىڭ اراسىندا جاڭا كەزەڭ باستالدى» دەپ اتاپ ءوتتى. المازبەك اتامباەۆ ەجەلدەن كورشى قىرعىز بەن وزبەك حالىقتارىنىڭ بولاشاعىنا باعىتتالعان وسىناۋ سوزدەردى جايدان-جاي ايتىپ وتىرعان جوق. ەكى مەملەكەتتىڭ تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى تاريحىن قاۋزايتىن بولساق, ەلدەر اراسىندا اسا وتكىر ءارى كۇردەلى ماسەلەلەردىڭ ورىن العانىنا كۋا بولامىز.
راس, ەگەمەندىگىن جاريالاعان وزگە رەسپۋبليكالار سياقتى قىرعىزستان مەن وزبەكستان اراسىندا ساياسي-ديپلوماتيالىق, ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى تالدانىپ, ولاردى ۇكىمەتارالىق كوميسسيا جان-جاقتى قاراستىردى. ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستاردى دامىتۋدا نەگىزگى ايقىنداۋشى ءرولدى شەكارا ماڭىنداعى ساۋدا اتقاردى. ونىڭ ىشىندە وزەكتى ماسەلەلەر رەتىندە ەنەرگەتيكا, شەكارا جانە كوشى-قون جايى تانىلدى. ويتكەنى, مەملەكەتتەر ءۇشىن ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, شەكارالارداعى ساۋدا قاتىناسىن رەتتەۋ ەرەكشە ماڭىزدى ەدى. بۇل ەتنوسارالىق شيەلەنىستى باسەڭدەتۋگە ىقپال ەتەتىن ماسەلەنىڭ ءبىرى بولاتىن. ونىڭ ۇستىنە, سول جىلدارى فەرعانا اتىرابىندا ۇلتارالىق كيكىلجىڭ ۋشىعىپ تۇرعان.
بىشكەك كەزدەسۋىندە وزبەكستان باسشىسى ش.ميرزيوەۆ «شەكارامىزدى دوستىق شەكاراسىنا اينالدىرۋىمىز كەرەك» دەگەنىندە ۇلكەن ءمان جاتىر. ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى شەكارانىڭ جالپى ۇزىندىعى 1400 شاقىرىمدى قۇرايدى. ونىڭ 230 شاقىرىمعا جۋىعى داۋلى سانالادى. دالىرەك ايتقاندا, وسى 230 شاقىرىمدىق شەكارا سىزىعى وتەتىن جەر ءالى كۇنگە دەيىن قۇقىقتىق نەگىزدە رەتتەلمەگەن. مۇنىڭ سالدارى باۋىرلاس وزبەك پەن قىرعىز حالىقتارىنا قيىنداۋ ءتيىپ وتىر. سەبەبى, داۋلى دەپ اتالعان شەكارالىق ۋچاسكەلەرگە جاقىن تۇراتىن ەكى جاقتاعى تۇرعىنداردىڭ ءبىر-بىرىنە قاتىناۋىنا مۇمكىندىكتەرى جوق, ارى-بەرى وتۋگە تىيىم سالىنعان. كەيبىر دەرەكتەر بويىنشا, قىرعىزستاننىڭ وزبەكستانمەن شەكارالاس اۋداندارىندا 1 ميلليونعا جۋىق ادام تۇرادى. ال قىرعىزستان حالقىنىڭ 14 پايىزى ەتنوستىق وزبەكتەر ەكەن.
اقپارات اگەنتتىكتەرىنىڭ حابارلاۋىنشا, وسىدان ءۇش اپتاداي بۇرىن قىرعىزستان مەن وزبەكستان ۇكىمەتتەرىنىڭ باسشىلارى كەزدەسىپ, ەكى ەل اراسىنداعى شەكارانىڭ 80 پايىزىنان استامىنا قاتىستى ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزىلگەن. كەشەگى كۇنگى دەرەكتەرگە قاراعاندا, پرەزيدەنتتەردىڭ كەزدەسۋى بارىسىندا قىرعىز-وزبەك مەملەكەتتىك شەكارالارىنىڭ 80 پايىزدان اساتىن بولىگىن دەماركاتسيالاۋ تۋرالى پاكتىگە قول قويىلعان. مىنە, بۇل شەكارا ماسەلەسىن تۇپكىلىكتى رەتتەۋگە جاسالعان قادام دەپ باعالاعان ءجون شىعار. ويتكەنى, ەكى مەملەكەت اراسىنداعى كەلىسپەۋشىلىك, نەگىزىنەن, وسى شەكارا ماسەلەسىنەن تۋىندايتىن.
شەكارالاس جاتقان ەلدەر اراسىندا شەكاراعا بايلانىستى پروبلەمالاردىڭ ءوز ۋاقىتىندا شەشىلمەۋى, كەيدە قارۋلى قاقتىعىستارعا سوقتىراتىنى بار. قايعى مەن قاسىرەتكە دۋشار ەتەتىن قيىن جاعدايلاردى بولدىرماۋدىڭ, ونىڭ الدىن الۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – ماسەلەنى ءوزارا تۇسىنىستىك جانە ديپلوماتيالىق جولمەن شەشۋ. ەلىمىز وزىمەن شەكارالاس مەملەكەتتەر – رەسەي, قىتاي, وزبەكستان, قىرعىزستان جانە تاجىكستانمەن اراداعى مەملەكەتتىك شەكاراسىن ايقىنداپ, ءتيىستى حالىقارالىق قۇجاتتار نەگىزىندە زاڭداستىرىپ الدى.بۇعان ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ تىكەلەي قاداعالاۋىنىڭ ناتيجەسىندە قول جەتكىزىلدى. حالقىمىزدىڭ عاسىرلار بويى جەرىنىڭ تۇتاستىعىن قامتاماسىز ەتۋ جولىنداعى ارمانى بەيبىت جولمەن, ديپلوماتيالىق جولمەن جۇزەگە استى. وسىعان بايلانىستى پرەزيدەنت: «تۇڭعىش رەت تاريحتا ءبىزدىڭ مەملەكەت حالىقارالىق دارەجەدە تانىلعان شەكاراسىن بەلگىلەدى», – دەپ اتاپ وتكەن ەدى.
قىرعىز ەلىنە وزبەكستان باسشىسى بۇعان دەيىن 2000 جىلى ساپارمەن بارعان ەكەن. ارالىقتا ەكى ەل پرەزيدەنتتەرىنىڭ جيىندار كەزىندە ءوزارا كەزدەسىپ, بەلگىلى ءبىر ماسەلەلەردى تالقىلاعانىن جوققا شىعارا المايمىز. ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى جاقسارتۋعا ۇكىمەتارالىق كوميسسيا دا وزىندىك ءرول اتقارىپ كەلدى. نەگىزىنەن ول ساۋدا-ەكونوميكالىق سالالاردى قامتىدى. ال قىرعىز-وزبەك قاتىناستارىندا كۇن تارتىبىندە تۇرعان پروبلەمالىق سيپاتتاعى ماسەلەلەر دە از ەمەس ەدى. ولاردىڭ ىشىندە جوعارىدا اتالعان مەملەكەتتىك شەكارانى دەليميتاتسيالاۋ ۇدەرىسىنىڭ اياقتالماي قالۋى, وزبەكستاندىقتار تاراپىنان قويىلعان مينا الاڭدارىنىڭ بولۋى, نارىن-سىرداريا وزەنى باسسەينىنىڭ سۋ-ەنەرگەتيكالىق قورلارىن پايدالانۋدىڭ رەتتەلمەۋى, قىرعىزستان اۋماعىندا ورنالاسقان جانە وزبەكستاننىڭ شارۋاشىلىق جۇرگىزۋشىسى سۋبەكتىلەرىمەن پايدالانىلاتىن سۋ شارۋاشىلىعى نىساندارى بار ەدى. وسى پروبلەمالار ءتۇرلى جاعدايلارعا بايلانىستى كەزىندە شەشىلمەي قالدى.
قوردالانعان پروبلەمالاردىڭ شەشىلمەي, ۇزاققا سوزىلۋىنا بيلىك تاراپىنان جاسالعان ءتۇرلى مالىمدەمەلەر دە كەرى اسەر ەتكەنىن ايتۋىمىز كەرەك. مىسالى, 2010 جىلعى ساۋىردە وزبەكستاننىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى قىرعىزستاننىڭ مەملەكەتتىك شەكاراسى ۋچاسكەسىندەگى وتكىزۋ بەكەتتەرىندە ادامدار مەن اۆتوكولىك قۇرالدارىنىڭ وتۋىنە ۋاقىتشا شەكتەۋلەر ەنگىزگەنىن رەسمي تۇردە مالىمدەدى. سونىمەن بىرگە, وزبەكستان تاراپى شەكارانى اشۋ جونىندەگى شەشىم قىرعىزستاننىڭ بولاشاقتاعى جاعدايىنا بايلانىستى بولادى دەگەن اقپارات تاراتتى. بۇعان قوسا, وزبەكستان بيلىگى قىرعىز-وزبەك شەكاراسى ارقىلى وتەتىن اۋە رەيستەرىنە قويىلاتىن شارتتاردى دا كۇشەيتتى.
قىرعىزستان مەن وزبەكستان اراسىنداعى كەلىسپەۋشىلىك مۇناي-گاز كەن ورىندارىنا مەنشىك ەتۋ ماسەلەسىندە دە وزەكتى بولىپ وتىر. مىسالى, 2011 جىلى قىرعىزستان پارلامەنتى «سولتۇستىك سوح» جانە «چونگار-گالچا» گاز قويمالارىن باقىلاۋدى قىرعىزستانعا بەرۋدى تالاپ ەتەتىن قاۋلى جوباسىن ماقۇلدادى. بۇعان وزبەكستاندىق تاراپ كەلىسە قويمادى. مەملەكەتتەر اراسىندا داۋلى ماسەلەلەر قامباراتا سۋ ەلەكتر ستانساسى توڭىرەگىندە دە كەزدەسەدى. وسىنداي جانە باسقا دا جاعدايلار ەكى ەلدىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستارىنا ايتارلىقتاي سالقىنىن تيگىزىپ كەلدى. ماسەلەن, 2014 جىلى ەكىجاقتى ساۋدا اينالىمىنىڭ كولەمى 101,7 ميلليون دوللاردى قۇراسا, ودان كەيىنگى جىلدارى بۇل كورسەتكىش ەداۋىر تومەندەگەن ەدى.
ەندى مىنە, وزبەكستان پرەزيدەنتى ش.ميرزيوەۆتىڭ بىشكەككە ساپارى ەكى مەملەكەت اراسىنداعى ىنتىماقتاستىققا قازىردىڭ وزىندە تىڭ سەرپىن اكەلىپ وتىر. بۇعان وسى ساپار بارىسىندا قول قويىلعان قۇجاتتار, سونىڭ ىشىندە اسىرەسە قىرعىزستان مەن وزبەكستان اراسىنداعى مەملەكەتتىك شەكارانى دەليميتاتسيالاۋ مەن دەماركاتسيالاۋ تۋرالى كەلىسىم ايعاق. شەكاراسى حالىقارالىق قۇجاتتار نەگىزىندە زاڭداستىرىلعان ەل-جۇرتتىڭ ەڭسەسى بيىك, ۇيقىسى تىنىش بولىپ, ءوزارا بايلانىستارى دا جاندانا بەرمەك. ءبىز قازىر وسىنى بايقاپ وتىمىز.
ءاليسۇلتان قۇلانباي, «ەگەمەن قازاقستان»