ەلىمىزدىڭ وركەندەۋىنە جانە مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ قالىپتاسۋىنا, ەكونوميكا, الەۋمەت, مادەنيەت سالالارىنىڭ قارقىندى دامۋىنا جول اشقان قازاقستان كونستيتۋتسياسى كۇنى ايتۋلى مەرەكە رەتىندە الماتىدا دا اتالىپ ءوتتى. تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تۇعىرىنىڭ مىقتى, تۋىنىڭ بيىك بولۋىنىڭ مىزعىماس تىرەگىنە اينالعان قازاقستاننىڭ اتا زاڭى قابىلدانعان ايىرىقشا ماڭىزى مول مەرەكەنى ۇلىقتاۋ ءداستۇرى بيىل دا قالا اكىمدىگىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن ەلگە بەلگىلى زيالى قاۋىم, ءماسليحات دەپۋتاتتارى, ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ, جاستار ۇيىمدارىنىڭ وكىلدەرى اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىنداعى سالتاناتتى جيىنعا شاقىرىلدى.
جيىندى قۇتتىقتاۋ سوزىمەن اشقان قالا اكىمى باۋىرجان بايبەك بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ تەڭ قۇقىقتارى مەن مۇمكىندىكتەرىنىڭ كەپىلى بولىپ وتىرعان كونستيتۋتسيانىڭ قالىپتاسۋ تاريحىنا, اتا زاڭىمىزدىڭ الماتى سەكىلدى الىپ شاھاردى وركەندەتۋدەگى رولىنە توقتالدى.
جىل سايىن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق الەۋەتى ارتىپ كەلە جاتقان الماتىنىڭ قارجى, ەكونوميكالىق, عىلىمي, الەۋمەتتىك, مادەني ورتالىق بولعانىن جانە الداعى ۋاقىتتا دا ءدال سونداي بولىپ قالا بەرەتىنىن ايتا كەلىپ, جالپى ەلىمىز ەكونوميكاسىنىڭ كۇرەتامىرى ىسپەتتەس الماتىنىڭ دامۋ ديناميكاسىنداعى وڭدى وزگەرىستەر تۋرالى اڭگىمەلەدى. ورتا جانە شاعىن كاسىپكەرلىك كورسەتكىشىنىڭ ورىستەۋى مىڭداعان الماتىلىقتىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋىنا جول اشىپ وتىر. تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىن سالۋ قۇرىلىسى بۇرىنعىدان ەكى ەسە ارتىپ, وعان سالىناتىن قارجى كولەمى دە ۇلعايعان. اكىمنىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدىڭ اسا اۋقىمدى مەگاپوليسىندەگى باسپاناعا مۇقتاجدىق ماسەلەسىن شەشۋ ەشقاشان كۇن تارتىبىنەن تۇسپەيدى. كوشەلەردە كولىك سانى بەس ەسە ءوستى. كەپتەلىستەردەن قۇتىلۋ ءۇشىن وسى ۋاقىتقا دەيىن الماتىدا 20 جول ايىرىعى سالىندى. كوشەلەر كەڭەيتىلىپ, ۆەلوسيپەد جولدارى توسەلە باستادى. قالا تۇرعىندارىنىڭ ومىرىنە كۇرت جاقسى وزگەرىستەر ەنىپ, ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى بۇرىنعىدان جاقسارا ءتۇستى. بۇگىندە تۇرعىنداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 75 جاسقا دەيىن جەتىپ وتىر.
الماتىدا وتكەن ۋنيۆەرسيادانى دۇنيەجۇزى ماماندارى ۋنيۆەرسيادا تاريحىنداعى بيىك دەڭگەيدە وتكىزىلگەن, ەڭ ۇزدىك سپورت جارىستارىنىڭ قاتارىنا جاتقىزدى. بولاشاقتا ۋنيۆەرسيادا وتكىزەردە ۇيىمداستىرۋ كوميتەتى الماتى تاجىريبەسىنىڭ ەسەپكە الىناتىنىنان حاباردار ەتكەن.
الەمدىك ەكونوميكاداعى داعدارىستىڭ سالقىنى دۇنيەجۇزىنە ورتاق بولسا دا, الماتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق كورسەتكىشتىڭ بارلىعىندا دامۋ كورسەتكىشىن سەنىمدى ساقتاي الىپ وتىر. ءوندىرىس 4,5%, ينۆەستيتسيا كولەمى 12,6 % ورتا جانە شاعىن كاسىپتىڭ ءونىمىن ساتىپ الۋ 1,5 % ارتقان. «شاعىن جانە ورتا كاسىپ ءونىمىن ساتىپ الۋ دەگەن نە؟ ول – ازاماتتاردىڭ كوڭىل كۇيى, ول – جۇمىس ورنىنىڭ اشىلۋى, ول – كاسىپكەردىڭ ءوزىن سەنىمدى سەزىنۋى» دەيدى ب.بايبەك.
بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 85 ءۇيدىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋ جوسپارلانعان. بۇل قۇرىلىستىڭ 40 پايىزى – الاتاۋ اۋدانىنىڭ اۋماعىندا. وسىنشا قۇرىلىس نىسانىن سالۋ 5000 جۇمىس ورنىن قامتۋعا مۇمكىندىك تۋعىزدى. پاتەرگە سۇرانىس قالادا 6 ەسەگە ارتقان. بيىلدىڭ وزىندە 3000 الماتىلىق وتباسىنا پاتەر كىلتى تابىس ەتىلدى. جىل سوڭىنا دەيىن تاعى دا 3000 وتباسى باسپانامەن قامتاماسىز ەتىلمەك. جاڭادان جاساقتالىپ جاتقان الاتاۋ اۋدانىنىڭ دامۋىنا 200 ملرد تەڭگەدەن ارتىق قارجى قۇيىلدى. 12 مەكتەپ, 12 بالاباقشا, 4 مەديتسينا مەكەمەسى سالىندى. اكىمشىلىك, سوت, پروكۋراتۋرا, سالىق, حقو, ءورت ءسوندىرۋ دەپوسى, ءىىب سياقتى حالىققا قىزمەت كورسەتەتىن ماڭىزدى نىساندار پايدالانۋعا بەرىلدى. اۋدان اۋماعى 95 پايىزعا اباتتاندىرىلعان. 170 شاقىرىم جول جوندەلدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, الاتاۋ اۋدانىنىڭ تامىرىنا قان جۇگىرىپ, از ۋاقىتتىڭ ىشىندە قالانىڭ بۇرىننان قالىپتاسقان اۋداندارىمەن يىق تەڭەستىرە الاتىن دارەجەگە جەتتى. سونداي-اق اكىم جاڭادان قۇرىلعان ناۋرىزباي اۋدانىنداعى وڭدى وزگەرىستەرمەن, تۇرعىندار پايدالانا باستاعان ءتيىمدى جاڭالىقتارمەن دە ءبولىستى.
قالانىڭ ورتالىق كوشەلەرىندەگى جىلدار بويى ۇساق شەنەۋنىكتەردىڭ «قامقورلىعىمەن» جۇمىس ىستەپ, كولەڭكەلى ەكونوميكاعا قىزمەت ەتىپ كەلگەن جۇزدەگەن زاڭسىز سالىنعان ساۋدا نىساندارى, دۇڭگىرشىكتەر ءسۇرىلىپ تاستالدى. شاھار اكىمى قالا تۇرعىندارىنىڭ بيۋدجەتىنە نۇقسان كەلتىرەتىن, ءبىر تيىن سالىق تولەمەي, جەكە ادامداردىڭ قالتاسىنا كەتىپ جاتقان مۇنداي نىسانداردىڭ قوجايىندارىمەن ەشقاشان ىمىراعا كەلە المايتىنىن كەسىپ ايتتى. بۇل سەكىلدى زاڭسىزدىقتاردى جۇگەندەپ, دامىعان ەلدەردەگى ۇلگىگە ۇقساس, قۇقىقتىق قارجىلىق مادەنيەتكە نەگىزدەلگەن نىساندارمەن الماستىرۋ – قالا بيلىگىنىڭ ماقساتى. سونداي-اق, باۋىرجان بايبەك الماتى كوشەلەرى بويىنان الىنىپ تاستالعان 100 شاقىرىم ۇزىندىقتى قۇرايتىن قورشاۋلار, قالا تۇرعىندارى اراسىندا شۋ تۋعىزعان الماتى زووباعى, كيكىلجىڭنەن كوز اشپايتىن كسك جۇمىسى, كوپشىلىكتەن قولداۋ تاپقان ۆەلوجولدار, قالانىڭ بارلىق بۇرىشىنا ورناتىلىپ جاتقان بەينەباقىلاۋدىڭ تيىمدىلىگى تۋرالى اڭگىمەلەدى.
– مەملەكەت قۇرۋ, ونىڭ مارتەبەسىن بيىك ۇستاۋ – ماڭگىلىك ەل مۇددەسىنىڭ اسقاق كورىنىسى. بۇل ورايدا مەملەكەتتىلىگىمىزدىڭ مىزعىماستىعى, ەلدىگىمىزدىڭ ايبىنى اتا زاڭىمىزدا كورسەتىلگەن قۇقىقتارىمىزدى تۇسىنۋدە, ولاردى قاستەرلەي بىلۋدە جاتىر. قازاقستاننىڭ كونستيتۋتسياسى بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ومىرشەڭدىگى مەن تيىمدىلىگىن تولىق دالەلدەدى. ۋاقىتتىڭ تالاي سىنى مەن ساباعىنان ءوتىپ قابىلدانعان ونىڭ باستى قۇندىلىعى ەشقاشان ءمان-ماڭىزىن جوعالتپاي, قاز-قالپىندا ساقتالىپ قالا بەرمەك. زاڭى زاڭعار ەلدىڭ – زامانى وزىق. تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسىندا اتا زاڭىمىزدى باسشىلىققا الا وتىرىپ, ءبىز بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ جارقىن بولاشاعىنا جول اشاتىن جاڭا بەلەستەردى باعىندىراتىن بولامىز,– دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى ب.بايبەك.
سالتاناتتى شارا اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ سيمفونيالىق وركەستىنىڭ سۇيەمەلدەۋىمەن « ۇلى دالا اڭىزى» اتتى ەكى ءبولىمدى بالەت قويىلىمىن تاماشالۋعا ۇلاستى.
ايگۇل احانبايقىزى, «ەگەمەن قازاقستان»