كەشە مەكسيكا ۇلتتىق كۇنىن اتاپ ءوتتى (ەكسپو جاڭالىقتارى)

سوڭعى ون جىل ىشىندە جىلدام قارقىنمەن وسكەن مەك­سيكانىڭ ەنەرگەتيكالىق سەك­تورى ەداۋىر ينۆەستيتسيالار تارتقان. وتكەن جىلى مەك­سي­كادا وندىرىلگەن ەلەكتر ەنەر­گياسىنىڭ 18 پايىزى جاڭ­عىرمالى ەنەرگيا كو­ز­دە­رى­نەن وندىرىلگەن جانە ەل مۇ­­نى­مەن توقتاماق ەمەس. مەم­لە­كەت­تىڭ سىرتقى ىستەر ءميني­سترى­­­نىڭ ورىنباسارى دە يكاسا گون­زالەز كارلوستىڭ ايتۋىنشا, مەكسيكا شىۇ, ەاەو, ەىدۇ, دسۇ سياقتى وڭىرلىك جا­­نە حالىقارالىق ۇيىمداردا قازاقستاننىڭ ءوسىپ كەلە جات­قان بەدەلىن قولدايدى. «بولا­شاقتىڭ ەنەرگياسى» تاقى­رى­بى ەلدە جەك جوبالارىن ىلگەرىلەتۋ, سونداي-اق, وسى سەك­تورعا ينۆەستيتسيالار تارتۋ بوي­ىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان سايا­سات­پەن تىعىز بايلانىستى», دەگەن ول بۇدان بولەك, مەكسيكا ەنەرگەتيكا رەفورماسىن وزگەرتۋ پروتسەسىن جۇزەگە اسىرعانىن ما­لىمدەدى.

ء«بىزدىڭ ۇكىمەتىمىز ەنەرگەتيكا رەفورماسىن وزگەرتۋدىڭ وتە ماڭىزدى پروتسەسىن العا شىعا­رىپ, جۇزەگە اسىردى دەسەك, ار­تىق ايتقاندىق ەمەس. وزگەرىس جە­كە ينۆەستيتسيالار, جاڭا تەحنو­لو­گيالار مەن حالىقارالىق باسە­كە­لەستىككە سەكتور اشۋ ءۇشىن كونس­تيتۋتسيالىق نەگىزدەردى جا­ڭارتۋعا باعىتتالعان. مەك­سيكا ەنەرگەتيكالىق سەك­تو­رى­نىڭ اشىلۋى شەتەلدىك ينۆەس­تور­لار­دىڭ گاز جانە مۇناي جوبالارىنا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار جەك جوبالارىنا دا نازارىن اۋدارۋعا مۇمكىندىك بەردى», دەدى دە يكاسا گونزالەز كارلوس.

ۇلتتىق كۇننىڭ رەسمي بو­لى­مىندە قازاقستان تاراپى­نان ءسوز سويلەگەن سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ەرجان اشىقباەۆ مەكسيكا سياق­تى لاتىن امەريكاسى ەل­دە­رىنىڭ جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوز­­دەرى سالاسىنداعى سايا­ساتى مەن جەتىستىكتەرى باسقا ەنەر­گە­تي­كا نارىقتارى ءۇشىن وتە قۇن­دى تاجىريبە ەكەنىن جەتكىزدى. «2004 جىلدان باستاپ لاتىن امەريكاسىنىڭ وسى وڭى­رىندە جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنە ينۆەستيتسيالار 11 ەسە وسكەن. مەملەكەتتىڭ جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرى سالاسىنداعى سايا­ساتى مەن جەتىستىكتەرى باسقا ەنەر­گەتيكا نارىقتارى ءۇشىن وتە قۇن­دى تاجىريبە بولىپ تابىلادى. ەكسپو-2017 كورمەسىندە وسى با­عىت­تاعى تاجىريبەنى كورسەتۋ ونى قاجەت ەتەتىن ەلدەر ءۇشىن اسا ماڭىزدى», دەدى ءمينيستردىڭ ورىن­باسارى.

«قىتايدىڭ مەيىرىمدى جۇرەگى»

شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ پاۆيلونىندا قىتاي كاسىپكەرلەرىمەن با­لالار ءۇيى جانە از قامتىلعان وتبا­سى­لاردىڭ بالالارى كەزدەستى. 

وسى كۇنى باس­تالعان قايى­رىم­­دىلىق اپتالىعى ايا­سىندا كۇن سايىن 20 وتباسى ەكسپو-عا بارىپ, مەكتەپكە قاجەتتى قۇ­رال-جابدىقتارعا يە بولادى. «G-Global», «EXPO-Women» حا­لىقارالىق ۇيىمى مەن شىۇ ۇيىم­داستىرۋ كوميتەتى باستا­ما­سىمەن قولعا الىنعان «قى­تاي­­دىڭ مەيىرىمدى جۇرەگى» اتتى شارا ءوزارا دوستىقتى دامىتۋدى ماقسات ەتەدى.

«اكتسيا بارىسىندا ونكو­لو­گيالىق ديسپانسەر­دە تىر­كەل­­گەن كوپ بالالى جانە از قامتىلعان وتباسىلار بالا­لا­رى­نا كومەكتەسەمىز. ەكسپو كور­مەسى اۋ­م­اعىنا ەكسكۋرسيا وتكىزىلىپ, ىستىق تا­ماق بەرى­لىپ, مەكتەپكە قاجەتتى قۇ­رال-جاب­دىقتار ۇلەستىرىلدى. قاي­ىر­ىم­دىلىق اپ­تالىعىندا 125 جەتكىنشەكتى قۋانتساق دەگەن جوسپارىمىز بار. شاراعا قازاق­ستان مەن قىتايدىڭ ىس­كەر ايەل­دە­رى بەلسەندى اتسالىس­ۋدا», دەي­دى «G-Global» حالىق­ارا­لىق حاتشىلىعىنىڭ توراعاسى سە­­رىك نوگەربەكوۆ. ول 2019 جى­لى قى­تايدا وتەتىن ەكسپو كور­مەسىندە ۇيىم­داس­تىرىلاتىن ءدال وسىنداي شاراعا قازاق­س­تان كا­سىپ­كەرلەرى جىبەرىلەتىنىن ايت­ت­ى.

«Yufit» قىتاي عىلىمي-تەح­ني­كالىق كومپانياسىنىڭ باس دي­رەكتورى لين ۆەي تسزيان ءوز كەزەگىندە بىرلەسكەن قايى­رىم­دىلىق ادامزاتتىڭ بەيبىت دامۋىنا سەپتىگىن تيگىزەتىنىن جەتكىزدى. ء«بىز دە وسى شاراعا ءوزىمىزدىڭ ۇلە­سىمىزدى قوس­قا­نىمىزعا قۋا­نامىز. كومپانيامىز جىبەك جو­لى ەلدەرىنىڭ حالىقارالىق قو­­رىنا 10 ملن تەڭگە ءبولدى. ءبىز قازاق­س­تان بالالارىنا كو­مەك كورسەتۋدى جال­عاس­تىرىپ, دوس­تىق­تىڭ تەرەڭدەي تۇسۋىنە مۇ­د­دەلىمىز», دەدى مارتەبەلى مەيمان.

اۋستريانىڭ «اقىلدى قالاشىعى»

ەكسپو-2017 حالىق­ارا­لىق كورمەسىندە ءوزىن ءوزى جاڭ­عىرمالى ەنەرگيامەن تو­لىقتاي قامتاماسىز ەتە­تىن تۇر­عىن ءۇي كەشەنى تا­نىس­تىرىل­دى. جاڭا قا­ل­اشىق­تىڭ نوبايى اۋس­تريا­لىق دە­لە­گاتسيانىڭ ارنايى ساپارى كەزىندە كورسەتىلدى. سەبەبى, جو­­با وسى مەملەكەتتىڭ كوم­پا­­نياسىمەن بىرلەسىپ جۇزە­گە اسى­رىلعان.

كورمە جانىنان بوي كو­تە­رەتىن قالاشىقتا ەۋرو­پا­لىق ديزاين مەن ينجەنەريا نە­گىزىندە جاسالعان 200 ءۇي تۇر­عىزىلادى. ءار عيماراتتا كۇن جانە جەل ەنەرگياسىن پايدالانۋ ارقىلى بارلىق جى­لۋدى قامتاماسىز ەتە­تىن «اقىلدى جۇيە» ەنگى­زى­لەدى. ال قۇرىلىستىڭ گەو­مەت­رياسى ەنەرگيالىق شى­عىن­­داردى بارىنشا قىس­قار­­تۋعا باعىتتالعان. ء«تىپ­تى ەكو­­لوگيالىق ۇيلەر استانا­نىڭ قا­قا­عان ايازىندا دا ءومىر سۇ­رۋگە وتە جايلى بولادى», دەي­دى ماماندار.

اۋستريادا بارلىق ەنەر­گيا­نىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگى جاڭ­عىرمالى قۋات كوزدەرىنە تيە­سىلى. ۆەنا قالاسىنىڭ «اقىل­دى شاھارلاردىڭ وندىعىنا» ەنۋى سوعان دالەل.

توپجارعانداردىڭ توسىنسىيى

ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى قالاشىعىنداعى امفيتەاتردا قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسى ۇجىمىنىڭ گالا-كونتسەرتى ءوتتى. مادەني شارادا كورەرمەن كوڭىلىنە تەرەڭ اسەر قالدىرعان ءۇش مۋزىكالىق كەش ۇيىمداستىرىلدى. حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالعان مۋزىكانتتار مەن كونسەرۆاتوريانىڭ جاس دارىندارىنىڭ ورىنداۋىنداعى سيمفونيالار لەگى, حور, رۋحاني ءارى حالىقتىق مۋزىكا تۇرلەرى مەيمانداردى ەرەكشە تەبىرەنتتى.  

كوفە وتانىنىڭ وزىق جوبالارى

ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى قالاشىعىندا ەفيوپيا فەدەراتيۆتىك دەموكراتيالىق رەسپۋبلي­كاس­ى­نىڭ ۇلتتىق كۇنى ءوتتى. كوفەنىڭ وتانى سانالاتىن مەملە­كەت استانا قالاسىندا وزدەرىنىڭ مادەنيەتى مەن ساۋدا-ەكو­نوميكالىق الەۋەتىن تانىستىردى. ەكونوميكاسى اسا دا­مىماعان ەلدىڭ حالقى نەگىزىنەن ونەركاسىپپەن جانە ەگىنشىلىكپەن اينالىسادى. ەكسپورتىنىڭ 90 پايىزى – اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرى. ولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ ماڭىزدىسى – كوفە. ونىڭ باسىم بولىگى ەلدەگى جابايى اعاشتاردان جينالادى.

ەفيوپيا – كوگىلدىر ءنىل مەن ومو وزەندەرىنىڭ بويىندا ورنالاسقان. سوندىقتان سۋدىڭ كۇشىن كادەگە جاراتىپ, گيدروەلەكترستانسالارىن ورناتقان. ونىڭ قۋاتى 12 مىڭ مەگاۆاتتى قۇرايدى. «بۇگىنگى تاڭدا وندا قوسىمشا ەكى سۋ ەلەكترستانساسىنىڭ قۇرىلىسى باستالعان. سون­داي-اق, جەل ەلەكتر ستانساسىنىڭ جوباسى ازىرلەنۋ ۇستىن­دە. ويتكەنى ەفيوپيادا نەگىزگى قۋات كوزدەرى – سۋ مەن جەل. ولاردىڭ جالپى كولەمى 20 مىڭ مۆت-نى قۇ­رايدى. ەفيوپيا ەنەرگيانى دجيبۋتي, سومالي, سۋدان سي­ياقتى كور­شى ەلدەرگە ەكسپورتتايدى», دەيدى پاۆيلون قىز­مەت­كەرى يۋليا وكرۋجنوۆا.

ەلورداعا اۋە كولىگىمەن كەلۋشىلەر كوپ

استانا قالاسىنداعى نۇرسۇلتان نازارباەۆ اۋەجايىندا حالىقارالىق باعىتتار بويىنشا جولاۋشىلار تاسىمالى 49 پايىزعا ارتقان. ەكسپو حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسىنىڭ 10 ماۋسىمنان 10 تامىزعا دەيىنگى ارالىعىندا استانا-كيەۆ ء(وسىم 28 پايىز), استانا-ىستانبۇل ء(وسىم 23 پايىز), استانا-پاريج ء(وسىم 21 پايىز) حالىقارالىق باعىتتارى بويىنشا جولاۋشىلار اعىنىنىڭ وسكەنى بايقالادى. 

2017 جىلدىڭ ماۋسىم-شىلدە ايلارىندا, وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا, ىشكى باعىتتار بويىنشا جولاۋشىلار اعىنى 107 مىڭ جولاۋشىنى قۇراپ, 35 پايىزعا ءوسىپتى. ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى ازاماتتىق اۆياتسيا كوميتەتىنىڭ حابارلاۋىنشا, بيىلعى ەسەپتى كەزەڭدە حالىقارالىق باعىتتار بويىنشا قازاقستاندىق تاسىمالداۋشىلار تاسىمالداعان جولاۋشىلاردىڭ جالپى سانى 381 420 ادامعا جەتكەن, ورتاشا جۇكتەمە 75 پايىزدى قۇراعان. بۇل كورسەتكىش وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىندە 228674 جولاۋشى بولسا, ورتاشا جۇكتەمە 30 پايىزعا ارتقان.

«ەير استانا» (استانا قالاسىن­دا­عى نەگىزگى اۋە تاسىمالداۋشى) اۋە كوم­پانياسىنىڭ اقپاراتى بويىنشا, بي­ىل ماۋسىم-شىلدە ايلارىنىڭ دە­ما­لىس جانە مەرەكە كۇندەرىندە ەڭ جوعارى جۇكتەمە استانا-الماتى (90 پايىزعا دەيىن), استانا-اتىراۋ (86 پايىزعا دەيىن) جانە استانا-شىمكەنت (80 پايىزعا دەيىن) با­عىت­تارىندا بولعان. نۇرسۇلتان نازارباەۆ اۋەجايىنىڭ دەرەگىنە سۇيەن­سەك, حالىقارالىق باعىتتار بوي­ىنشا ماۋسىم-شىلدە ايلارىندا, وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سا­لىس­تىرعاندا, جولاۋشىلار اعىنى 49 پايىزدى جانە ىشكى باعىتتاردا 25 پايىزدى قۇراپتى.

توپتامانى ازىرلەگەن

اسحات رايقۇل, «ەگەمەن قازاقستان»

سۋرەتتەردى تۇسىرگەن

ەرلان ومار, «ەگەمەن قازاقستان»