باعدارلامالار باقىلاۋدا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وتكەن جۇمادا وڭىرلەردى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامىتۋ مەن مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋ بويىنشا ارنايى كەڭەس وتكىزگەن بولاتىن. كەشە ۇكىمەت وتىرىسىندا ب.ساعىنتاەۆ وسى كەڭەستە بەلگىلەگەن مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ شارالارىن پىسىقتادى. جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاندارعا جانە اكىمدىكتەرگە «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا قاراجاتتاردى يگەرۋ ماسەلەسىن تۇراقتى باقىلاۋدا ۇستاۋدى تاپسىردى. اسىرەسە, ءبىلىم بەرۋ نىساندارىنا قاتىستى جۇمىستاردى ەرەكشە نازارعا الۋ كەرەكتىگىن ايتتى. وسىعان وراي, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە اي سايىن نىسانداردىڭ ۋاقىتىلى وتكىزىلۋىنە مونيتورينگ جۇرگىزىپ, ۇكىمەتكە اقپارات بەرىپ وتىرۋدى تاپسىردى.
سونداي-اق, «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى بويىنشا ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنە «بايتەرەك» حولدينگىمەن جانە وڭىرلەردىڭ اكىمدەرىمەن بىرلەسىپ 1 قازانعا دەيىن باعدارلاماعا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردى بەلسەندىرەك تارتۋ مەن ونى ىسكە اسىرۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن باعدارلاما تەتىكتەرىنە تۇزەتۋلەردى قاراستىراتىن ۇكىمەت شەشىمىنىڭ جوباسىن ەنگىزۋ تۋرالى تاپسىرما بەرىلدى. وعان قوسا, ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنە اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ باعدارلاما تەتىكتەرىن اقپاراتتىق سۇيەمەلدەۋ بويىنشا مەديا-جوسپاردى بەكىتىپ, اتالعان جۇمىسقا وبلىستاردىڭ اكىمدەرىن تارتۋ جۇكتەلدى.
ۇكىمەت باسشىسىنىڭ مالىمدەۋىنشە, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا تسيفرلاندىرۋ مەن جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ تۇرعىسىنان باعدارلامانىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ قاجەتتىگى تۋىنداپ وتىر. وسىعان وراي, ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنە اكىمدىكتەرمەن جانە مۇددەلى ۇيىمدارمەن باسەكەگە قابىلەتتى ەكسپورتتىق وندىرىستەردى دامىتۋ بويىنشا جۇمىستى ۇيلەستىرۋدى تاپسىردى. سونداي-اق, پرەمەر-مينيستر وڭىرلەردىڭ اكىمدەرىنە يندۋستريالاندىرۋدىڭ وڭىرلىك كارتالارى اياسىندا ەنگىزىلگەن, بارلىق توقتاپ تۇرعان كاسىپورىنداردى ىسكە قوسۋ بويىنشا ناقتى جۇمىستاردى جۇرگىزۋدى جانە 1 جەلتوقسانعا دەيىن ولاردىڭ جۇمىسىن قايتا جانداندىرۋدى تاپسىردى. ال اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە قازاقستاننىڭ قارجىگەرلەر قاۋىمداستىعىمەن, «اتامەكەن» ۇكپ جانە وبلىستاردىڭ اكىمدەرىمەن بىرلەسىپ ءبىر ايلىق مەرزىمدە ءىرى اگروحولدينگتەردى قارجىلىق ساۋىقتىرۋ جۇمىستارىنا ەگجەي-تەگجەيلى تالداۋ جاساپ, ۇكىمەتكە ءتيىستى ۇسىنىستار جىبەرۋ جۇكتەلدى. بۇدان وزگە, ۇكىمەت باسشىسى ءوزارا ساقتاندىرۋ قوعامدارىنىڭ قىزمەتىن رەتتەۋ ارقىلى, 2018 جىلعى 1 قاڭتارعا دەيىن وسىمدىك شارۋاشىلىعىنداعى مىندەتتى ساقتاندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭناماعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ازىرلەۋ قاجەتتىگىن ايتتى.
ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋ جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ, ۇلتتىق ەكونوميكا, قارجى جانە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىكتەرىنە وڭىرلەردىڭ اكىمدەرىمەن بىرلەسىپ, ۇكىمەتكە ايماقتىق كۆوتالاردى ۇلعايتۋ, ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك وڭىرلەرىنەن سولتۇستىككە ەرىكتى تۇردە كوشۋگە ىنتالاندىرۋ جانە قاجەتتى ەسەپتەردى دايىنداۋ بويىنشا ۇسىنىستاردى ۇكىمەتكە جىبەرۋ تاپسىرىلدى.
پرەمەر-مينيستر, سونىمەن قاتار, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە اكىمدەرمەن بىرلەسىپ, ءبىر اي ىشىندە حالىقتى شاعىن نەسيەلەندىرۋمەن قامتاماسىز ەتۋ كولەمىن ۇلعايتۋ, سونىڭ ىشىندە «بيزنەس-باستاۋ» جوباسى بويىنشا قارجىلاندىرىلعان ستارتاپتاردىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋ تۋرالى تاپسىرمالار بەردى. ءوڭىر اكىمدەرىنە باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ اياسىندا ازاماتتاردى زەينەتاقى جۇيەسىنە جانە مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋعا تارتۋ ءۇشىن تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن اشۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتتى.
ۇلتتىق ەكسپورتتىق ستراتەگيا تۇرعىسىنان ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنە ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ, ءبىر ايلىق مەرزىمدە ەكسپورتتاۋشىلارعا قولداۋ كورسەتۋ ماسەلەسىندە مينيسترلىكتەردىڭ, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ جانە «Kazakh ەxport» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ جاۋاپكەرشىلىك ايماقتارىن ءبولۋ بويىنشا ناقتى ۇسىنىستار بەرۋ جۇكتەلدى.
بۇدان وزگە, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن بيزنەسكە «ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» كورپوراتسياسىنىڭ قىزمەتى ءتارىزدى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى كورسەتۋ بويىنشا ۇسىنىستاردى زەرتتەپ, ۇسىنۋ, سونداي-اق, مادەنيەت جانە سپورت, ءبىلىم جانە عىلىم, اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار, ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام, قارجى مينيسترلىكتەرىنە, وڭىرلەردىڭ اكىمدىكتەرىنە «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا جوبالاردىڭ ۋاقىتىلى ىسكە اسىرىلۋىن جەكە باقىلاۋعا الۋ تاپسىرىلدى.
زاڭ جوبالارى قارالدى كەشەگى ۇكىمەت وتىرىسىندا «كەدەندىك رەتتەۋ تۋرالى» كودەكستىڭ جوباسى جانە ىلەسپە زاڭ جوبالارى, سونىمەن قاتار, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە بيۋدجەت زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قارالدى. تالقىلاۋ قورىتىندىسىندا بيۋدجەت زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ تۋرالى زاڭ جوباسى ماقۇلداندى.
ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, «قازاقستاننىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە بيۋدجەت زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا بەرگەن تاپسىرمالارىن, ۇلتتىق قوردى قۇرۋ جانە پايدالانۋدىڭ جاڭا تۇجىرىمداماسىن, سونداي-اق, پارلامەنت جانە ەسەپ كوميتەتىنىڭ ۇسىنىمدارىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەن. زاڭ جوباسىمەن بيۋدجەت زاڭناماسىنا 6 نەگىزگى باعىت بويىنشا تۇزەتۋلەر ۇسىنىلۋدا. بۇل ورتالىق جانە جەرگىلىكتى دەڭگەيلەردەگى 1,5 مىڭنان استام قۇجاتتى قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
بيۋدجەتتىك باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋ كەزىندە اكىمشىنىڭ دەربەستىگىن كەڭەيتۋ اياسىندا بيۋدجەتتى ناقتىلاۋسىز بيۋدجەتتىك جوبالار اراسىندا قاراجاتتى قايتا ءبولۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋ ۇسىنىلدى.
ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى سونداي-اق, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى كەدەندىك رەتتەۋ تۋرالى» كودەكس جوباسىمەن تانىستىردى. «سوڭعى ءۇش جىل ىشىندە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا الاڭىندا ەاەو-نىڭ جاڭا كەدەن كودەكسىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا كولەمدى جۇمىستار جۇرگىزىلگەن, ول قازىر راتيفيكاتسيالاۋ راسىمىنەن وتكىزىلىپ جاتىر», دەدى ت.سۇلەيمەنوۆ.
جاڭا وداقتىق كودەكس بارىنشا قايتا وڭدەلىپ, كەدەندىك رەتتەۋدىڭ نەگىزگى تاسىلدەرى قايتا قارالعان. وسىعان وراي قولدانىستاعى ۇلتتىق كەدەندىك زاڭنامانى جاڭا كەدەندىك ەرەجەلەرگە سايكەستەندىرۋ ماسەلەسى كوتەرىلگەن. سەگىز ايلىق جۇمىستىڭ قورىتىندىسى – كەدەن كودەكسىنىڭ جاڭا جوباسى بولىپ وتىر.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, جاڭا كەدەن كودەكسىنىڭ قولدانىستاعى كەدەن زاڭناماسىنان باستى ايىرماشىلىعى – كەدەندىك رەتتەۋدىڭ جاڭا ءتاسىلى. جاڭا رەتتەۋدىڭ نەگىزگى قاعيداسى – كەدەندە بيزنەس ۇدەرىستەردى اۆتوماتتاندىرۋ.
جاڭا كودەكسپەن ءبىر ۋاقىتتا وعان ىلەسپە زاڭ جوباسى ازىرلەنگەن, ول بىرقاتار كودەكستەر مەن زاڭدارعا وزگەرىستەر ەنگىزۋدى قاراستىرادى. بۇدان وزگە, تاۋارلاردى جويۋدىڭ كەدەندىك راسىمىنە ورنالاستىرعان جاعدايدا مەملەكەتتىك ەكولوگيالىق ساراپتامانى بەرۋ تۇرعىسىنان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكولوگيالىق كودەكسىنە وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ جاتىر. بيۋدجەتتىك كودەكسكە اۆانستىق تولەمدەر نورمالارىن رەتتەۋ تۇرعىسىنان تۇزەتۋلەر ەنگىزىلۋدە. سونىمەن قاتار, كولىكتىك باقىلاۋ فۋنكتسيالارى جانە تاعى باسقالار تۇرعىسىنان كەيبىر زاڭدارعا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلىپ جاتىر. «وسىلايشا, جاڭا كەدەن كودەكسى قازاقستانعا ترانزيتتىك جانە ەكسپورتتىق الەۋەتتى پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن, سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەتتى جۇرگىزۋدى جەڭىلدەتەتىنىن سەنىمدى تۇردە ايتۋعا بولادى», دەدى ت.سۇلەيمەنوۆ.
پرەمەر-مينيستر ب.ساعىنتاەۆ مەملەكەتتىك ورگاندارعا وتىرىس بارىسىندا ايتىلعان بارلىق ەسكەرتۋلەردى پىسىقتاپ, قاجەتتىگىنشە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى تاپسىرما بەردى.
دينارا بىتىك, «ەگەمەن قازاقستان»