كەشە اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ, «قازاقستان» رترك اق باسقارما توراعاسى ەرلان قارين, سونداي-اق بىرقاتار باق وكىلدەرى اقمولا وبلىسىنىڭ اقكول اۋدانىندا ورنالاسقان ءتۇسىرىلىم الاڭىندا بولىپ قايتتى.
«EQUUS» تريلوگياسىندا جىلقىنىڭ ادامزات تاريحىنداعى ورنى, ورتا ازيا جەرىندەگى ونىڭ العاش رەت قولعا ۇيرەتىلۋى جايى تولىعىمەن ەكرانيزاتسيالانباق. فيلمگە كانادالىق رەجيسسەر نايوبي تومپسون جەتەكشىلىك ەتەدى. سونىمەن قاتار, شەتەلدىك كاسىبي كينەماتوگرافتار, ارت-ديزاينەرلەر مەن دىبىس رەجيسسەرلەرى جۇمىلدىرىلادى. بۇدان بولەك قازاقستاننىڭ كاسىبي رەكۆيزيتورلارى, سۋرەتشىلەرى, كاسكادەرلەرى مەن كينوگەرلەرى دە قاتىسادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.
ال جىلقىنىڭ وبرازىن تولىعىمەن اشىپ كورسەتۋ ءۇشىن ءتۇسىرىلىم الاڭىندا شامامەن ءتورت اياقتى جانۋاردىڭ ءبىر مىڭنان استام ءتۇرى بولادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. جوبانىڭ نەگىزگى ماقساتى – كوشپەلى حالىقتىڭ بايىرعى تۇرمىس-سالتىن اينا-قاتەسىز كورسەتۋ.
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسى جاريالانعاننان كەيىن ءبىز وسىنداي اۋقىمدى جوبانى قولعا الىپ وتىرمىز. وعان تەك ەلىمىزدىڭ عانا ەمەس, سونداي-اق, اقش, كانادا, فرانتسيا جانە گەرمانيانىڭ تەلەارنالارىمەن, بىلىكتى ماماندارىمەن بىرلەسە وتىرىپ, جوبانى باستاپ وتىرعان جايىمىز بار. عالىمدار ەلىمىزدىڭ وسى اۋماعىندا جىلقى العاش قولعا ۇيرەتىلگەنى تۋرالى ءتۇرلى دەرەكتەردى كەلتىرىپ ءوتتى. قازىرگى ۋاقىتتا 50 مەملەكەت وسى ۇلكەن جوبانى ساتىپ الۋعا دايىن وتىر. قازىر الماتىدا وسى فيلمگە ارنايى 6000 جىل بۇرىنعى ادامداردىڭ كيگەن كيىمدەرى جاسالىپ جاتىر. ال قارجى جاعىنا توقتالار بولساق, ۇلكەن سوما بولگەن جوقپىز, قايتا بىزگە قاراعاندا شەتەلدىك سەرىكتەستەرىمىز ەكى-ءۇش ەسە كوپ قارجىلاندىردى, – دەدى اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى.
ءتۇسىرىلىم الاڭىندا ۇلكەن جۇمىستار اتقارىلعانى كورىنىپ-اق تۇر. بۇل جەردەن سول كەزەڭدەگى ادامداردىڭ تۇرعان ۇيلەرى دايىندالعان. ىشىنە كىرگەن ادام بەينە ءبىر سول كەزەڭگە تاپ بولعانداي كۇيدە قالادى. ونىڭ ىشىندە تۇرمىستىق قاجەتتىلىككە پايدالانعان ءتۇرلى زاتتارى ورنالاسقان. ال سىرتقى كورىنىسى قازاق ۇيگە قاتتى ۇقساس بولىپ كەلەدى.
جوبانىڭ پروديۋسەرى نۇربول بايمۇحانوۆ فيلم تۋرالى قىسقاشا ءتۇسىندىرىپ ءوتتى.
– تاريحي جاڭعىرتۋ جۇمىستارى قازاق جەرىندە اتقارىلىپ جاتقاندىعى ءبىز ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە دەپ بىلەمىن. ءبىز ءتورت كەزەڭدى, اتاپ ايتار بولساق, اڭشىلار-تەرىمشىلەر, بوتايلىقتار, اندرونوۆ مادەنيەتى جانە تۇركىلەر كەزەڭدەرىن قامتىماقپىز. سونىمەن قاتار, ەكى ماڭىزدى ەپيزودتى, ياعني ساقتار مەن قازاق حاندىعىن قوسۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز, – دەدى جوبانىڭ پروديۋسەرى.
بەلگىلى ارحەولوگ ۆيكتور زايبەرت تە بۇل جوباعا ۇلكەن ۇلەسىن قوسىپ وتىر. ول فيلمگە قاجەتتى ماتەريالداردىڭ عىلىمي زەرتتەۋلەرگە سۇيەنىپ ازىرلەنگەنىن مالىمدەدى. سونىمەن قاتار, ول بوتاي مادەنيەتى ارقىلى دۇنيە جۇزىندە ەڭ ءبىرىنشى بولىپ جىلقى قازاق دالاسىندا قولعا ۇيرەتىلگەنىن ەسكە سالىپ ءوتتى. ايتا كەتەر بولساق, ول بوتاي ەسكەرتكىشىنە 1981-1983 جىلدار ارالىعىندا قازبا جۇمىستارىن جۇرگىزگەن بولاتىن.
– بوتاي مادەنيەتى بويىنشا ۇزاق جىلدار زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدىك. ال بىرەر جىل بۇرىن نۇربول بايمۇحانوۆ ونى بارشا الەمگە كورسەتۋدى ءجون دەپ سانادى. سەبەبى, ءبىز 15 جىلداي ۇلىبريتانيا, اقش, گەرمانيا, رەسەي ەلدەرىنىڭ ارحەلوگتارىمەن بىرىگە وتىرىپ جۇمىس ىستەپ كەلدىك. زەرتتەۋلەردىڭ ارقاسىندا ۇلى يننوۆاتسيالاردىڭ باستاۋى قازاقستاننان شىققانىن دالەلدەي الدىق, – دەيدى ۆيكتور زايبەرت.
سونىمەن قاتار, ول قازاقستاننىڭ تاريحي قۇندىلىقتارعا باي ەل ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– 1969 جىلعى زەرتتەۋ جۇمىستارى كەزىندە كومەكشىلەرىمدى سول ۋاقىتتاعى نيكولسكي اۋىلىنا جىبەرىپ, ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى تاپسىردىم. وسى شاعىن عانا ورىننان ارىپتەستەرىم بىرنەشە ۇساق زاتتار تاۋىپ الىپتى. ۋاقىت سوزباي بارعانىمىزدا ءبىر كۇننىڭ ىشىندە 60 مىڭنان استام جادىگەر تاۋىپ ۇلگەردىك, – دەدى ۆيكتور زايبەرت.
ايتا كەتەيىك, وسى جىلدىڭ 7 ناۋرىزىندا داۋرەن اباەۆ «قازاقستان» رترك» اق مەن «Clearwater Documentary Inc.» كومپانياسىنىڭ «EQUUS» دەرەكتى تريولوگياسىن تۇسىرەتىنىن جاريالاعان بولاتىن. بۇل جوبا 2018 جىلدىڭ قازان-قاراشا ايلارىندا كورەرمەن نازارىنا ۇسىنىلادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. تۋىندى الەمنىڭ 50-دەن استام ەلىندە ميلليونداعان اۋديتوريا جينايدى دەپ كۇتىلۋدە.
ايان ءابدۋالي, «ەگەمەن قازاقستان»