ەلىمىزدە ءوتىپ جاتقان ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى اياسىندا ايگىلى تسيرك ديۋ سولەي (Cirque du Soleil) ترۋپپاسى استاناعا ۇلكەن تارتۋىمەن كەلدى. كۇزگە دەيىن 70-تەن استام قويىلىم قويۋدى جوسپارلاعان تسيركتىڭ شوۋ-باعدارلاماسى ورتا شەنىنە جەتىپ قالدى.
بۇرىن-سوڭدى ەش جەردە قويىلماعان قازاق حالقىنىڭ ەرلىككە تولى ءومىرىنىڭ تۇتاس ءبىر كەزەڭىن سۋرەتتەيتىن «Reflekt» شوۋ-باعدارلاماسىن تاماشالاعان جۇرت قايتالانباس مازمۇندىق بىرەگەيلىگىنە تاڭداي قاعىستى. شوۋ بارىسىندا كورىنىس تاپقان ساق تايپاسىنىڭ جاس كوسەمى التىن ادام, سەمانتيكالىق جانە تاريحي ءتۇپ-تامىرى تەرەڭ, ماڭىزدى تيپولوگيالىق وبراز سانالاتىن قاناتتى تۇلپارلار ءدۇبىرىن اينىتپاي قايتالاۋدا ەرەكشە شەبەرلىگىمەن كوزگە تۇسكەن كومپوزيتور سايمون كارپەنتيە قازاق ۇلتتىق مۋزىكاسىنىڭ ەلەمەنتتەرىن پايدالانا وتىرىپ, دىبىستىق كوركەم بەينەگە نەگىزدەلگەن ويىن-ساۋىق مۋزىكاسىن ۇسىندى. ال تانىمال حورەوگراف ليديا بوۋشەر تەاترلاندىرىلعان تسيرك باعدارلاماسىنىڭ ەڭ قىزىقتى اكروباتيكالىق نومىرلەرىن ازىرلەگەن. اۋەدە اينالىپ تۇرعان دوڭگەلەكتىڭ سىرتىن اينالا زىر جۇگىرگەن اكروباتتار ەكۆيليبريستيكا شوۋىنىڭ ءتۇر-ءتۇرىن كورسەتسە, باشپايلارىمەن ساداق تارتاتىن قوس ءبيشى قىز ەپتىلىگىمەن ءتانتى ەتەدى. وسىناۋ تاڭعاجايىپ تسيركتىڭ عالاماتقا تولى دۋماندى كونتسەرتتىك قويىلىمدارىنىڭ جۇرەگى – تاڭداۋلى اكتەرلەر مەن ورىنداۋشىلار ەكەنى ءسوزسىز. ءاۋ باستا تسيرك قۇرىلعان جىلدارى گراند چاپيتو شوۋى اياسىندا نەبارى 73 قىزمەتكەر جۇمىس ىستەگەن بولسا, بۇگىندە كومپانيا شتاتىندا الەمنىڭ قىرىققا تارتا ەلىنەن جينالعان 5 مىڭنان استام قىزمەتكەر بار ەكەن. ال تسيركتىڭ ءار شوۋىنا جازىلاتىن ساۋندترەكپەن جۇمىس ىستەيتىن ارنايى شىعارماشىلىق توپتىڭ ورنى ءتىپتى بولەك. مىسالى, تانىمال كومپوزيتور رەنە ديۋپەرەنىڭ Alegria (1994) البومى كەزىندە اتاقتى امەريكالىق «گرەممي» مۋزىكا سىيلىعىنا يە بولعان-تۇعىن. جالپى تسيرك ديۋ سولەيدىڭ مۋزىكالىق باعدارلاماسى تاڭداۋلى ستيلىمەن ەرەكشەلەنەتىندىگى بىلاي تۇرسىن, ساحناداعى ورىنداۋشىلار ءۇشىن تاپتىرمايتىن رەپليكا رەتىندە ءرولى زور. اسىرەسە اياق استىنان بولاتىن ءساتسىز ءىس-قيمىلدى جاسىرىپ قالۋ ءۇشىن مۋزىكانتتار ادەتتە داۋىس ەكىپىنى مەن قۋاتىن كۇشەيتىپ يمپروۆيزاتسياعا ەرىك بەرىپ جاتادى. تسيركتىڭ كوركەمدىك تۇتاستىعىنان ءبولىپ قاراۋعا بولمايتىن تاعى ءبىر ەستەتيكالىق جەتىستىگى – كوستيۋم ديزاينى. تسيركتىڭ تالاي شوۋىنا كوستيۋم تىكككەن دومينيك لەمەنىڭ ەڭبەگىن جۇرت اڭىز قىلىپ ايتىسادى. ءبىر شوۋدىڭ كوستيۋمدەرىن تىگۋ ءۇشىن شامامەن 300-دەي تىگىنشى مەن 80-نەن استام ديزاينەر جۇمىلدىرىلادى. اتاقتى Varekai شوۋىنا كەرەك كوستيۋمدەردى تىگۋگە 33 مىڭ ساعات كەتكەن بولسا, 2015 جىلى تسيرك قاجەتىنە 50 مىڭ مەتر ماتا جۇمسالىپتى. ال جىلىنا تسيرك شەبەرحاناسى 3 مىڭ پار اياق كيىم شىعارادى ەكەن.
وتىز جىلدان استام ۋاقىتتا مۇقىم كانادا ەلىنىڭ اۋقىمدى مادەني ەكسپورتىنا اينالىپ شىعا كەلگەن تسيرك ديۋ سولەي كومپانياسىنىڭ قۇرىلۋ تاريحى تىم قاراپايىم. 1984 جىلى كۆەبەك قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى بە-سەن-پول شاعىن قالاشىعىندا اتاقتى زەرتتەۋشى جاك كارتەنىڭ 450 جىلدىق مەرەيتويىندا كوشە ارتىستەرىنەن قۇرالعان 20 ادام جيىلىپ ونەر كورسەتەدى. وسى ءبىر ات توبەلىندەي عانا ونەرپازدار توبى «Cirque du Soleil» دەپ اتالىپ, از ۋاقىتتا الەمگە ساپار شەگەدى دەگەن وي تويشىل قاۋىمنىڭ ءۇش ۇيىقتاسا تۇسىنە كىرمەگەنى انىق. الەمدەگى 40 ميلليوننان استام ادام كەم دەگەندە تسيركتىڭ ءبىر قويىلىمىن تاماشالاعان بولسا, جىل سايىنعى بيلەت ساتىلىمىنان 450 ميلليون اقش دوللارىنان كوپ تابىس تۇسەدى.
تسيرك قاتارىنا قابىلدانعان العاشقى قازاق قىزى گاۋحار احمەتوۆا-اتەرتون 10 جىلدان بەرى تسيركتىڭ ماڭدايالدى شوۋلارىندا ونەر كورسەتىپ كەلەدى. گاۋحار بىزگە تسيرك جايىندا, اقش-تاعى ءومىرى تۋراسىندا اڭگىمەلەپ بەردى.
الماتىدا تۋىپ-وسكەن ونى اناسى ءتورت جاسىندا جەتەلەپ اكەلىپ, سپورتتىق اكروباتيكا مەكتەبىنە بەرىپتى. «وسىدان باستاپ جان-تانىممەن سپورتپەن اينالىسا باستادىم. اكروباتيكادان قازاقستان ۇلتتىق قۇراماسىنىڭ اتىنان كوپتەگەن حالىقارالىق جارىستارعا قاتىسىپ ءجۇردىم. شەتەلدەگى ادەپكى ءبىر جارىستا تسيرك ديۋ سولەيدىڭ كاستينگكە شاقىرىپ جاتقانىن ەستىدىم. بۇل تسيركتە جۇمىس ىستەۋ ءاۋ باستان مەنىڭ ارمانىم بولاتىن. تسيرك باسشىلىعى قولىمنان نە كەلەتىنىن سۇرادى. ءارتۇرلى اكروباتتىق تيۋركتار مەن بي قيمىلى, اكتەرلىق شەبەرلىك بويىنشا بىرنەشە تالاپتاردى ورىنداپ, ۆيدەو ءتۇسىرىپ جىبەردىم. بارلىعى ءساتتى بولىپ, 17 جاسىمدا تسيرككە قابىلداندىم», دەيدى گاۋحار.
وسىدان سوڭ گاۋحار تسيركتىڭ باس شتابى ورنالاسقان كۆەبەك پروۆينتسياسىنداعى ەڭ ۇلكەن قالانىڭ ءبىرى مونرەالعا تابان تىرەدى. وسى جەردە مۋزىكالىق نەگىز, اكتەرلىق شەبەرلىك بويىنشا ۇلكەن مەكتەپتەن ءتالىم العان ورىمدەي قىزدى جاڭا ءومىر جاتسىنباستان باۋىرىنا تارتتى. قاتارىنان بىرنەشە جىل بويى قويىلعان Varekai (2006-2010), Iris (2010-2012) سىندى ايگىلى شوۋلاردا ونەر كورسەتكەن گاۋحار كاسىبي اكروبات رەتىندە شىڭدالا ءتۇستى.
– وسىندا ءجۇرىپ جان جارىمدى جولىقتىردىم. كامالي ەسىمدى قىزىمىز بەن كەيسەن اتتى ۇلىمىز ومىرگە كەلدى. وسكار سىيلىعىنىڭ 74-ءشى رەتكى سالتاناتتى اشىلۋى كەزىندە تسيرك ۇجىمى قاتارىندا كۇيەۋىم ەكەۋىمىز ونەر كورسەتتىك. تسيرك ماعان وتە كوپ مۇمكىندىكتەر سىيلادى, – دەيدى اكروبات. ونىڭ ايتۋىنشا, تسيرك ديۋ سولەيدىڭ ءارتىسى بولۋدىڭ ەش قيىندىعى جوق. بار بولعانى, تالانتتى تىنىمسىز جاتتىعۋ مەن ەڭبەكپەن ۇشتاستىرا ءبىلۋ كەرەك. ءدال قازىرگى ۋاقىتتا گاۋحار بالا تاربيەسىنە بايلانىستى ۋاقىتشا دەمالىستا جۇرسە دە, سپورتتان ءبىر جولا قول ءۇزىپ قالعان جوق.
– سپورت – مەنىڭ ءومىرىم. اياعىمنىڭ اۋىرلىعىنا قاراماستان, بابىمدا بولۋ ءۇشىن جاتتىعۋ زالىنان قالمادىم. بالالارىمدى دا وسى سالاعا باۋلىپ ءجۇرمىن. ءبىزدىڭ ءومىرىمىز جۇگىرىسكە قۇرىلعان, ءبىر ورىندا تۇرمايمىز. قازىر وتباسىممەن لاس-ۆەگاستا تۇرامىز. ازىرگە بالالارىمنىڭ تاربيەسىمەن ۇيدە وتىرمىن. ازداعان ۇزىلىستەن سوڭ تسيرك ساحناسىنا مىندەتتى تۇردە ورالامىن, – دەيدى ول. ال اكتريسادان ەلگە ورالۋ تۋرالى سۇراعانىمىزدا, «كەشكىسىن جۇمىستان شارشاپ كەلىپ, ۇيگە كىرگەنىمدە جانىمدى ءبىر تىنىشسىزدىق مازالايدى. تۋعان ءۇيىمدى, الماتىنى ساعىنامىن. قازاقستانداعى تۋىستارىمىز ەكى كۇننىڭ بىرىندە ۇشىپ كەلىپ جاتادى. الايدا ساعىنىشىمدى ەشتەڭە باسا المايدى. وسى جىلى قازاقستانعا جول تۇسكەنىنە وتە قۋانىپ وتىرمىن», دەگەن ول ىشتەگى ساعىنىشىن جاسىرىپ قالا المادى. جات جۇرتتاعى قازاق قىزىنىڭ ەلگە دەگەن ىڭكارلىگى التىن توردا «وتانىم» دەپ ەگىلەتىن بۇلبۇل تۋرالى ءتامسىلدى ەسكە سالدى. تاعدىردىڭ تەزىنە كوندىككەن جۇدىرىقتاي بۇلبۇلدىڭ ساعىنىشقا تولى ءۇنى الىستان تالىپ جەتكەندەي بولدى...
ايا ءومىرتاي,
«ەگەمەن قازاقستان»
فوتوسۋرەتتەر جەكە ارحيۆتەن الىندى