ءبىز ءبىر ءۇزىم نان ءۇشىن بوسقىنعا اينالعان حالىقتاردىڭ ومىرىنەن ساباق الساق, ەل تىنىشتىعى مەن تاۋەلسىزدىگىمىزدەن ارتىق بايلىق جوق ەكەنىنە كوزىمىز جەتە تۇسەدى. بۇگىندە الەم ەكونوميكالىق قانا ەمەس, رۋحاني داعدارىسقا دا ۇشىراۋدا. ءدىني دۇردارازدىقتار مەن ۇلتارالىق جانجالدار دوڭگەلەنگەن دۇنيەنى جاعادان الىپ تۇر. سوندىقتان ەلىمىزدە توزىمدىلىك پەن ءوزارا سەنىمدى ودان ءارى نىعايتىپ, قوعامدا ىزگىلىكتى كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ اسا ماڭىزدى. ەلىمىزدە قانداي دا ءبىر رەسمي نەمەسە مىندەتتى ءدىننىڭ جوقتىعىن قازاقستانداعى مەملەكەتتىك-كونفەسسيالىق قارىم-قاتىناستىڭ باستى سيپاتتاماسى رەتىندە انىقتاۋعا بولادى. بۇل ەلىمىزدىڭ ار-وجدان جانە ءدىني سەنىم بوستاندىعىن مويىندايتىندىعىن جانە ونىڭ قورعالۋىن قامتاماسىز ەتەتىندىگىن, ازاماتتاردىڭ ءوز ەركىمەن جانە قانداي دا ءبىر ماجبۇرلەۋسىز دىنگە قاتىناسىن انىقتاي الاتىنىن نەمەسە ءوزىن قانداي دا ءبىر دىنمەن بايلانىستىرماي جانە بەلگىلى ءبىر ءدىني ينستيتۋتتارعا جۇگىنبەي-اق ءومىر سۇرە الاتىندىعىن بىلدىرەدى. مەملەكەت پەن ءدىن اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى ۇيىمداستىرۋدىڭ وسىنداي ءتاسىلى ەلىمىزدە مادەني جانە دۇنيەتانىمدىق سانالۋاندىلىق پەن ءپليۋراليزمنىڭ ورنىعۋىنا جاعداي جاساپ وتىرعان كوپ ەتنوستى جانە كوپ كونفەسسيالى قازاقستاننىڭ ۇيلەسىمدى دامۋ ماقساتىنا تولىققاندى سايكەس كەلەدى. ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام ءمينيسترى ن.ەرمەكباەۆتىڭ حالىققا ەسەپ بەرۋ جيىنىندا كەلتىرگەن مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك, قازىرگى كۇندە ەلىمىزدە 18 كونفەسسيا تىركەلگەن. قازاقستاندىقتاردىڭ 15 پايىزى ءدىندار ادامدار بولسا, 75 پايىزى قۇدايعا سەنەدى, دەگەنمەن ولار ءدىني جورالعىلاردى تۇراقتى ورىندامايدى جانە ءدىني بىرلەستىكتەر قىزمەتىنە تارتىلماعان. ال وزدەرىن اتەيست نەمەسە اگنوستيك ساناۋشىلار سانى شامامەن 10 پايىزدى قۇرايدى. بۇگىندە قوعامدى الاڭداتىپ, ماسەلە تۋىنداتىپ وتىرعان جات اعىمداردىڭ ارەكەتى كەز كەلگەن ازاماتتى ويلاندىرماي قويمايدى. وسى باعىتتاعى كەيبىر كەلەڭسىز ىستەر قوعامدىق ماسەلەلەردى ءورشىتىپ وتىر. ماسەلەن, قازىرگى كەزدە حالىق ىشىندە ۇرەي تۋدىرىپ, سانانى تۇمشالاۋعا كۇش سالىپ جاتقان سالافيزم يدەولوگياسىنىڭ كەرى ىقپالى بايقالۋدا. بۇل توپ وزدەرىن العاشقىلاردىڭ جولىن جالعاۋشى «سالافيلەر» دەپ اتاعانىمەن, شىن مانىندە ولاردىڭ ۋاحابيلىك كوزقاراستى ۇستانۋشىلار ەكەنىن انىق اڭعارۋعا بولادى. وسىنداي پارىقسىز كورىنىستەردىڭ سالدارىنان ەلىمىزدەگى مەشىتتەردە سالافيزممەن ساناسى ۋلانعانداردىڭ تاراپىنان كەيبىر كەلىسپەۋشىلىكتەر دە ورىن الۋدا. قازىرگى تاڭدا بۇل اعىم ەل ءىشىن جاپپاي جاۋلاپ, وزىندىك تەرىس اسەرىن تيگىزۋدە. سوندىقتان, ولاردىڭ سوڭىنان ەرگەن جاستارىمىزبەن كەشەندى تۇردە ۇزدىكسىز جۇمىس جۇرگىزۋ كەرەك. جات اعىمداردىڭ جەتەگىندە كەتكەن كەيبىر جاستارىمىزدىڭ دەنى اقيقاتتان شەتتەگەندەر. وسى ورايدا ءدىن سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋداعى ۋاكىلەتتى ورگان – ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام مينيسترلىگى ءدىني ەكسترەميزم مەن تەرروريزمنىڭ الدىن الۋ جۇمىستارىن جالپى پروفيلاكتيكا جانە ماقساتتى رەابيليتاتسيا باعىتتارىندا جۇرگىزۋدە. جالپى, پروفيلاكتيكالىق شارالار قوعامدا ءدىني-ەكسترەميستىك يدەولوگياعا قارسى تۇسىنىك قالىپتاستىرۋدى, دىنگە قىزىعۋشىلىق تانىتاتىن تۇرعىنداردىڭ ساۋاتىن كوتەرۋدى كوزدەيدى. ال ماقساتتى رەابيليتاتسيا جۇمىستارى ەكسترەميستىك اعىمدار يدەولوگياسىنىڭ ىقپالىنا تۇسكەن ادامداردى تەولوگيالىق تۇرعىدان ءداستۇرلى سەنىمگە قايتارۋ ماقساتىندا جەكە جۇمىستار جۇرگىزۋگە ارنالىپ وتىر. مۇنداي شارالاردىڭ ازاماتتارعا پسيحولوگيالىق جانە قۇقىقتىق قولداۋ كورسەتۋدە ماڭىزى زور. حالىق ىشىندە كەيبىر ءدىني ماسەلەلەردىڭ قايسىسى دۇرىس, قايسىسى بۇرىس ەكەندىگىن اجىراتۋ بارىسىندا شيەلەنىسىپ بارا جاتقان جايتتار بار. ماسەلەن, كەيبىر جاستارىمىزدىڭ «اكە-شەشەڭە قۇران باعىشتاما, ولار ناماز وقىماسا – كاپىر بولعانى», دەگەن مازمۇنداعى پىكىرى ءداستۇرلى ءدىنىمىزدى ۇستانۋشى جاماعاتتى الاڭداتۋدا. اششى دا بولسا شىندىعى سول, كەيبىر جاستاردىڭ يسلام شاريعاتىندا جوق نارسەلەردى سانالارىنا تەز ءسىڭىرىپ الۋدا. مۇحاممەد پايعامبارىمىز (س.ع.س.): «سەندەرگە بىرگە بولۋ – مىندەت», دەپ دۇنيەدەن وتەرىندە ۇممەتىن بولىنۋدەن بارىنشا ساقتاندىرعان ەكەن. سوندىقتان بۇگىنگى تاڭدا راديكالداردىڭ شىرعالاڭىنا تۇسكەن قاراكوزدەرىمىز رۋحاني ءارى پسيحولوگيالىق كومەككە مۇقتاج بولعاندىقتان, الدىمەن ولاردىڭ ءدىني ساۋاتتىلىعىن, زايىرلى كاسىبي ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ, پاتريوتتىق ءارى ۇلتتىق ساناسىن جانداندىرۋعا كوڭىل بولگەن ءجون. ەل ىشىندە جات اعىم بولىپ تابىلاتىن سالافيزم يدەياسى بويىن مەڭدەگەن ادامنىڭ پسيحولوگياسىنىڭ وتە كۇردەلى ەكەنىن ءبىلۋىمىز قاجەت. ولاردىڭ ساناسى ۋلانعاندىعى سونشالىقتى, اقتى – اق, قارانى قارا دەپ ءوز ەركىمەن اجىراتا المايتىن جاعدايعا جەتكەن, ءتىپتى اينالاسىنداعى ادامداردى مۇسىلمان دەپ قابىلداي تۇرا, اتا-اناسىن, تۋىستارىن اداسقان, توزاقى دەپ تانيدى. تۇلا بويىنداعى تۇمشالانعان كوزقاراس ونى ادامي بولمىسىنان ايىرىپ, مەيىرىم مەن جاناشىرلىقتان جۇرداي ەتكەندەي. قازىرگى تاڭدا قوعامىمىزدى جامان, جات ءىس-ارەكەتتەردەن اراشالاۋ ءۇشىن مەملەكەت تاراپىنان بارىنشا كۇش جۇمسالىپ جاتقاندىعىن كورىپ وتىرمىز. مۇنىڭ بارلىعى جاستارىمىزدىڭ جات اعىمداردىڭ تۇزاعىنا تۇسپەسىن, جىگەرلەرى مۇقالماسىن, تۋرالىقتا بولسىن دەگەن نيەتپەن جاسالىپ جاتىر. نەگىزىندە, جات اعىمداعىلاردىڭ اڭدىعانى – تاتۋ ەلدىڭ بىرلىگىنە, تىرلىگىنە ىرىتكى سالىپ, ب ۇلىك تۋدىرۋ. سەبەبى, ولار ەلدىڭ بىرلىگى مەن تىرلىگىن توزدىرىپ بارىپ, كوكسەگەن ماقساتتارىنا جەتۋ ءۇشىن ارەكەت ەتۋدە. ەلدى ارانداتۋعا, اۋىزبىرلىك پەن تىنىشتىقتى بۇزۋعا نيەتتەنگەندەردىڭ قادامىنا تۇساۋ سالاتىن قۇزىرلى ورگاندار بار. دەسەك تە, بىزدىكى ماقساتىمىز جۇكتى جۇمىلا كوتەرگەن الدەقايدا جەڭىل بولاتىنىن ەسكە سالۋ. ء«ار قازاق – مەنىڭ جالعىزىم» دەگەن ءسوزدىڭ مانىنە تەرەڭ بويلاي وتىرىپ, ازاماتتارىمىزدى جات اعىمداردىڭ شىرماۋىنان قورعاپ, ولاردى ءداستۇرلى ورتاعا قايتارۋ – بارشامىزدىڭ ورتاق مىندەتىمىز.
تۇرار ءابۋوۆ, ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام مينيسترلىگى ء«دىن ماسەلەلەرىن عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تالداۋ ورتالىعى» رمم-نىڭ ءبولىم باسشىسى