ءبىز كەشەگى كەڭەس وداعىنىڭ شەكپەنىنەن شىقتىق, ۇزاق جىلدار پاتشا وكىمەتىنىڭ وتارىندا بولدىق. سول بوداندىق پسيحولوگيادان ارىلۋ, تاۋەلسىز ەلدىڭ ازاماتى ەكەندىگىمىزدى سەزىنۋ ءۇشىن دە رۋحاني جاڭعىرۋ قاجەت. ەلباسى ماقالاسىندا تىلگە تيەك بولعان ابايدىڭ دانالىعى, اۋەزوۆتىڭ عۇلامالىعى مەن قۇرمانعازىنىڭ كۇيلەرى – ءبارى رۋحاني مادەنيەتىمىز. ول مادەنيەت بارشامىزعا ورتاق. وسىنىڭ ءبارى جيىلىپ, ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى قۇرايدى. وسى ارادا نازار اۋدارارلىق تاعى ءبىر جايت, ۇلتتىق بىرەگەيلىك, ۇلتتىق كود دەگەن تەك قازاقتارعا عانا ءتان بولماۋى ءتيىس, بۇل بارشا قازاق جەرىندە ۇلتتاردى بىرىكتىرەتىن, وتانسۇيگىشتىك يدەيا توڭىرەگىنە توپتاستىراتىن كۇش بولۋى شارت. مەملەكەت باسشىسى ماقالاسىندا العا باسۋدىڭ ەكى شارتىنا نازار اۋدارىپ, ءبىرىنشىسى ۇلتتىق كود, ياعني, ۇلتتىق سيپات پەن بىرەگەيلىك جانە مادەنيەتتى ساقتاۋ, ەكىنشىسى وتكەننىڭ كەرتارتپا تۇستارىنان باس تارتۋ قاجەتتىگىن ايتادى.
ماسەلەن, جەرشىلدىك, رۋشىلدىقتى الايىق. بىلاي قاراعاندا, جەرشىلدىك دەگەن ونشالىقتى زالالدى نارسە ەمەس سياقتى. بىراق تا ونىڭ استارىنداعى تامىر-تانىستىق, جەڭۇشىنان جالعاسقان بۇگىندە بەلەڭ الىپ كەتكەن جەمقورلىق سياقتى جامان قاسيەتتەرگە سەبەپ بولىپ وتىرعانىن ەستەن شىعارماعانىمىز ءجون. ال رۋشىلدىق دەرتى سان عاسىرلار بويى قازاق جۇرتىمەن بىتە قايناسىپ كەلە جاتقان, ەلدىگىمىزگە سىزات تۇسىرەتىن كەرتارتپا ۇردىستەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىرعاندىعى شىندىق. رۋىنا, تەگىنە قاراماستان, ادامزاتتىڭ ءبارىن باۋىرىم دەپ, «قالىڭ ەلىم قازاعىم, قايران جۇرتىم» دەپ جىرلاپ وتكەن حاكىم ابايدان ارتىق اسىرا ايتقان ەشبىر جان جوق شىعار, ءسىرا! ءاربىر ۇلت ءوز اتا تەگىن, رۋىن ءبىلۋى پارىز. «جەتى اتاسىن بىلمەگەن جەتىمدىكتىڭ بەلگىسى», «جەتى اتاسىن بىلگەن ۇل, جەتى جۇرتتىڭ قامىن جەر» دەگەن قازاق حالقىندا ۇلاعاتتى ءسوز بار. الايدا, رۋشىلدىق دەرتىن قوعامدىق-ساياسي سالادا ساياساتتىڭ شەكپەنىنە اينالدىرماي, تەك اۋلەتتىك, اعايىندىق جۇيەدە ءوز تۇعىرىندا تۇراقتاسا ەكەن دەگەن تىلەگىمىز بار. بۇل – ەلباسىمىزدىڭ اسقاق ارمانى, ماقساتى. ۇلتتىق تاربيەنىڭ بۇگىنگى كۇنى دە ماڭىزىن جويماعان ۇلاعاتتى مۇرالارى قازاق حالقىندا از ەمەس. «ناندى اياقاستى ەتپە», «ايعا قاراپ ساۋساعىڭدى كەزەمە», «ۇلكەننىڭ الدىن كەسىپ وتپە» دەگەن سياقتى تىيىمدار, جاس ۇرپاقتى قايىرىمدىلىققا باستايتىن «وبال بولادى» دەيتىن تاربيەلىك ۇلاعاتتار ارقىلى قازاق كەيىنگى ۇرپاقتى ىزگىلىككە تاربيەلەگەن.
ەلباسى ءوز ماقالاسىندا رەۆوليۋتسيا مەن ەۆوليۋتسيا سەكىلدى دامۋ پاراديگمالارى تۋرالى ايتا كەلە: «ەۆوليۋتسيالىق دامۋ عانا ۇلتتىڭ وركەندەۋىنە مۇمكىندىك بەرەتىنىنە كوزىمىزدى جەتكىزدى», دەپ تۇيىندەدى. شىنىندا دا, رەۆوليۋتسيانى, توڭكەرىستى ەشكىم دە قالامايتىنى اقيقات. تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدى جاڭعىرتۋدىڭ, حالىقتىڭ تۇرمىسىن, ءال-اۋقاتىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋدىڭ سارا جولى بيلىك پەن بۇقارا حالىقتىڭ اراسىنداعى ءوزارا كەلىسىم مەن تۇسىنىستىك, اشىق ديالوگ ەكەندىگى اقيقات. بۇل زامان تالابى. ماسەلەن, «ازيا جولبارىستارى» اتانعان مالايزيا, سينگاپۋر, گونكونگ, وڭتۇستىك كورەيا سەكىلدى وركەنيەتتى ەلدەردە حالىق پەن بيلىك اراسىنداعى ساياسي سانا, ساياسي مادەنيەت, ساياسي سۇحبات, ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك سياقتى دەموكراتيالىق قۇندىلىقتار دۇرىس جولعا قويىلعان. قازىرگى تاڭدا بۇل اتالعان مەملەكەتتەر الەمدىك ارەنادا كوش باستاۋدا. وسى دامىعان ەلدەردىڭ وزىق تاجىريبەسىن, مەحانيزمدەرىن ەل يگىلىگى جولىندا قولدانىسقا ەنگىزسەك, حالقىمىزدىڭ مەرەيى ۇستەم, مەملەكەتىمىز ايبىندى, تۇرمىسى جاقسارعان ينتەللەكتۋالدى ەلگە اينالاتىنىمىزعا سەنىممەن قارايمىز.
ءوز قۇندىلىقتارىمىز تۋرالى ايتا كەلىپ, ەلباسى: «وزىمدىكى عانا تاڭسىق, وزگەنىكى – قاڭسىق» دەپ كەرى تارتپاي, اشىق بولۋ, باسقالاردىڭ ەڭ وزىق جەتىستىكتەرىن قابىلداي ءبىلۋ, بۇل – تابىستىڭ كىلتى, ءارى اشىق زەردەنىڭ باستى كورسەتكىشتەرىنىڭ ءبىرى», دەدى. ولاي بولسا, سول دامىعان ەلدەردىڭ دەموكراتيالىق ۇردىستەرىن, سونىڭ ىشىندە, بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى تەپە-تەڭدىك, ءسوز بوستاندىعى, ءادىل سايلاۋ سەكىلدى ازاماتتىق قوعامنىڭ وزىق مەحانيزمدەرىن قازاقستانعا ەنگىزۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن, كۇن تارتىبىندە تۇرعان ماڭىزدى ماسەلە.
ۇكىمەتتىڭ, ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ ء«ۇش تىلدىلىك» كونتسەپتسياسى ەل ىشىندە ءبىراز قارسىلىق تۋعىزعانى راس. مەنىڭشە, وسى باعدارلامانى ناقتىلاي ءتۇسۋ كەرەك: ءسوز جوق, ءۇش ءتىلدى ءبىلۋ قاجەت, بىراق باستاۋىش سىنىپتارىنداعى ءبىلىم تولىعىمەن قازاق تىلىندە بەرىلۋى كەرەك. ال, اعىلشىن ءتىلى 5-سىنىپتان باستاپ وقىتىلۋى ءجون. بۇل جاپونيا سەكىلدى وركەنيەتتى ەلدەردىڭ تاجىريبەسىندە بار ءۇردىس.
ەلباسىمىز 2025 جىلدان باستاپ, لاتىن الىپبيىنە تولىق كوشۋ تۋرالى ماسەلەنى كوتەردى. ءسوزسىز, بۇل قادام قاجەت, سونىڭ ىشىندە قالپىمىز بەن قارپىمىزدى دە ورىستاندىرۋ (ورىسسىزداندىرۋ), دەسوۆەتتەندىرۋ ءۇشىن قاجەت. بىراق 1940 جىلدان بەرى قاعازعا تۇسكەن بارشا رۋحاني قۇندى دۇنيەلەرىمىزدەن ءبىر كۇندە ايىرىلىپ قالمايىق.
رۋحاني جاڭعىرۋ – حالىقتىق مۇددەنى ادىلەتتى قوعامعا باستايتىن ازاتتىقتىڭ نەگىزگى فەنومەنى. ءبىز ماڭگىلىك ەل بولامىز دەسەك, وزىمىزدە بار ءتول مادەنيەتىمىزدىڭ وزىق جەتىستىكتەرى مەن ۇردىستەرىن زاماناۋي ناقىشقا كەلتىرە وتىرىپ, حالقىمىزعا پاش ەتۋگە ءتيىستىمىز. حالقىمىز قايىرىمدى, سانالى, يمان جۇرەكتى, داۋلەتتى ەلگە اينالۋ ءۇشىن ابىرويلى ءومىر ءسۇرۋدىڭ پلاتفورماسىن قالىپتاستىرۋىمىز قاجەت. ول ءۇشىن مەملەكەتتىك جۇيە الداعى ۋاقىتتا تۇتاستاي قايتا جاڭعىرىپ, ۇلتتىڭ مۇددەسى جولىندا ادال قىزمەت ەتەتىن, ۇنەمى حالىقتىڭ قاجەتتىلىكتەرىن, مۇڭ-مۇقتاجدارىن قامتاماسىز ەتەتىن ءبىلىمدى, ەركىن ويلى, قايىرىمدى, ۇلتجاندى زيالىلار ەل تىزگىنىن ۇستاۋى كەرەك. ءاربىر قازاق جۇرتى ەركىن, تاۋەلسىز بولۋ ءۇشىن ءبىلىم كەرەك, داۋلەتتى بولۋ ءۇشىن كاسىپ كەرەك, قايراتتى, كۇشتى بولۋ ءۇشىن بىرلىك كەرەك, ال مەيىرىمدى بولۋ ءۇشىن كوركەم مىنەزدىلىكتىڭ جارقىن ۇلگىسىن كورسەتۋىمىز كەرەك. بۇل – ۇلى بابالارىمىزدىڭ وسيەتى مەن اماناتى. ءبىز ۇلت بولىپ, ەلباسىمىزدىڭ بولاشاقتى باياندى ەتۋ جولىنداعى بۇل تەڭدەسسىز تاريحي قادامدارىنا بارىنشا قولداۋ بىلدىرۋگە جانە ونى ىسكە اسىرۋ جولىندا كاسىبي ءبىلىمىمىزدى, قايراتىمىز بەن قابىلەتىمىزدى, ەل مۇددەسى جولىندا ايانباي جۇمساۋعا ءتيىستىمىز. رۋحاني جاڭعىرۋ ۇلتتىق دۇنيەتانىمىمىزدى قالىپقا كەلتىرۋدىڭ ادىلەتتى قوعام قۇرۋدىڭ نەگىزگى اسپەكتىسى بولىپ تابىلادى.
دوسحان جۇماحان ۇلى, وتىرار مەملەكەتتىك ارحەولوگيالىق قورىق-مۋزەيىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى,
ەرقوجا سەيتجاپپار ۇلى, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ ماگيسترى, وتىرار مەملەكەتتىك ارحەولوگيالىق قورىق-مۋزەيىنىڭ كىشى عىلىمي قىزمەتكەرى