«نۇرلى جول» ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتاعى ناتيجەلەرى جونىندە الدىمەن ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ت.سۇلەيمەنوۆ باياندادى. ءمينيستردىڭ مالىمدەۋىنشە, مەملەكەتتىك باعدارلامانى ىسكە اسىرۋعا بيىل 484,2 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. قاراجات كولىك-لوگيستيكالىق جانە يندۋستريالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, جىلۋمەن, سۋمەن جابدىقتاۋ جانە سۋ تارتۋ, ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ, حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىمەن جوبالاردى ورتاق قارجىلاندىرۋ سەكىلدى باعىتتار بويىنشا جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا بولىنەدى.
ال ءوز كەزەگىندە ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك اۆتوجول جوبالارىن ىسكە اسىرۋ, كولىك-لوگيستيكالىق الەۋەتتى دامىتۋ جۇمىستارى, سونداي-اق, تەمىر جول ءارى اۋە كولىكتەرىندە جۇك جانە جولاۋشىلار اعىنىن ۇلعايتۋ شارالارى تۋرالى باياندادى. «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى كەڭىنەن جۇزەگە اسىرۋ تاسىمالداردىڭ جىلدامدىعىن ۇلعايتۋعا, كولىك شىعىندارىن تومەندەتۋگە, ترانزيتتىك الەۋەتتى ىسكە اسىرۋ مەن سەرۆيستى جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇل قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا, ونىمدىلىك پەن ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتىڭ ارتۋىنا وڭ ىقپال ەتپەك.
وتىرىستا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ە.ساعاديەۆ, «سامۇرىق-قازىنا» اق باسقارما توراعاسى ءو.شوكەەۆ, قارجى ۆيتسە-ءمينيسترى ت.ساۆەلەۆا, «بايتەرەك» حولدينگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ا.ءارىپحانوۆ, جامبىل جانە اقمولا وبلىستارىنىڭ اكىمدەرى ك.كوكىرەكباەۆ پەن م.مىرزالين قوسىمشا باياندادى.
ماسەلەنى قاراۋ قورىتىندىسىندا پرەمەر-مينيستر ب.ساعىنتاەۆ ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە قارجى مينيسترلىگىمەن جانە باعدارلامالاردىڭ اكىمشىلەرىمەن بىرلەسىپ, بيۋدجەتتىك قاراجاتتاردىڭ ۋاقتىلى ورىندالۋى مەن جوبالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىن تۇراقتى باقىلاۋدا ۇستاۋدى تاپسىردى.
«بۇل ماسەلە بويىنشا تولىققاندى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتىڭ قورىتىندىسى بويىنشا يگەرۋ كولەمى 99,9 پايىزدى قۇراپ وتىر. جىلدىق ماندە – 33,4 پايىز. دەگەنمەن, نەگىزگى شارالار ەكىنشى جارتىجىلدىققا جوسپارلانعان», دەدى ۇكىمەت باسشىسى. پرەمەر-مينيستر الداعى ۋاقىتتا ۇكىمەتتى اۋقىمدى جۇمىس كۇتىپ تۇرعاندىعىن باسا ايتىپ, كەلەسى توقساندا بۇل ماسەلەگە تاعى دا ورالاتىنىن ەسكەرتتى.
ۇكىمەتتە قارالعان كەلەسى ماسەلە – اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋدى دامىتۋ شارالارى جانە اگرارلىق قايتا وڭدەۋ كارتاسىن ىسكە قوسۋ جايى. بۇل رەتتە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسقار مىرزاحمەتوۆ اگرارلىق قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ وبلىستاردا ورنالاسۋ كارتاسىنىڭ ازىرلەنگەن جوباسى تۋرالى ايتىپ بەردى. بۇل جوبا اياسىندا قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ قازىرگى قۋاتتىلىقتارىن بارىنشا ىسكە قوسۋ, جاڭا قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىن جاڭعىرتۋ جانە سالۋ بويىنشا مىندەتتەردى ورىنداۋ كوزدەلگەن.
اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ تيىمدىلىگى اگرارلىق قايتا وڭدەۋگە بايلانىستى. سەبەبى, ول اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىنە سۇرانىس تۋعىزىپ, ونىڭ قوسىمشا قۇنىن ارتتىرا تۇسەدى. وسىنى باسا ايتقان ۆيتسە-پرەمەر اگرارلىق قايتا وڭدەۋدى دامىتۋ ەكونوميكانىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى جوبالىق شەڭبەرى اياسىندا اوك-ءتىڭ جالپى ءونىمىنىڭ ورتاشا ءوسىمىن 5,3 پايىز كولەمىندە قامتاماسىز ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. مۇنىڭ وزىندە اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ ۇدەرىسى وسىمدىك شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىن 1,4 پايىزعا, ال مال شارۋاشىلىعىن 1,2 پايىزعا ارتتىرماق. ال قازىر اشم تاراپىنان اۋىلشارۋاشالىق ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋدى دامىتۋدىڭ الەۋەتى مەن باسىمدىقتارىن انىقتاۋ ءۇشىن تانىمال عالىمدار مەن قايتا وڭدەۋشى كاسىپورىندار ماماندارى, «اتامەكەن» ۇكپ جانە وبلىستىق اكىمدىكتەر وكىلدەرىنەن ارنايى جۇمىس توبى قۇرىلعان.
«سوڭعى 4 ايدىڭ كولەمىندە كەڭ اۋقىمدى تالداۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, ەل اۋماعىنداعى بارلىق دەرلىك كاسىپورىنداردىڭ انكەتالارى جاسالىپ, اعىمداعى مۇمكىنشىلىكتەرىن زەرتتەپ, زەردەلەۋدەن ءوتتى. وسىنىڭ نەگىزىندە ولاردىڭ وندىرىستىك احۋالى, قۋاتتىلىق دەڭگەيى, ەنگىزىلۋ جىلى, قۇرال-جابدىق ءتۇرى, جۇكتەلىم مەن شىعارىلاتىن ءونىم كولەمى سىندى تارماقتارى كورسەتىلگەن مالىمەتتەر بازاسى ازىرلەندى. بۇگىنگى تاڭدا قولدا بار مالىمەتتەرگە قاراعاندا, رەسپۋبليكا بويىنشا 1 345 بەلسەندى قايتا وڭدەۋ كاسىپورنى بار», دەدى ا.مىرزاحمەتوۆ.
اگرارلىق قايتا وڭدەۋدى دامىتۋ بويىنشا شارالار جۇيەسى ءتيىستى تاراپتار تۇرعىسىنان قولداۋ تاۋىپ, قۇپتالعان جاعدايدا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى بەكىتىلگەن تارتىپكە سايكەس اوك-ءتى دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا وزگەرىستەر ەنگىزەدى. قازىردىڭ وزىندە «قازاگرو» مەن «بايتەرەك» حولدينگتەرى اراسىندا ءوزارا ۇيلەستىرىلگەن ينۆەستيتسيالىق ساياسات پەن اگرارلىق قايتا وڭدەۋ جوبالارىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا مەموراندۋمعا قول قويىلعان.
بۇل ماسەلە بويىنشا ۇكىمەت وتىرىسىندا سونىمەن قاتار «اتامەكەن» ۇكپ توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, قازاقستان قارجىگەرلەرى قاۋىمداستىعى كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى يۋ.ياكۋپباەۆا, «قازاقستان تاماق كاسىپورىندارى وداعى» زتب ۆيتسە-پرەزيدەنتى ا.ناۋرىزعاليەۆا, قاراعاندى, الماتى وبلىستارىنىڭ اكىمدەرى ە.قوشانوۆ, ا.باتالوۆ ءسوز سويلەدى.
قورىتىندىلاي كەلە, ۇكىمەت باسشىسى ب.ساعىنتاەۆ پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ا.مىرزاحمەتوۆكە «اتامەكەن» ۇكپ, قوعامدىق ۇيىمداردىڭ جانە تاماق ونەركاسىبى قاۋىمداستىقتارىنىڭ ۇسىنىستارىن ەسكەرە وتىرىپ, اگرارلىق قايتا وڭدەۋ كارتاسىنىڭ جوباسىن پىسىقتاۋدى تاپسىردى.
جيىندا سونداي-اق, ەسىرتكى اينالىمىن باقىلاۋ سالاسىنداعى زاڭناماعا تۇزەتۋلەر جوباسى قارالدى. وسى ورايدا, ىشكى ىستەر ءمينيسترى ق.قاسىموۆ حالىقارالىق تاجىريبەگە سايكەس, ەسىرتكىلەر اينالىمىن باقىلاۋ بويىنشا بۇۇ حالىقارالىق كوميتەتتەرىنىڭ ۇسىنىستارى مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق كەڭەسىنىڭ تۇجىرىمى بويىنشا تىيىم سالىنعان زاتتاردىڭ ۇلتتىق ءتىزىمىن بەكىتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعانىن مالىمدەدى.
ۇكىمەتتىڭ ءتيىستى اكتىنى قابىلداۋى ەلدەگى تىيىم سالىنعان ەسىرتكى قۇرالدارىنىڭ ءتىزىمىن نارىقتا پايدا بولىپ جاتقان پسيحيكالىق بەلسەندى زاتتاردىڭ جاڭا تۇرلەرىمەن شۇعىل تولىقتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇدان وزگە ەسىرتكىلەردىڭ ۇلتتىق ءتىزىمى 88 نەگىزگى, الەۋەتتى قاۋىپتى پسيحيكالىق بەلسەندى زاتتارمەن تولىقتىرىلادى. بۇل ەاەو مەملەكەتتەرى مەن ەسىرتكى اينالىمىن باقىلاۋ بويىنشا بۇۇ حالىقارالىق كوميتەتىنىڭ باقىلاۋىنداعى سينتەتيكالىق ەسىرتكىلەردىڭ بارلىق ءتىزىمىن قامتۋعا مۇمكىندىك جاسايدى.
سونىڭ ناتيجەسىندە, «ەسىرتكى زاتتارى تۋرالى» زاڭ ارقىلى تەك باقىلاۋعا الىنعان ەسىرتكىلەردىڭ اينالىمى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار بولاشاقتا شىعۋى مۇمكىن جاڭا تۇرلەرى دە رەتتەلەتىن بولادى. ماسەلەنى قاراۋ قورىتىندىسى بويىنشا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ەسiرتكi قۇرالدارى, پسيحوتروپتىق زاتتار, ولارعا ۇقساس زاتتار جانە پرەكۋرسورلار اينالىمىن باقىلاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قولداۋ تاپتى جانە پارلامەنت قاراۋىنا جىبەرىلەدى.
دينارا بىتىك, «ەگەمەن قازاقستان»