ەلىمىزدە ءوتىپ جاتقان ايتۋلى شارا – ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنىڭ باستالعانىنا, ۇلى دالانىڭ ۇلان-عايىر شاراعا ۇيىتقى بولىپ, ويداعىداي ۇيىمداستىرىپ وتىرعانىنا بۇگىن – تۋرا ءبىر جارىم-اي. شۇكىر, قازاق دەگەنىنە جەتىپ, بۇل مارتەبەنى دە مەجەلەدىك. ءۇش ايعا جوسپارلانعان كورمەنىڭ ناعىز بەل ورتاسىنا جەتتىك. شىنى كەرەك, باسىندا كۇپتى بولعان كوڭىلدەر قازىر ساباسىنا ءتۇستى, تالايدى تامساندىرىپ, مەرەيىمىز ءوستى. استانانىڭ ابىرويى اسقاقتاپ, كورگەن جۇرتتىڭ كوكىرەگىن قۋانىش كەرنەدى. كورمەنىڭ كەرەمەتتەرىنە كوز تويدى. باستىسى, ەل بەدەلىن تورتكۇل دۇنيەگە پاش ەتتى.
قازاق «قوناقپەن ەرىپ قۇت كەلەدى» دەسەدى. تاۋبە دەيىك, ەلوردا قازىر قۇتتى مەكەنگە اينالدى. قازاق ەلىنىڭ استاناسىنا الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن تالاي قوناق كەلىپ-كەتتى, قازىر دە ۇزىلەر ەمەس. ءبارىنىڭ ءبىر كورمەگى – ءبىزدىڭ استانا, ونداعى كوز تويدىرعان اسەم قالاشىق – ەكسپو ورتالىعى. جاتجۇرتتىقتار عانا ەمەس, ءوزىمىزدىڭ شالعايدا جۇرگەن تالاي «قارا دومالاق» قازاق بالاسى دا وسى تويدى «سىلتاۋ قىلىپ» ارماندا جۇرگەن استاناعا ات باسىن تىرەپ, كوركەم قالانى كوزىمەن كورىپ ءماز-مەيرام.
اشىلعاننان سوڭعى العاشقى اپتادا-اق ەكسپو-2017 كورمەسىنە كۇندەلىكتى كەلۋشىلەر سانى ورتاشا 22 840 ادامدى قۇراعانىنان-اق حالىق قاراسىنىڭ از بولمايتىنى بايقالعان. ءتىپتى كورمەنى جارتى ميلليون ادام العاشقى جيىرما كۇندە-اق ارالاپ شىقتى. كەلۋشىلەر سانى قازىردىڭ وزىندە 1 جارىم ميلليونعا جۋىقتاپ قالدى. ناقتىراق ايتساق, وتكەن اپتاداعى سوڭعى دەرەكتەر بويىنشا, كورمەنىڭ اشىلۋىنان بەرى كەلۋشىلەردىڭ جالپى سانى شامامەن 1 ميلليون 200 مىڭدى قۇراعان. ەكسپو-نىڭ بارلىق نىساندارىنىڭ كەلۋشىلەرىن ەسەپتەگەندە, 9 ميلليونعا جۋىق ادام كەلگەن. كورمەگە نەگىزىنەن 2 ميلليون ادام كەلەدى جانە كورمە نىساندارىندا جالپى سانى 5 ميلليونعا جۋىق كەلۋشى تىركەلەدى دەپ جوسپارلانعان بولاتىن. ال قازىرگى قارقىن جوعارىداعىداي.
«تويدىڭ بولعانىنان بولادىسى قىزىق» دەگەن دە بار. مۇمكىن, استانا ەكسپو-2017 كورمەسىن ءبىزدىڭ ەلدە وتكىزۋ تۋرالى شەشىم شىعارعان ءساتتى ەستەن شىعارمايتىنىمىز دا وسىدان شىعار. تاۋەلسىزدىك تاريحىننان ويىپ تۇرىپ ورىن الاتىن ايرىقشا وقيعا – حالىقارالىق ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ قازاقستاندا وتەتىندىگى جونىندە شەشىم قابىلدانعان كۇن 2012 جىلدىڭ 22 قاراشاسى بولاتىن. شەشىم ەكسپو حالىقارالىق كورمەلەر بيۋروسى باس اسسامبلەياسىنىڭ پاريجدەگى 152-سەسسياسىندا وسى ۇيىمعا مۇشە 161 مەملەكەتتىڭ جاسىرىن داۋىس بەرۋى ناتيجەسىندە قابىلداندى. بۇل, ءسوز جوق, قازاقستاننىڭ جاھان جۇرتى الدىنداعى بەدەلىنىڭ تاعى ءبىر بيىكتەگەنى, مەملەكەتتىڭ مەرەيى.
تاعدىردىڭ تارتۋى بولار, ءدال وسى وقيعامەن ورايلاس كۇندەرى تورتكۇل دۇنيە نازارىن وزىنە اۋدارعان فرانتسيا استاناداسى پاريجدە بولۋ ماعان دا بۇيىردى. ارينە, جۋرناليستىك ساپارمەن بارعانبىز. وسى وقيعاعا وراي پاريجگە اتتانعان «ەگەمەننىڭ» ەكى ءجۋرناليسىنىڭ ءبىرى جاقسىباي سامرات حالىقارالىق كورمەلەر بيۋروسى باس اسسامبلەياسىنىڭ پاريجدەگى 152-سەسسياسىنان ماقالا جازسا, مەن شەشىم شىققانعا دەيىنگى سوڭعى رەت وتكىزىلگەن قورىتىندى ءباسپاسوز ءماسليحاتىنا قاتىستىم. بۇل ءباسپاسوز ءماسليحاتى باس اسسامبلەيا سەسسياسىندا داۋىسقا تۇسەتىن قوس ەل – بەلگيا مەن قازاقستاننىڭ ءوزارا پىكىرسايىس جەكپە-جەگىمەن ەرەكشەلەندى. باستى ۇمىتكەر ەكى شاھاردىڭ ءبىرى – استانا, ەكىنشىسى بەلگيانىڭ لەج قالاسى ەدى. وسىلايشا جەڭىسكە دەيىن اتقارىلعان جۇمىستار قورىتىندىلاندى. قازاقستاندىق توپ الەم جۋرناليستەرىنىڭ الدىندا سان ساۋالعا جاۋاپ بەرە وتىرىپ, قازاقستاننىڭ قارىشتى قادامدارى مەن جەتىستىكتەرىن باياندادى. ال ءبىزدىڭ جۋرناليستەر باسەكەلەس توپ بەلگيالىقتارعا قارسىلاستىق تانىتىپ, ۇتىمدى ءارى سالماقتى سۇراقتارىمەن ەلدىڭ بەدىلىن ودان ءارى ۇستەۋگە ءۇن قوستى.
«الەمنىڭ 2,5 ملرد حالقى ءبىزدىڭ ەلىمىزگە تىكەلەي جاقىن ءومىر سۇرەدى. استانادان 3 ساعاتتا ءۇندىستان استاناسىنا, 5 ساعاتتا قىتاي استاناسىنا جانە 3 ساعاتتا ماسكەۋگە جەتۋگە بولادى. ءبىزدىڭ بايلانىستارىمىز بەن مۇمكىندىكتەرىمىز مول. ءبىز جاھاندىق شارالاردى بىرنەشە رەت وتكىزدىك. ماسەلەن, قىسقى ازيا ويىندارىن, ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ ءسامميتتىن قابىلدادىق. استانانىڭ مۇنداي شارالاردى وتكىزۋدە تاجىريبەسى مول, سونىمەن قاتار ءبىزدىڭ ەلىمىز 2017 جىلى الەمدىك ۋنيۆەرسيادا وتكىزۋدى جوسپارلاۋدا. استانانىڭ مۇمكىندىگى كورمەنى وتكىزۋگە جانە جاسىل ەكونوميكا يدەياسىن وڭىرگە عانا ەمەس, الەمنىڭ وزگە ەلدەرىنە تاراتۋعا جەتەدى», دەگەن سىڭايلى دايەكتى پىكىرلەردىڭ ۇلەسىمەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ءبىزدىڭ ەلدىڭ ءباسى بيىك ءتۇستى. ءباسپاسوز ءماسليحاتىنان ءبىر كۇن بۇرىن ۇيىمداستىرۋ القاسى ارنايى دايىندىق جۇمىسىن وتكىزىپ, جۋرناليستەر ءۇشىن سەمينار-ترەنينگ جاساۋى دا ءبىزدىڭ الدىمىزدا جاۋاپكەرشىلىگى زور ءساتتىڭ تۇرعانىن اڭعارتقانداي ەدى. شىنايى باسەكەنىڭ بەت-بەينەسى وسى ءجارىسسوز بارىسىنان-اق بايقالدى. باستىسى, قاي جاعىنان بولسىن, ساقاداي-ساي كەلگەن ءبىزدىڭ توپ بۇل كۇنى جوعارى دەڭگەيدەن كورىندى. ارينە, ءبىزدى جەڭىسكە جەتەلەگەن ەلىمىزدىڭ بۇگىنگە دەيىنگى جەتىستىكتەرىنىڭ جەمىسى. وسىلايشا, ەۋروپانىڭ قاق تورىندە الەمنىڭ الپاۋىت ەلدەرىنىڭ جۋرناليستەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا جاپ-جاس تاۋەلسىز قازاقستان مەملەكەتى جيىن تىزگىنىن قولدان بەرمەدى. وسىلايشا ءبىر كۇن قالعان داۋىس بەرۋ ساتىنە دەيىن شەتەلدىكتەر الدىندا قازاقستاننىڭ جەڭىسكە دەگەن زور قۇلشىسىنى تاعى ءبىر دالەلدەندى. ءباسپاسوز ءماسليحاتىنان كەيىنگى كەلەسى كۇنى فرانتسيا استاناسى پاريجدە وتكەن حالىقارالىق كورمەلەر بيۋروسى باس اسسامبلەياسىنىڭ 152-ءشى سەسسياسىندا الەمنىڭ 161 مەملەكەتى جاسىرىن داۋىس بەرۋ ارقىلى ەكسپو-2017 كورمەسىن وتكىزەتىن مەملەكەت انىقتالىپ, استاناعا ۇلكەن ءۇمىت ارتىلدى. ونداعى حالىقارالىق كورمەلەر بيۋروسىنىڭ 103 قاتىسۋشى-مەملەكەتى استانانى قولداپ, 44-ءى قارسى داۋىس بەرگەن. «بەلگيانىڭ لەج قالاسىن باسىپ وزعان ارۋ استانانىڭ, ارينە, بۇل كۇندە ابرويى اسقاق. ال بۇل جەتىستىك ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ كوڭىلىن شاتتىققا بولەپ, بويىن ماقتانىش كەرنەدى. ءسويتىپ, «قۋان, قازاق!» دەپ جاريا سالىپ ەدىك سول كۇنى. ال قازىر سول قۋانىشتىڭ شىنايى كورىنىسى, سول كۇنگى ارمانداردىڭ ورىندالعان كەزى.
«بۇل ەلىمىز ءۇشىن سىناق قانا ەمەس, كورمە ءبىزدىڭ جاسامپاز الەۋەتىمىزدى اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. استانادا ەكسپو كورمەسىن وتكىزۋ رەسپۋبليكامىزدىڭ يننوۆاتسيالىق دامۋىنا سەرپىن بەرەدى. ەكسپو كورمەلەرىندە الەمنىڭ بارلىق مەملەكەتى وزدەرىنىڭ ەڭ ۇزدىك تەحنولوگيالىق, عىلىمي, مادەني جەتىستىكتەرىن كورسەتەدى. ولار جاھاندىق دامۋدىڭ جاڭا كۇن ءتارتىبىن قالىپتاستىرادى. مۇنداي ءىس-شاراعا بارلىق قۇرلىقتىڭ ونداعان ەلىنەن ميلليونداعان ادام قاتىسادى. ءباسى بيىك باسەكەدە استانانىڭ جەڭىپ شىعۋى بەكەردەن بەكەر ەمەس. بىرىنشىدەن, ەلوردامىزدىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى شارانى لايىقتى وتكىزە الاتىن ورتالىق رەتىندە قالىپتاسقانى بارشاعا بەلگىلى بولدى. ەكىنشىدەن, تاڭداۋدىڭ قازاقستان پايداسىنا شەشىلۋى مەملەكەتىمىزدىڭ تابىستارى جوعارى باعالانعانىن بىلدىرەدى جانە ەۋرازيا وڭىرىندە دە ونىڭ دامۋ كەلەشەگى كەمەل ەكەنىن ايعاقتاي تۇسەدى. ۇشىنشىدەن, ءبىزدىڭ «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» اتتى وزەكتى تاقىرىپتى ۇسىنۋىمىز جەڭىسكە جەتۋىمىزگە كومەكتەستى. ەڭ باستىسى, استانانى تاڭداۋى – قازاقستاننىڭ بارشا حالقىنىڭ كۇش-جىگەرىنىڭ ناقتى جەمىسى», دەمەپ پە ەدى ەلباسى سول تاريحي كۇندە؟! ال بۇگىندە ەكسپو-عا قاتىستى جوسپارلى جۇمىستاردىڭ ءبارى ناقتى جۇزەگە اسىرىلدى. ول ءبىزدىڭ الەم ەلدەرى الدىنداعى ابىروي-بەدەلىمىز عانا ەمەس, قازاق ەلى ءۇشىن قىرۋار جۇمىس ورنى, تابىستىڭ كوزى بولىپ, ەكونوميكامىزدىڭ دامۋىنا ۇلەس قوستى. ەندەشە, مۇنى ەلدىكتىڭ ەرەن جەڭىسى, اسقاق بەدەلى دەۋگە تولىق نەگىز بار.
دينارا بىتىك, «ەگەمەن قازاقستان»