پاح, شىركىن, پەحا!

الدا-جالدا جانكۇيەر اعايىنداردىڭ جارىسسوزىنە قاتىسا قالساڭىز, ەسكىكوز اعالارىمىزدىڭ اۋزىنان ەرتەرەك ۋاقىتتار­دا جاسىل الاڭدا جۇلدىزداي جارقىراعان سەگىزباەۆ, ستەپانوۆ, كۆوچكين, روجكوۆ, دول­ماتوۆ سەكىلدى جامپوزدار جايىندا ەرتەگىدەي ەستەلىكتەردى ەستيسىز. كىمنىڭ نەشە گول سوققا­نىن جاتقا ايتقاندا كومپيۋتەرىڭىز ساداعا كەتسىن.

ال ەندى اياعىمىز الماتىعا جەتىپ, اڭسارى­مىز اۋعان فۋتبولىڭىزدى ستاديوننان تالاي تاماشا­لا­عان ءبىزدىڭ تۇسىمىزدا قاي ويىنشىنىڭ ايى وڭىنان تۋىپ ەدى؟ ءيا, سەكسەنىنشى جىل­داردىڭ سەركەلەرىن ەسكە ءتۇسىرىپ كورەلىكشى. ەگەر ۇمىت­پاسا­ڭىزدار, ول كەزدە دە سايىپ­قىران وعلاندار سانى از بول­مايتىن. ماسەلەن, ستۋكاشەۆ, ۆولگين, ءسالىموۆ, بەردىەۆ بولىپ كەتە بەرەتىن. ارىدەن قوزعاعان اڭگى­مەمىزدىڭ ءدال وسى جەرىنە كەلگەندە ءاي-شايعا قاراماي, «كەشىرىڭىز, ءسىز پەحلەۆاني­دي­دى قال­دىرىپ كەتتىڭىز» دەۋىڭىز اب­دەن مۇمكىن, قۇرمەتتى وقىرمان. ونى­ڭىز ورىندى. سابىر ساق­تاڭىز, ءبىز قازاقستان فۋتبولى تاريحىنداعى ايرىقشا تۇلعاعا ارنايى توقتالماقپىز.

الماتىنىڭ «قايراتىنا» شىمكەنتتىڭ «مەليوراتورىنان» اۋىسقان ەۆستافي پەحلەۆا­ني­دي بىردەن كوپشىلىكتىڭ كوز­ايىمىنا اينالدى. جاقسىنى جاتسىنبايتىن جانكۇيەرلەر ونى ەركەلەتىپ «پەحا» دەيتىن. فۋتبولشىدان گورى بالۋاندارعا نەمەسە زىلتەمىرشىلەرگە كوبى­رەك كەلىڭكىرەيتىن (مارادونا سياقتى) دەمبەلشە دەنەسىنە قاراماي شاپشاڭ قوزعالىپ, شالت قيمىلدايتىن شابۋىلشىنى قارسىلاستاردىڭ قوزعاۋشى­لارى جان-جاعىنان قاۋمالاپ, ادى­مىن اشتىرماۋعا تىرىساتىن. كوز جازىپ قالسا ءبىتتى, قاقپا­لارى­نا قاۋىپ توندىرەدى. الدەكىم­دەر­دەي باپ تىلەپ اۋرەگە تۇسپەي­دى. امبەباپ. الاڭنىڭ كەز كەل­گەن قاناتىنان اتويلايدى. وڭ-سولى بىردەي بۇعان. ەكى اياعىن بىردەي جۇمسايدى. باسپەن دە, پاسپەن دە جاقسى وي­ناي­تىن. اسپان­داعى دوپقا قاراي قابىلانداي اتىلعاندا ورتا­شا عانا بويىنان ولقى­لىق كور­مەي, ۇزىنتۇرا جىگىتتەر­دى قاپى قالدىراتىنىن قايتەر­سىڭ. سودان سوڭ بار عوي, «جاۋ شاۋىپ» جاتسا دا ارت جاققا قايتۋ­دى بىلمەيتىن. مۇنىسى بلوحينگە تارتقان. اياعىنا دوپ تيسە اتتاي شابادى. كەسە-كولدەنەڭ­دەپ الدىنان شىققاندار­دى ارى-بەرى «الداعانداعى» جىلدامدىعىن ايتساڭشى. تەڭ­بىل دوپتى زەڭبىرەكتىڭ وعىنداي زىمىراتقاندا قاقپاشىدان قايىر بولماي, «توعىزدىققا» توپ ەتكىزۋشى ەدى-اۋ توپجارعانىم. سونىڭ ارقاسىندا جەتپىس ءۇش گول سالىپ, «قايراتتىڭ» ارعى-بەرگى تاريحىنداعى ەڭ مەرگەن فۋتبولشى اتاندى.

ايتپاقشى, ەۆستافي پەح­لەۆانيدي 1983 جىلعى كسرو چەمپيوناتىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلدەگى ەڭ ۇزدىك 33 ويىنشىنىڭ تىزىمىنە كىردى. بۇل ۇلكەن وقيعا بولاتىن. بۇرىن-سوڭدى مۇنداي جەتىستىككە قايراتتىقتاردان تەك ۆاديم ستەپانوۆ قانا جەتكەن ەدى. سودان ينتەرۆيۋ الماق وي­مەن ستاستىڭ سوڭىنا تۇسەيىن. قاڭ­تاردىڭ قاقاعان ايازىندا «مەدەۋ» مۇز ايدىنىندا وقۋ-جاتتىعۋ جيىنىندا جۇرگەن جەرىنەن تاپتىم-اۋ اقىرى. مەي­مانحانانىڭ ءبىر بولمەسىندە ارىپتەسى پەتر نەيشتەتتەر ەكەۋى «رومانتيك» راديوللاسىن قوسىپ قويىپ, مۋزىكا تىڭداپ جاتىر ەكەن. سول كۇنى ءبىراز سىرعا قانىقتىم. ەكى ساعاتتاي ەمىن-ەر­كىن اڭگىمە شەرتتىك. ايتۋىنا قا­را­عاندا, گرۋزيادان قازاقستانعا قونىس اۋدارعان گرەك وتباسىندا تۋىپ-ءوسىپتى. اكەسى الكيۆياد تا اجەپتاۋىر فۋتبولشى بولىپتى. سوعىستان كەيىنگى ۋاقىتتاردا ءتبيليسيدىڭ «ديناموسىندا» بوريس پايچادزە, نيكولاي دزياپ­شيپا سەكىلدى دۇلدۇلدەرمەن بىرگە ويناپتى. سول جولى وداق فۋتبولىنىڭ وي-قىرىن دا ءبىراز تۇگەندەدىك بىلەم. اسىرەسە, بلوحين مەن چيۆادزەنىڭ ۇلتتىق قۇراماعا شاقىرىلماعانىنا قاتتى رەنجىگەنى ەسىمدە قالىپتى. جاتاقحاناعا كەلە سالا تۇنى­مەن وتىرىپ «لەنينشىل جاسقا» ماقالا جازدىم. جاڭىلماسام ءدۇرالى دۇيسەباەۆ اعام وعان تاماشا تاقىرىپ قويدى. «اكەدەن ميراس بۇل فۋتبول» دەگەن. وكىنىش­كە قاراي, ونىمىز سەيداحمەت بەردى­قۇلوۆ سەكىلدى رەفورماتور رەداكتوردىڭ تالعامىنا تاتى­ماي, گازەتكە شىقپاي قالدى. سۇحباتتىڭ شەكەسىنە سول قولىمەن سويداق­تاتا «مۇنداي جاتتاندى دۇنيە­لەردى سالۋدىڭ قاجەتى جوق» دەپ بۇرىشتاما سوعىپتى. وكپەم تارقاپ, وزىمە-ءوزىم كەلگەن سوڭ «سپورت» اپتالىعىندا جاريا­لادىم... سولاي...

وتكەندى كوكسەپ وزەۋرەۋ ونشا دۇرىس ەمەستىگىن سەزەم. بىراق, ءبارىبىر قىزىقتىڭ كوبى ارتتا قالعانداي كورىنە بەرەتىنى قالاي ەكەن, وسى؟..

...پاح, شىركىن, پەحا!!! «قاي­راتتىڭ» قايتا تۋماس قارا نارى ەكەن عوي...

تالعات باتىرحان, «ەگەمەن قازاقستان»