مالايلىقتار ارىپتەستىكتى ماقتانىش تۇتادى

باسقوسۋدىڭ رەسمي بولىمىندە ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-ءمينيسترى ايباتىر جۇماعۇلوۆ ءسوز سويلەپ, ەلى­مىزدىڭ وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ەل­دەرى ىشىندە مالايزيانى ما­ڭىزدى ساۋ­دا-ەكونوميكالىق سە­رىكتەس رەتىندە قا­راس­تىراتىنىن ايت­تى. «وسى ورايدا ساۋدا-ەكو­نو­ميكالىق بايلانىستاردا ەكىج­اق­تى وڭتايلى كورسەتكىشتەردى اتاپ وتكىم كەلەدى. قازاقستان مەن ما­لايزيا اراسىنداعى سىرتقى ساۋ­دا اينالىمى 2017 جىلدىڭ 4 ايىندا 26,1 ملن اقش دوللارىن قۇراپ, وتكەن جىلدىڭ سايكەس كە­زەڭىمەن سا­لىستىرعاندا 30,2 پاي­ىزعا جوعارى بولدى», دەدى ا.جۇماعۇلوۆ. ونىڭ اي­تۋىنشا, ەكسپو كورمەسىندە مالايزيا پاۆيلونىنىڭ اشىلۋى ەكى ەل اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ جو­عارى دەڭگەيىن دالەلدەيدى. بۇل تۇ­­راق­تى دامۋدى قامتاماسىز ەتۋدە ۇ­ستا­نىم­دارىمىزدىڭ دا سايكەس كەلىپ وتىر­عان­دى­عىن بايقاتادى.

كورمە قالاشىعىنداعى جيىن بارىسىندا مالايزيانىڭ ەنەرگەتيكا, جاسىل تەحنولوگيالار جانە سۋ رەسۋرستارى مينيسترiنiڭ ورىنباسارى, سەناتور داتۋك سەري سك دەۆاماني ءوز ەلىنىڭ كوپۇلتتى جانە مادەنيەتى وزىق قوعامداردىڭ بiرi ەكەنiن جەت­كىز­دى. «كوپتەگەن ەلدەر جاپپاي كوشi-قون ناتيجەسiندە كوپۇلتتى ەل اتانىپ جاتقاندا, مالايزيا مۋل­تي­ەتنوستىق ۇلت بولىپ الپىس جىل بۇ­رىن قالىپتاسقان ەدi. بiرقاتار ەتنوسى بار كوپتەگەن مەملەكەتتەر سي­ياقتى بiزدiڭ دە باسىمىزعا بiراز اۋىر­ت­پاشىلىق پەن سىن زاماندار تۇسكەن. بi­راق مالاي حالقى ىدىراماي, توزباي, كە­رiسiنشە بارلىق قيىندىقتاردى جەڭىپ, ۇيلەسiمدi ۇلت بولىپ دامۋ ءۇشiن الدىنا ۇلكەن ماق­ساتتار قويدى. بiز ءۇشiن اۋىز­بiرشiلiك پەن دوستىق وتە ما­ڭىزدى. سونىڭ ار­قا­سىندا بiز قا­زاق­­ستان سياقتى نا­عىز بiر­لiگi بار ەل رەتiندە الەمگە تا­نىل­دىق», دەدi ول.

 ەنەرگەتيكا, جاسىل تەحنولوگيالار جانە سۋ رەسۋرستارى مينيسترiنiڭ ورىنباسارى مالايزيانىڭ قازاق­ستان­­مەن تاعى بiر ۇقساستىعىن اتادى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندا «قازاقستان-2050» ستراتەگيالىق دامۋ باعدارلاماسى بولسا, مالايزيادا «2020 ۇلت جوسپارى» بار. جاقىندا ەل ۇكiمەتi «ۇلتتىق ترانسفورماتسيا-2050» باستاماسىن تانىستىرعان ەكەن. بۇل باعدارلاماعا سايكەس, ۇكiمەت مەملەكەتتiڭ دامۋ جولدارىن تابۋ ءۇشiن حالىقپەن اقىلداسىپ, بار يدەيالارىن ازاماتتارمەن بولiسپەك.

«قازىرگى ۋاقىتتا ءبىزدىڭ ەنەرگيا قۋاتىن وندىرەتىن كوزدەرىمىز 22,5 پايىز كولەمدە سۋ مەن كۇن ەنەرگياسىنا, بيوگاز جانە بيوماسساعا تيەسىلى. مالايزيانىڭ ون ءبىرىنشى جوسپارىنا سايكەس, 2020 جىلعا قاراي قايتا جاڭعىرتىلاتىن ەنەرگيا ءوندىرىسىن 2080 مۆت-قا جەتكىزۋدى كوزدەپ وتىرمىز», دەدى د.دەۆاماني مەرەكەلىك جيىندا.

قازاقستان مەن مالايزيا حالال يندۋستريا, يسلامدىق قارجىلاندىرۋ جۇي­ەسى, تۋريزم, جاڭعىرتىلاتىن ەنەر­گيا, مۇناي, گاز بەن ينۆەستيتسيا سالا­سىن­دا ىنتىماقتاستىعىن ودان ءارi دا­مىت­پاق. وسى ورايدا, ۇلتتىق كۇن اياسىندا مالايزيا پاۆيلونىندا تۋريزم جانە بيزنەس اپتالىعى باس­تال­دى. بۇل شارا 14 شiلدەگە دەيىن جالعاسپاق.

ميلليونىنشى كورەرمەن قاشان كەلەدى؟

ەلوردادا ءوتىپ جات­قان حا­لىقارالىق مامان­دان­دى­رىلعان كورمەنىڭ ءبىر ايلىق قورىتىندىسىنا ار­نالعان ءباسپاسوز ءماس­لي­حاتى ءوتتى. جيىندا «استانا ەكسپو-2017» ۇك» اق باسقارۋشى ديرەكتورى بەيبiت قارىمساقوۆ كۇللى الەم كوز تىككەن شا­را­ كورەرمەندەرىنىڭ سانى ميلليونعا جۋىقتاپ قالعانىن جەتكىزدى. «بiر ايدا, 10 ماۋسىم مەن 10 شiلدە ارالىعىندا كورمەگە بارلىعى 921 293 ادام كەلدi. ميلليونىنشى ادام 11 شىلدە كۇنى, تۇستەن كەيiن ساعات 17-19 ارا­لىعىندا كەلەدi دەگەن بولجام بار. ال كورمەگە كiرiپ-شىعۋ سانى 5 ملن 960 مىڭ 212-گە جەتتi. ادامدار ەڭ كوپ تاماشالاعان پاۆيلون - «نۇر الەم», وعان ­303 مىڭنان استام كورەرمەن كەلگەن», دەدi ب.قارىمساقوۆ.

كومپانيا باسشىلىعىنىڭ مالىمەتىنشە, كورمەنi 130 مىڭ شەتەلدiك تاماشالاعان, بۇل بارلىق كەلۋشiلەردiڭ 14 پايىزىن قۇرايدى. قوناقتار نەگiزiنەن رەسەي, گەرمانيا جانە قىتاي ەلدەرىنەن ساپارلاپ كەلگەن. ال جەڭiلدiكتi 160 مىڭ­عا جۋىق ادام پايدالانىپ, كور­مەنi تاماشالاعان. ولار – 6 جاس­قا دەيىنگى بالالار, مەكتەپ وقۋ­شى­لارى, ستۋدەنتتەر, زەينەتكەرلەر جانە مۇگەدەكتەر. 409 700 ادام ەلىمىزدىڭ باسقا وڭىرلەرىنەن ۇي­ىم­داستىرىلعان توپتارمەن كەلدى. ونىڭ ىشىندە 17 700-ءى بالالار. كە­لۋ­شىلەردىڭ باسىم بولىگىن قا­راعاندى, اقمولا, پاۆلودار وبلىستارىنىڭ تۇرعىندارى قۇرايدى.

«وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, ەكسپو ءوتىپ جاتقان ۋاقىتتا اشىق اسپان رەجىمى بار. وسى ۋاقىتتىڭ ىشىندە ەلىمىزدە 21 اۋە كومپانياسى 28 حالىقارالىق باعىت بويىنشا جۇمىس ىستەيدى. اپتاسىنا 166 رەيس كەلەدى.

قالاداعى قوناق ۇيلەرگە كەلسەك, ولار 60 پايىزعا عانا تولىق. بۇل وتكەن جىلمەن سالىس­تىر­عان­دا 3 ەسەگە ارتىق. ءبىر ايدىڭ ىشىندە كورمەدە 1 031 ويىن-ساۋىق جانە ىسكەرلىك شارالار ۇي­ىمداستىرىلدى. مەملەكەت باس­شىلارىنىڭ, مينيسترلەردىڭ, حا­لىقارالىق كوميسسيالاردىڭ قا­تىسۋىمەن 84 حاتتامالىق شارا ءوتتى. 1–10 شىلدە ارالىعىندا ءبىز جەڭىلدەتىلگەن ەكى اكتسيا وت­كىز­دىك», دەدى كومپانيانىڭ باس­قا­رۋشى ديرەكتورى.

جيىن بارىسىندا ەكسپو-2017 كورمەسىنە 1 ملن 800 مىڭ بيلەت ساتىلعانى ءما­لىم بولدى. ۇلتتىق كوم­پا­نيا­نىڭ كوممەرتسيالاۋ دەپار­تا­­مەنتىنىڭ  ديرەكتورى داۋلەت ەركىم­با­ەۆتىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى ۇيىم­داس­تىرىلعان اكتسيا اياسىندا تاعى ءبىر جاڭا بيلەت ءتۇرى ەنگىزىلگەن. ول «كەشكى بيلەت» دەپ اتالادى, ساعات 18:30-دان باستاپ, سول كۇنى كورمە جابىلعانعا دەيىن جارامدى. مۇنى ازىرگە 25 500 ادام, 3+1 اكتسياسىن 14,5 مىڭ ادام پايدالانعان. «17 جاسقا دەيىنگى بالالار دەمالىس كۇندەرى تەگىن كىرە الاتىن جاستار ءتاريفىن 50 مىڭنان استام كامەلەتتىك جاسقا تولماعاندار پايدالاندى. تاعى بىرقاتار قوسىمشا بيلەتتىك ونىمدەردى ازىرلەپ جاتقانىمىزدى ايتا كەتەيىن. ول جايىندا ءسال كەيىنىرەك حابارلايتىن بولامىز. قازىرگى ساتتە كورمەگە 1 ملن 800 مىڭ بيلەت ساتىلدى», دەدى د.ەركىمباەۆ.

كوممەرتسيالاۋ دەپار­تا­مەنتىنىڭ ديرەكتورى حالىقارالىق كور­مەدە قوناقتار 80 ملن تەڭگەگە كادەسىيلار ساتىپ العانىن اڭ­گىمەلەدى. «بۇعان دەيىن ايت­قانىمىزداي, ءبىزدىڭ اۋماقتا قوعامدىق تاماقتانۋعا ارنالعان 25 نىسان جانە 33 دۇڭگىرشەك بار. ءبىر اي ىشىندە اتالعان كافە, مەيرامحانالار 210 مىڭنان استام ادامعا قىزمەت كورسەتتى. كورمە اۋماعىنداعى تاماق قاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى ايتار بولساق, بىزدە لوگيستيكالىق ورتالىق جۇمىس ىستەيدى. سول ارقىلى بارلىق جۇك, ونىڭ ىشىندە ازىق-ت ۇلىك تە جەتكىزىلەدى.

جاقسى كورسەتكىشتەردىڭ ءبىرى – كادەسىي ونىمدەرىنىڭ ساۋداسىندا. قازىرگى ۋاقىتتا 80 ملن تەڭگەدەن استام سوماعا شامامەن 40 مىڭ كادەسىي ساتتىق. بۇل كورمەگە كەلۋشىلەردىڭ اراسىنداعى قىزىعۋشىلىقتىڭ جوعارى ەكەندىگىن كورسەتەدى», دەدى ۇلتتىق كومپانيا وكىلى.

تاريحتاعى ۇقساستىق تاتۋلىققا كوپىر بولدى

ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى قالاشىعىندا لاتۆيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق كۇنى ءوتتى. سالتاناتتى شاراعا لاتۆيا پرەزيدەنتى رايموند ۆەيونيس پەن قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى اسقار مامين قاتىستى. مەرەكەلىك شارا ادەتتەگىدەي, ەكى ەلدىڭ ۇلتتىق تۋلارىنىڭ كوتەرىلۋىمەن باستالىپ, مەملەكەتتىك ءانۇراندارى ورىندالدى. سودان كەيىن قازاقستان تاراپىنان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى اسقار مامين ءسوز سويلەپ, اعىمداعى جىلى ەكى ەل اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستىڭ ورناعانىنا 25 جىل تولاتىندىعىن ەسكە سالدى. وسى ارالىقتا قازاق-لاتىش اراسىنداعى ساياسي-ەكونوميكالىق بايلانىستار نىعايىپ, جوعارى دەڭگەيگە كوتەرىلگەن. 

«مەن ءۇشىن استانا قالاسىندا ەكسپو-2017 حالىق­ارا­لىق مامان­دان­دى­رىلعان كور­مە­سىندەگى لات­ۆيانىڭ ۇلت­تىق كۇنىنىڭ اشى­لۋ سالتاناتىندا بار­لى­عىڭىزدى قارسى الۋ – ۇل­كەن مارتەبە. لاتۆيا پاۆيلونىنىڭ «كەزدەسۋ ورنى – لاتۆيا. ەنەرگيا – تابيعاتىڭىزدا» اتاۋى كەزدەيسوق تاڭدالعان جوق. بۇل تاقىرىپ لاتۆيانىڭ جا­سىل ەنەرگياسى سي­ياقتى تابيعي قۇن­دىل­ىق­ت­ارىمىزدى, سونداي-اق­ ءتۇرلى سەكتورلاردا ءبىزد­ىڭ كومپانيالار مەن بى­لىك­تىلىگى جوعارى ساراپشىلار ارقىلى جاسالعان ىنتىماقتاستىعىمىزدى دا قامتيدى», دەدى جيىندا لاتۆيا پرەزيدەنتى رايموند ۆەيونيس.

ول ءوز سوزىندە ەكى مەملەكەتتىڭ تاري­حىن­داعى ۇقساستىقتاردىڭ دا بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «بۇل ءبىر-ءبىرىمىزدى جاقسى تۇسىنۋگە, ساياسي كەلىسسوزدەردى دامىتۋ مەن ءتۇرلى مادەنيەتىمىزدى باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار, ءارى قارايعى بىرلەسكەن جەتىستىكتەر ءۇشىن كۇشتى نەگىز بولىپ تابىلاتىن جەمىستى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىققا سەپتىگىن تيگىزەدى. قازاقستان – وڭىردەگى لاتۆيانىڭ ءىرى ساۋدا سەرىكتەسى. ءبىزدىڭ ەلدەر اراسىندا ەكسپورت پەن يمپورت اينالىمىنىڭ بىرتىندەپ قارقىن الىپ كەلە جاتقانى بايقالادى. قازاقستاننىڭ ينفراقۇرىلىمى وتە جاقسى دامىعان ءارى قىتاي مەن ورتالىق ازيانىڭ كورشىلەس جاتقان ەلدەرىمەن تىعىز بايلانىس ارقىلى جوعارى ارتىقشىلىققا يە», دەدى لاتۆيا پرەزيدەنتى.

سالتاناتتى شارانىڭ رەسمي بولىمىنەن كەيىن لاتۆيانىڭ تانىمال ءانشىسى, مۋزىكانت ءارى كومپوزيتور ينتارس بۋسۋليس پەن ۇزدىك دجاز-بەندتاردىڭ ءبىرى ماريس بريەجكالنستىڭ كۆينتەتى ونەر كورسەتتى.

مەرەكەلىك جيىن لاتۆيا پاۆيلونىندا ترانزيت جانە لوگيستيكا اپتالىعىنىڭ اشىلۋىمەن جالعاستى. اپتا ىشىندە مەملەكەتتىڭ كولىك-لوگيستيكا سالاسىنا, ونىڭ ماقساتتارى مەن بۇل باعىتتا اتقارىلىپ جاتقان شارالارى مەن حالىقارالىق ساحنادا قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىنە ارنالعان ءتۇرلى ءىس-شارا­لار وتپەك. باسقوسۋدا راي­موند ۆەيونيس كولىك سەكتورىنىڭ لاتۆيا ءۇشىن ماڭىزى زور ەكەنىن جەتكىزدى. ء«داستۇرلى تۇردە حالىق شارۋاشىلىعىنىڭ قالىپتى قان اينالىمىن قامتاماسىز ەتىپ وتىراتىن كولىك سالاسىن ەل ەكونوميكاسىنىڭ كۇرەتامىرى دەپ ايتۋعا بولادى. سوندىقتان بۇل سەكتوردى ودان ءارى دامىتۋ – مەملەكەت ءۇشىن ەرەكشە باسىمدىققا يە. مەن اسىرەسە, ەۋرازيا قۇرلىعىنداعى عالامدىق كولىك قوزعالىسىنا ارنالعان پىكىرتالاستى ءوزىمنىڭ قازاقستانداعى ساپارىم بارىسىندا اشىپ وتىرعانىما قۋانىشتىمىن», دەدى ول.

ۇلتتىق كۇن ۇتىمدى ۇيىمداستىرىلدى

ەكسپو-2017 حالىق­ارا­لىق كورمەسىنىڭ الا­ڭىن­دا ازەربايجان حال­قىنىڭ ۇلتتىق كۇنى ءوت­تى. مەرەكەلىك شاراعا مەملەكەتتىڭ ءبى­­رىنشى ۆيتسە-پرە­زي­دەن­تىنىڭ كومەكشىسى انار الاكباروۆ قاتىسىپ, ءسوز سويلەدى. ول ەكى ەل اراسىنداعى بەرىك دوس­تىق پەن سىيلاستىق جايىندا ەرەكشە اڭگىمەلەدى. 

«ازەربايجان رەسپۋب­لي­كا­سى وراسان وقيعا بولعان بۇل كورمەگە قاتىسۋعا ەرەكشە ءمان بەرەدى. بۇل شارا سان الۋان ەلدەردىڭ حالقىن ءبىرتۇتاس جانە يگى ماقساتپەن بىرىكتىرىپ وتىر. «بولاشاق ەنەرگياسى» تاقىرىبى بۇگىنگى كۇننىڭ تا­لاپتارىنا تولىقتاي ساي جانە بارشاعا تۇسىنىكتى. بالاما ەنەرگيا كوزىن وڭدەۋ ماسەلەسى قازىرگى تاڭدا حالىق­تى الاڭداتاتىن ساۋال», دەدى انار الاكباروۆ. ونىڭ اي­تۋ­ىنشا, ەنەرگەتيكالىق قاۋ­ىپسىزدىكتىڭ ءمانى ەنەرگيا مەن رەسۋرستار توڭىرەگىندەگى داۋ­دا ەمەس, حالىقارالىق سە­رىكتەستىكتىڭ توڭىرەگىندە بولۋى ءتيىس.

ازەربايجاننىڭ ەنەر­گە­تيكا ۆيتسە-ءمينيسترى ماگزۋم ميرزاگاليەۆ ءوز ەلىنىڭ ەكسپو-2017 حالىقارالىق كور­مەسىن العاشقىلاردىڭ قا­تارىندا قولداعانىن جا­نە قاتىسۋعا ءوتىنىش بەر­گە­نىن ايتتى. «بۇگىنگى كۇن قازاقستان مەن ازەربايجان ەل­دەرى كوزقاراستارىنىڭ ور­تاق ەكەنىن كورسەتسە كەرەك. ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز ار­قى­لى وتەتىن كاۆكازدىق جول با­عىتى ازەربايجاننىڭ ەۋ­رو­پا نارىعىنا شىعۋىنا مول مۇمكىندىك جاسادى. ءبىز قا­ز­اقستان ارقىلى ورتالىق ازيا مەن قىتايعا جول اشىپ وتىر­مىز. ەكسپو-2017 كور­مە­سىنىڭ ارقاسىندا جولىمىز داڭ­عىلدانا تۇسەدى دەگەن ۇمىت­تەمىن», دەدى ۆيتسە-مينيستر.

ازەربايجاندىقتار ۇلت­­تىق پاۆيلونىنىڭ قوي­ى­لى­مىندا ءوز ەلدەرىنىڭ بالاما ەنەرگيا كوزدەرى ارقىلى جەت­كەن جەتىستىكتەرىن بەي­نە­لەيتىن ستەندتەر, كارتا­لار جانە ەكسپوناتتار ۇي­ىم­داستىردى. سونداي-اق, ولار وزدەرىنىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىن, ونەرى مەن ءداس­تۇرىن, بايلىعىن ۇلتتىق ونەر­مەن كورسەتتى. ۇلتتىق كۇن­گە قاتىسقان قوناقتار با­كۋدا سەرۋەندەگەندەي كۇي كەشكەندەرىن ايتتى.

توپتامانى دايىنداعان

اسحات رايقۇل, «ەگەمەن قازاقستان»

سۋرەتتەردى تۇسىرگەن

ورىنباي بالمۇرات, «ەگەمەن قازاقستان»