ناقتى تاپسىرما – ناتيجەلى ءتۇيىن

تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن قورعاۋ ءىسى جەتىلۋدە

تۇتىنۋشى تۇتىلىپ, قۇ­قىق بۇزعان قۇتىلاتىن زامان كەلمەسكە كەتسە دەيمىز. ويت­كەنى, ەلىمىز بۇل سالاداعى زاڭ­داردى كۇشەيتىپ, الەمدىك تالاپ­تارعا تالپىنىپ جاتىر. تۇتىنۋ­شىلار قۇقىعىن قورعاۋ سالاسىن­داعى قازاقستاندىق زاڭنا­مانى شەتەلدىك نورمالار مەن ەرە­جەلەرگە سايكەستەندىرۋ مەن جەتىلدىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. بۇل تۋرالى ۇكىمەت وتىرى­سىن­دا ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ جەتكىز­دى. ماسەلەن, وسى ماقساتتا وتكەن جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا تۇتى­نۋ­شىلار قۇقىعىن قورعاۋ سالاسىن­داعى زاڭناماعا بىرقاتار وزگەرىس­تەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلگەن. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيستر­لىگى − تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن قور­عاۋ سالا­سىنداعى ساياساتتى جانە ۆەدوم­ستۆو­ارالىق ۇيلەستىرۋدى باقىلاۋ-قادا­عالاۋ فۋنكتسيالارىن قولدانۋسىز جۇزەگە اسىراتىن ۋاكىلەتتى ورگان. سول سەبەپتى دە, تۇتىنۋشى قۇقى تۇرعىسىندا ماسەلە كوتەردى. ءمينيستردىڭ مالىم­دەۋىنشە, تۇتىنۋشىلار قۇقى­عىن قورعاۋ­دى قامتاماسىز ەتۋدە مەملەكەتتىك ور­گان­داردىڭ جۇ­مىسى جۇيەلى ەمەس. اركىم وز­دە­رىنىڭ نەگىزگى قىزمەت ارە­كەتى اياسىن­داعى مەملەكەتتىك فۋنك­تسيا­لاردى جۇزەگە اسىرۋدى كوز­دەۋدە. ول تۇتاس العاندا, وتىنىش­­تەردى قاراۋدا جانە شەشىم قابىلداۋ­دا بىرقاتار قيىن­­دىقتار تۋدىرادى. سەبەبى, مەم­­لە­كەتتىك ورگانداردىڭ شە­شىم قا­بىلداۋداعى ادىستەرى – ءتۇسىندىرۋ, اكىمشىلىك ىستەردى قاراۋ نەمەسە تەكسەرۋلەر جۇرگىزۋ سياقتى سان قىرلى بولىپ كەلەدى. «جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن قورعاۋ جۇيە­سىندەگى جانە ءوز قىز­مەت ارەكەتى باعى­تىن­داعى ءرولىن تۇتاس كورىپ وتىرعان جوق.  الاي­دا, ولاردىڭ جەرگىلىكتى جەردە حالىق­پەن جۇمىس ىستەيتىنىن ەس­كەرسەك, بۇل باعىتتاعى جۇ­مىس­تاردى جانداندىرۋ قاجەت»,  دەدى ت.سۇلەيمەنوۆ. مالىمەتكە سۇيەنسەك, 2016 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىن­شا مەملەكەتتىك ورگاندار تۇ­تى­نۋشىلاردان تۇسكەن 23 مىڭنان استام ءوتىنىشتى قاراعان. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە 4486 ءوتىنىش, ياعني, جالپى ءوتىنىشتىڭ 19 پايىزى تۇسكەن. ۇلتتىق بانككە بارلىق وتىنىشتەردىڭ 56 پايىزى, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ مينيسترلىگىنە 11 پايى­زى, قارجى جانە ەنەرگەتيكا مينيستر­لىكتەرىنە 3 پايىزى تيەسىلى. «مەملەكەتتىڭ باقىلاۋشىلىق فۋنكتسياسىن ازايتۋ جاعدايىندا تۇتىنۋ­شىلار قۇقىعىن قورعاۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ ءۇشىن ۇلتتىق ەكونوميكا مينيستر­لىگى جەكەلەگەن تاۋارلىق نارىقتارداعى تۇ­تى­نۋشىلار قۇقىعىن قور­عاۋدى كۇشەيتۋدى جوسپارلاۋدا. ەلەك­تروندى ساۋداعا قاتىسۋشى­لاردىڭ قىزمەت ارەكەتىن تۇ­تىنۋشىلاردىڭ قۇقىعىن ساقتاۋ كەپىلدىگىن انىقتاۋ ارقىلى رەگ­لامەنتتەۋ, سونداي-اق, جارنامالاردى ورنالاستىرۋ تالاپتارىن كۇشەيتۋ, ونىڭ ىشىندە ورنالاستىرۋ ۋاقىتى, شىندىققا سايكەستىگى جانە تاۋاردىڭ تۇتىنۋشىلىق ەرەكشەلىگى تالاپتارىن كۇشەيتۋ قاراستىرىلۋدا», دەدى مينيستر. سونداي-اق, تاۋاردىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگى ستاندارتتارىن ساق­تا­ماعاندىعى ءۇشىن كاسىپكەرلىك سۋبەك­تىلەرىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ ۇسىنىلىپ وتىرعانىنا توقتالدى. سونداي-اق, تۇتىنۋ­شى­لىق ساۋاتتى­لىق, تۇتىنۋشى­لار­دىڭ ازاماتتىق بەلسەندىلىگىنىڭ دەڭگەيىن ارتتىرۋعا جانە ولار­دىڭ تاۋارلار, قۇقىقتارى مەن مىن­دەتتەرى تۋرالى اقپارات­تا­نۋىنا ەرەكشە كوڭىل بولىنۋدە. وتىرىس بارىسىندا قارجى قىز­مەتتەرىن تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىق­تارىن قورعاۋ ماسەلەلەرى جونىندە ۇلتتىق بانك توراعاسى د.اقىشەۆ, مەديتسينالىق قىز­مەت كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋ تۋرالى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمي­نيسترى ە.ءبىرتانوۆ, سونداي-اق, قاراپايىم جۇرتشىلىق اتىنان «قازاقستان تۇتىنۋشىلارىنىڭ ۇلتتىق ليگاسى» باسقارما ءتورايىمى س.رومانوۆسكايا ءسوز سويلەدى.  ماسەلەنى تالقىلاۋ قورى­تىندىسىندا پرەمەر-مي­نيستر ۇلتتىق ەكونوميكا مينيس­ترلىگىنە, ورتالىق جانە جەرگى­لىكتى ات­قارۋشى ورگاندارعا تۇتى­نۋ­شىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ بويىنشا بەلسەندى شارالار قولدانىپ, حالىققا بۇقارالىق اق­پارات قۇرالدارى ارقىلى تۇتى­نۋ­شىلاردىڭ قۇقىقتارى تۋرالى كەڭىنەن اقپارات تاراتۋدى تاپسىردى.  

جەكەشەلەندىرۋ جۇيەلى جۇزەگە اسۋدا

ۇكىمەت وتىرىسىنىڭ ەكىن­شى ماسەلەسى بويىنشا جەكە­شە­لەندىرۋدىڭ 2016-2020 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارىن ورىنداۋ بارىسى قارالدى. ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ مەملەكەتتىك جانە كوممۋنيكاتسيالىق مەنشىكتەگى كاسىپورىندار مەن ءىرى كومپانيالاردى وتكىزۋ جوسپارى تۋرالى باياندادى. ال قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ ءوز كەزەگىندە, مەملەكەتتىك مەنشىك جانە كۆا­زيمەملەكەتتىك سەكتور نىساندارىن ساتۋدى جىلدامداتۋ بويىنشا قولدانىلعان شارالاردىڭ ارالىق ناتيجەلەرى جانە بەكى­تىلگەن كەستەلەر اياسىنداعى ال­داعى مىندەتتەر جايىندا ايتتى. ماسەلەن, 2016 جىلدان باستاپ جەكەشەلەندىرۋدىڭ كەشەندى جوس­پارى بويىنشا 221 نىسان وتكىزىلگەن, 189 نىسان قايتا قۇرۋ نەمەسە جويۋ كەزەڭىندە ەكەن.    «قولدانىلعان شارالار جە­كە­شە­لەندىرۋ ۇدەرىسىن جاندان­دىرۋعا مۇم­­كىندىك بەردى. كەشەندى جوسپار نىسان­دارىنىڭ نەگىزگى بولىگى, ياعني 80 پايىزدان استامى اعىمداعى جىلى وتكىزىلەدى. جالپى, جەكەشەلەندىرۋدىڭ كە­شەندى جوسپارىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا ءىس-شارا­لاردى ۋاقتىلى جانە تابىستى ورىنداۋ ءۇشىن بارلىق العىشارتتار جاسالعان», دەدى ب.سۇلتانوۆ.   جيىندا سونداي-اق, «سا­مۇ­رىق-قازىنا» ۇاق باسقارما توراعاسى ءو.شوكەەۆ, «بايتەرەك» حولدينگىنىڭ باسقارما توراعاسى ە.دوساەۆ, «قازاگرو» حولدينگىنىڭ باسقارما توراعاسى ن.مالەلوۆ قوسىمشا باياندادى. سوڭىن­دا پرەمەر-مينيستر باقىتجان سا­عىن­تاەۆ مەملەكەتتىك ورگاندار مەن حولدينگتەردىڭ باسشىلارىنا نىسانداردى ساتۋ كەس­تەسىن ساقتاۋدى جانە ولاردى بەلگىلەنگەن مەرزىمدەردە وتكى­زۋدى قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىر­دى. بۇدان وزگە, مەملەكەت باس­شى­سىنىڭ مەملەكەتتىك مەنشىكتە قالاتىن نىساندارى ءتىزىمىن دايىنداۋ تۋرالى تاپسىرمالارىن ورىن­داۋ بويىنشا جۇمىستى بارىنشا قىسقا مەرزىمدە اياق­تاۋ قاجەتتىگىن, ۇلتتىق ەكونو­ميكا, قارجى جانە ادىلەت مينيستر­لىكتەرىنە اتالعان ءتىزىمدى بەكىتۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋ كەرەكتىگىن ايتتى. اتالعان تاپسىرمالاردى ورىنداۋدى باقىلاۋ پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى اسقار مامينگە جۇكتەلدى.

دينارا بىتىكوۆا, «ەگەمەن قازاقستان»