قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ۇيىمداستىرعان القالى جيىنعا پارلامەنت دەپۋتاتتارى, اوسشك-كە مۇشە ەلدەر: ازەربايجان, تۇركيا, رەسەي, تاجىكستان, قىرعىزستان, وزبەكستان, ارمەنيانىڭ جانە باسقا دا مەملەكەتتەردىڭ قازاقستانداعى ديپلوماتيالىق ميسسيالارىنىڭ باسشىلارى, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
حالىقارالىق فورۋم اشىلماس بۇرىن قاتىسۋشىلار ۇيىمنىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان «اوسشك ءساتى» كورمەسى مەن ۇلتتىق-مادەني ورتالىقتاردىڭ ونەر كورمەسىن تاماشالادى.
جيىندى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى – حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى دارحان مىڭباي اشتى. ول فورۋم- نىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم ەل تۇراقتىلىعى مەن دامۋىنىڭ نەگىزى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– قوعامدىق كەلىسىم مەن تاتۋلىقتى ساقتاۋدىڭ ءبىر شارتى – ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى, مادەنيەتتى, سالت-داستۇرلەرىمىزدى ساقتاۋ. مۇنىڭ ماڭىزدىلىعىن ەلباسى ءوزىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىندا ايقىن كورسەتتى. ءبىزدىڭ باسقوسۋىمىز استانا ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسى كەزىندە وتكىزىلۋى دە جيىننىڭ ماڭىزىن ارتتىرا تۇسەدى, – دەدى ول.
اسسامبلەيا اياسىندا وتكىزىلىپ وتىرعان اوسشك حالىقارالىق فورۋمى 2008 جىلدان بەرى ءداستۇرلى ديالوگ الاڭىنا اينالعانىن اتاپ وتكەن ول بيىلعى جيىننىڭ تاقىرىبى دا جايدان-جاي تاڭدالماعانىن ەسكە سالدى. «مادەني اشىقتىق – ادامدار مەن ۇلتتاردى جاقىنداستىرىپ, ءتىل تابىستىرادى. مادەنيەت – ۇلتتىڭ بولمىسىن سيپاتتايتىن, جاسامپازدىق رۋحقا يە ۇلكەن كۇش. ول ەتنوستاردىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن قۇرمەت سەزىمىن وياتۋعا, بىرىكتىرۋگە, تاربيەلەۋگە جانە ولاردىڭ سالت-ءداستۇرىن, مادەنيەتىن ساقتاۋعا باعىتتالادى. مادەني اشىقتىق ۇلتتار اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى قالىپتاستىرۋدا نەگىزگى ءرول اتقارادى. مەملەكەت باسشىسى «مادەنيەت – ۇلتتىڭ بەت-بەينەسى, رۋحاني بولمىسى, جانى, اقىل-ويى, پاراساتى» دەپ اتاپ وتكەنى بەلگىلى. جاھاندىق سىن-قاتەرلەر كەزىندە ازيا حالىقتارىنىڭ مادەني جانە رۋحاني اشىقتىعى, ولاردىڭ ىشكى جاڭعىرۋعا دەگەن ۇدايى ۇمتىلىسى مەن دامۋى – بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى ساقتاۋدىڭ كەپىلى. سوندىقتان كەز كەلگەن ۇلت مادەنيەت پەن ءداستۇر ارقىلى ماڭگىلىك بولا الادى», – دەدى دارحان قامزابەك ۇلى.
ودان كەيىن ءسوز العان سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى اقىلبەك قامالدينوۆ اوسشك الەمدىك ساياساتتا ءوزىنىڭ لايىق ورنىن الىپ, ۇيىمعا مۇشە ەلدەردىڭ اراسىندا قاۋىپسىزدىك پەن سەنىمدىلىك ورنىقتىرعانىن اتاپ ءوتتى. ء«بىز ۇزاق جولدان ءوتىپ, ەلدەردىڭ تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى ورناتۋعا دەگەن ورتاق ماقساتىن بىرىكتىرگەن قۇرىلىمدى قۇردىق. بۇل – مەملەكەتتەردىڭ ءوزارا سەنىم ىرگەسىن بەكەم ەتىپ, قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋعا نەگىز بولاتىن ءتيىمدى تەتىك. وسى تۇرعىدان العاندا بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى ساقتاي وتىرىپ, دامىپ كەلە جاتقان قازاقستان ەتنيكالىق جانە ءدىني قارىم-قاتىناستا تولەرانتتىلىقتىڭ ۇلگىسىن كورسەتىپ وتىر», دەدى ول. ونىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدەگى ءارتۇرلى ەتنوستار مەن كونفەسسيالاردىڭ اراسىندا ءوزارا تۇسىنىستىك پەن كەلىسىمنىڭ, بىرلىك پەن تاتۋلىقتىڭ ۇزدىك مودەلى قالىپتاسقان. ۇلتارالىق كەلىسىم مەن مادەني ديالوگتى جۇرگىزۋدىڭ مۇنداي ونەگەسى بەيبىتشىلىكتىڭ دە نەگىزى بولىپ وتىر.
ال اوسشك حاتشىلىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورىنىڭ ارنايى وكىلى ۆيدجاي شارما بۇل جيىننىڭ بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى ودان ءارى ورنىقتىرا تۇسۋدەگى ماڭىزىنا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەلدەر اراسىنداعى مىزعىماس كەلىسىمگە ۇندەيتىن مۇنداي باستامالار مادەنيەتتى, سپورتتى دامىتۋعا, تەرروريزمگە قارسى بىرلەسە كۇرەسۋگە ىقپال ەتەدى. ء«بىزدىڭ ماقسات-مۇددەمىز دە ءبىر, وتباسىلىق قۇندىلىقتارىمىز دا ۇقساس. وسىناۋ ورتاق مۇددەمىزدى بىرىكتىرىپ, مادەنيەتىمىزدى جوعارى ۇستاي بىلسەك, قاۋىپسىزدىگىمىز دە نىعايىپ, رۋحىمىز دا بيىك بولادى», دەدى ول.
جيىندا ءسوز العان شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى سابىر يماندوسوۆ ەلىمىز باسەكەگە قابىلەتتى ۇلتتى قالىپتاستىرۋ جولىندا ەتنوسارالىق كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتىپ كەلە جاتقانىن, مادەنيەتتى دامىتۋ ۇلتتار اراسىنداعى ۇيلەسىمدىلىكتى قالىپتاستىراتىنىن العا تارتتى.
فورۋمدا يۋنەسكو-نىڭ الماتى قالاسىنداعى كلاستەرلىك بيۋروسىنىڭ ديرەكتورى كريستا پيككات, ازەربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى راشاد ماممادوۆ تا ءسوز سويلەپ, مادەنيەت بولماسا, ورنىقتى دامۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن, رۋحاني اشىقتىق تۇرعىسىنان قازاقستان الەمدەگى كوشباسشىلاردىڭ ءبىرى بولىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.
بۇدان كەيىن ء«وزارا ارەكەتتەستىك جولدارى: نيەتتەستىك جانە جاڭعىرۋ», «جاھانداعى زاماناۋي قازاقستاندىق مادەنيەت», ء«ححى عاسىرداعى اقپاراتتىق اعىندار: مۋلتيمادەني كورىنىس», ء«وزارا ارەكەتتەستىك جولدارى: نيەتتەستىك جانە جاڭعىرۋ», «جاھانداعى زاماناۋي قازاقستاندىق مادەنيەت», ء«ححى عاسىرداعى اقپاراتتىق اعىندار: مۋلتيمادەني كورىنىسى» تاقىرىبىنداعى سەسسيالارمەن جالعاسقان جيىننىڭ سوڭىندا فورۋمنىڭ قارارى قابىلداندى.
قىمبات توقتامۇرات, «ەگەمەن قازاقستان»