عاسىرلار بويى, دالىرەك ايتساق, تۇرىك مەملەكەتى قۇرىلعالى بەرى, قولدانىستا بولعان اراب ءارپى حالىقتىڭ ءدىني سەنىمىنە, تاريحي جادىنا, دىلىنە, مۇسىلماندىق, ۇلتتىق ۇعىمىنا ءسىڭىستى بولىپ, دۇنيەگە تالاي ۇرپاق اكەلىپ, ونىڭ رۋحاني الەمىنىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالدى دەپ ايتۋعا بولعانداي ەدى. سول سەبەپتى قۇران جازۋى – اراب ارپىنەن باس تارتۋ اقىلعا سىيىمسىز بولىپ كورىنۋى ابدەن مۇمكىن. الايدا, ەلدىڭ الدىندا ۇلكەن تاڭداۋ تۇردى. ول تاڭداۋ – حالىقتىڭ كەلەشەك تاعدىرىمەن تىكەلەي بايلانىستى. سوندىقتان وسىنداي قيىن ساتتە باسىن بايگەگە تىگە الاتىن ءبىر تۇلعانى تاريح قاجەت ەتتى. ول تۇلعا – تۇرىك جۇرتى ءۇشىن ءوزىن قۇرباندىققا ارناپ, قان-قاساپ سوعىستا عاجايىپ ەرلىك كورسەتىپ, ەلدى ساقتاپ قالعان, ايگىلى قولباسشى مۇستافا كەمال ەدى. جانە الگىندەي قاتەرلى شەشىمگە اجالدان دا قورىقپايتىن وسىنداي اسكەري ادام عانا بارا الۋى مۇمكىن. ەكىنشىدەن, ءوز زامانىنىڭ كوزى اشىق ءبىلىمدى ادامى بولعاندىقتان, ول وركەنيەت كوشىنە ەۋروپالىق ۇلگىدە مەملەكەت جاساۋ ارقىلى عانا ىلەسۋگە بولاتىنىن ءتۇسىندى. ۇلتتىڭ بولاشاعىنا قاتىستى رەفورمالاردىڭ كەز كەلگەن قيىندىقتان جوعارى تۇراتىنىن جاقسى بىلگەن مۇستافا كەمال جاۋاپكەرشىلىكتى موينىنا الىپ, ءارى حالىق الدىنداعى ءوزىنىڭ زور بەدەلىن پايدالانىپ, اراب ءارپىن لاتىن ارپىنە اۋىستىردى. بۇل 1928 جىلى بولعان وقيعا.
ال كەڭەس وداعىنداعى ورىس ەمەس حالىقتاردىڭ ءارىپ اۋىستىرۋىنىڭ ءمانى باسقاشا. سوۆەت ادامى دەپ اتالاتىن جاڭا ءتيپتى حالىق جاساۋ دەگەن جەلەۋمەن وزگە حالىقتاردى دامۋدىڭ جاڭا ساياسي جولىنا ءتۇسىرۋ ماقساتىندا, ولاردى بەلگىلى ءبىر دارەجەدە تاريحي جادىنان ايىرۋ, تاريحتى 1917 جىلدان باستاۋ, ورىس مادەنيەتىنىڭ (بۇگىنگى تىلمەن ايتساق, «ورىس الەمىنىڭ»), ورىستىق سانانىڭ ىقپالىن كۇشەيتۋ, ول ءۇشىن ورىس ءتىلدى باسىلىمداردىڭ سانىن كوبەيتۋ, جازۋدى جاپپاي كيريلليتساعا اۋىستىرۋ تاعى سول سياقتى شارالار ىسكە اسىرىلا باستادى. ارينە, مۇنىڭ ءبارى حالىقتىڭ ءوزىنىڭ ىشكى رۋحاني قاجەتتىلىگىنەن تۋىپ جاتپاعانى بەلگىلى. 1929 جىلعى قازاق جازۋىن اراب ارپىنەن لاتىنشاعا اۋىستىرۋ وسى يدەولوگيالىق ناۋقاننىڭ باستالۋى عانا بولاتىن. 1940 جىلى نەگىزگى شارۋانىڭ وزىنە بەت تۇزەپ, لاتىن ارپىنەن كيريلليتساعا كوشۋ جۇزەگە اسىرىلدى. ەگەر ماسەلەنى ءوزىنىڭ اتىمەن ايتساق, بۇل ورىستاندىرۋ ساياساتىنىڭ ءبىر تارماعى عانا ەدى.
بۇل جاعىنان كوممۋنيستىك يدەولوگيانىڭ قول جەتكەن تابىسى از بولعان جوق. سوۆەت وكىمەتىنىڭ ساياساتىنا سەنگەن, بەرىلگەن بىرنەشە ۇرپاق دۇنيەگە كەلدى. 1962 جىلى قازاق حالقىنىڭ سانى ءوز ەلىندە 28,9 پايىزعا تومەندەدى. بۇدان كەيىن بۇل ەلدى قازاقستان دەپ اتاۋدىڭ قاجەتى بار ما دەگەن سوزدەر دە شىعا باستادى. وسىنداي احۋالعا ريزا بولعان ن.حرۋششەۆتىڭ: ء«بىز پاتشا وكىمەتىنىڭ قولىنان كەلمەگەن نارسەگە قول جەتكىزدىك» دەپ ماقتانعانى ەسىمىزدە. «ۇلتتاردىڭ قوسىلۋى» (سليانيە ناتسي) دەگەن بازالىق كونتسەپتسيا جاسالدى. وندا سوۆەت وداعىنداعى ۇلتتاردىڭ كوممۋنيستىك يدەيا نەگىزىندە تۇبىندە ءبىر ۇلتقا اينالاتىنى جانە ول ۇلتتىڭ ءتىلى ورىس ءتىلى بولاتىنى انىق ايتىلعان.
1991 جىلى سوۆەت وكىمەتى قۇلاعاننان كەيىن وزگە ۇلتتار – تاۋەلسىزدىك العاندارى بار, الا الماي قالعاندارى بار – ءوزىنىڭ يمپەريالىق ساياساتىنان باس تارتا قويماعان رەسەي ىقپالىنان الىستاۋعا پەيىل تانىتتى. سونىڭ ءبىرى – كيريلليتسادان لاتىن ارپىنە كوشۋ ەدى. ازەربايجان, وزبەكستان, تۇرىكمەنستان بىردەن كوشتى. تاتارلار لاتىن ارپىنە كوشۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى, بىراق كەيىن ول شەشىمگە كرەمل تاراپىنان تىيىم سالىندى. شىعىس ەۋروپالىق سلاۆيان حالىقتارى دا لاتىنشاعا كوشە باستادى. ءتىپتى, سوۆەت وكىمەتىنىڭ العاشقى جىلدارىندا لاتىن ارپىنە كوشۋ ماسەلەسى رەسەيدىڭ وزىندە اڭگىمە بولعانى جايلى ايتىلىپ ءجۇر. بىراق كيريلليتسا ورىستاردىڭ وركەنيەت باستاۋىندا تۇرعان ۇلتتىق ماقتانىشى بولعاندىقتان ونداي ارەكەتكە بارا المايتىنى تۇسىنىكتى. بۇگىندە ۋكراينا لاتىن ارپىنە كوشۋ ماسەلەسىن كۇن تارتىبىنە قويىپ وتىر. مۇنداي جاپپاي ناۋقاننىڭ ار جاعىندا ەركىن دامۋعا قولبايلاۋ بولعان يمپەريالىق ىقپالدان بوسانىپ, قۇلدىق سانادان ارىلۋ, ادامزاتتىق قۇندىلىقتارعا نەگىزدەلگەن ۇلتتىق دامۋدىڭ جولىنا ءتۇسۋ, سول ءۇشىن وركەنيەت ورتالىعىنا ءبىر تابان جاقىنداي ءتۇسۋ دەگەن نيەتتىڭ جاتقانى بەلگىلى.
الايدا, قازاقستان ول توپقا بىردەن قوسىلا المادى. بىرىنشىدەن, قوعام تورىندە وتىرعان يگى جاقسىلاردىڭ ءوز ىشىندە اۋىزبىرشىلىك بولعان جوق. بىرەۋلەر – ورىستىق سانادان ءالى ارىلا قويماعاندار – مۇنى ۇلكەن قاتەلىك دەپ ەسەپتەسە, قايسىبىر ۇلتجاندى ازاماتتار بۇل رەفورمانىڭ قازاقتار ءۇشىن كەرى اسەرى بولۋى ىقتيمال, ورىس ءتىلدى ۇرپاعىمىزدان ءبىرجولا ايىرىلىپ قالۋىمىز مۇمكىن دەگەن قاۋىپ ايتتى (ارينە, بۇعان قاراپ, ۇرپاقتارىمىزدىڭ باسىن بىرىكتىرىپ وتىرعان كيريلليتسا ەكەن دەگەن وي تۋماسا كەرەك). ەكىنشىدەن, ول كەزدە قازاقتاردىڭ ءوز ىشىمىزدەگى ۇلەس سانى دا ءالى تۇبەگەيلى ارتىقشىلىققا جەتە قويماعان كەزى ەدى. ونىڭ ۇستىنە كورشى رەسەي مەملەكەتى ءبىزدىڭ كيريلليتسادان كەتپەۋىمىز ءۇشىن اقپاراتتىق كەڭىستىك سالاسىندا ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارىن قاتتى جۇرگىزدى. قىسقاسى, ءالىپتىڭ ارتىن باقتىق.
ودان بەرىدە ءبىراز ۋاقىتتىڭ ءجۇزى بولدى. تاۋەلسىزدىك الدىق. ءتىلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك مارتەبەسىن جاڭا كونستيتۋتسيامىزبەن بەكىتىپ, ۇلكەن باعدارلاما جاسادىق. لاتىن ارپىنە كوشۋ تۋرالى وي-پىكىرلەر ورتاعا تۇسە باستادى. ەندى, مىنە, بۇل ماسەلەنى پرەزيدەنتتىڭ ءوزى كوتەرىپ وتىر. بۇل دۇرىس بولدى دەپ ەسەپتەيمىز.
بۇگىنگى جاعدايداعى ءبىر جەڭىلدىگىمىز – حالقىمىزدىڭ سانى 70 پايىزعا جاقىنداپ, تۇبەگەيلى كوپشىلىككە اينالعانىمىز, ال قيىندىعىمىز – قارسىلاستاردىڭ (ونىڭ ىشىندە ورىسى دا, قازاعى دا بار) تاجىريبە جيناپ, كورشى ەلدەگى يدەولوگتارمەن قول ۇستاسىپ, جاسقانباي كۇرەسە الاتىن كۇشكە اينالعانى. ولار باياعىشا ءبىزدى ەۋروپامەن, اقش-پەن قورقىتادى (ولاردان بىزگە كەلەر قاۋىپ جوق بولسا دا). ودان قالدى, ورىستىڭ ىقپالىنان كەتۋگە تىرىسساڭ, ۋكراينانىڭ كەبىن كيەمىز, سولتۇستىك وبلىستى تارتىپ الادى دەپ ەكى قورقىتادى. ورىس ءتىلدى ءبىر قازاق جازۋشىسىنىڭ بۇكىل قازاق ينتەلليگەنتسياسىن جوققا شىعارىپ, قازاقتىڭ مادەنيەتىن, رۋحانياتىن ءبىز جاسايمىز دەپ ماقالا جازعانى بار. ءبىر ەلدىڭ رۋحانياتىن, مادەنيەتىن كورشى ەلدىڭ تىلىمەن قالاي جاساۋعا بولاتىنىن ءبىر قۇداي ءبىلسىن.
قازىر لاتىن ارپىنە كوشۋ ماسەلەسى اقپارات كەڭىستىگىندە, الەۋمەتتىك جەلىدە, جينالىستاردا قىزۋ تالقىلانۋدا. ءبىر جاقسىسى, ازىرگە داۋلاسۋدىڭ اياعى جاۋلاسۋعا ۇلاسىپ جاتقان جوق. پىكىر الماسۋ بار. وسىلاي بولۋعا ءتيىستى. قولدان كەلگەنشە, ءوز ويلارىمىزدى ورتاعا سالىپ, ءتۇسىنىسىپ, بەلگىلى ءبىر ورتاق تۇجىرىمنىڭ توڭىرەگىنە توپتاسا الساق, قۇبا-قۇپ. بۇل كۇندە ايتىلىپ جاتقان وي-پىكىرلەردىڭ بارىنە توقتالىپ جاتۋ مۇمكىن ەمەس. ءتىپتى, ورتا عاسىرداعى ۇيعىر جازۋى دەگەن اتپەن تانىس, بۇل كۇندە قولدانىستا جوق دەپ ايتۋعا بولاتىن, كونە تۇرىك جازۋىنا كوشەيىك دەپ نەمەسە باياعى اراب گرافيكاسىنا قايتا ورالايىق دەپ جۇرگەندەر دە بار. وعان قارسى دالەل ايتىپ ۋاقىت العىمىز كەلمەيدى. لاتىن ارپىنە كوشەيىك, بىراق قازاقستانداعى ورىستار دا كوشسىن دەگەن تالاپقا ءبىر اۋىز پىكىر بىلدىرەيىك. بۇل تالاپتا, ارينە, نە زاڭدىق, نە عىلىمي نەگىز بار دەپ ايتۋ قيىن. حالىقارالىق ءتىل بولىپ سانالاتىن ورىس ءتىلىنىڭ ءارىپ قولدانۋى, ورفوگرافياسى, ەملەسى عاسىرلار بويى قالىپتاسقان, بۇل كۇندە رەسەي فەدەراتسياسى ۇكىمەتىنىڭ قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن, ونى وزگەرتۋگە ەشكىمنىڭ حاقىسى جوق. بۇكىل الەمدە ورىسشا ۇيرەنگىسى كەلگەندەر كيريلليتسامەن ۇيرەنەدى. سول سياقتى, اعىلشىن ءتىلىن رەسەيدە كيريلليتساعا اۋىستىرا المايدى, لاتىن ارپىمەن ۇيرەنەدى. قىتاي ءتىلىن يەروگليفپەن عانا ۇيرەنۋگە بولادى. ءبىر ەلدىڭ ورفوگرافياسىن ءوز ەلىڭدە ءوز ارپىڭە اۋىستىرىپ, جاڭا ورفوگرافيا جاساۋ مۇمكىن ەمەس, ونداي عىلىم جوق. ەگەر ونداي ارەكەتكە بارعان جاعدايدا, بۇل ۇلكەن ساياسي ارانداتۋ بولىپ تابىلار ەدى.
بۇدان كەيىنگى ماسەلە – ونسىز دا قازاق ءتىلدى جانە ورىس ءتىلدى بولىپ ەكىگە جارىلىپ جۇرگەن ۇرپاعىمىزدىڭ ەكىنشى بولىگىنەن ايىرىلىپ قالمايمىز با دەگەن قاۋىپ. بىرىنشىدەن, ۇرپاقتىڭ دۇنيەتانىمدىق كوزقاراس جاعىنان ەكىگە ءبولىنۋى – ورىستاندىرۋ ساياساتىنىڭ ناتيجەسى. كيريلليتسا سول ساياساتتىڭ ءبىر تارماعى ەكەنىن جوعارىدا ايتتىق. ال لاتىن ارپىنە كوشۋ سول ورىستىق سانادان بوسانۋدىڭ ءبىر تارماعى دەپ ايتا الامىز. لاتىن ءارپى ورىسشا وقيتىندارعا تاڭسىق ەمەس, ولار وسى ارىپپەن شەت تىلدەرىن وقيدى. قازىردىڭ وزىندە الەۋمەتتىك جەلىلەردە جاستاردىڭ لاتىن ءارپىن قازاق تىلىندە قولدانىپ جۇرگەنىن كورىپ ءجۇرمىز. ال شىندىعىنا كەلسەك, حالىقتى تۇتاستىراتىن مەملەكەتتىك ءتىل.
مەملەكەتتىك ءتىل ەڭ الدىمەن مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىنىڭ, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءتىلى. سول سەبەپتى دە, مەملەكەتتىك ءتىل دەپ اتالادى. سوندىقتان ءبىرىنشى تالاپ – مەملەكەتتىك قىزمەتكەر مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلۋگە مىندەتتى. وسى ءبىر كونستيتۋتسيالىق تالاپ بىزدە ورىندالىپ جۇرمە دەگەن سۇراق اركىمنىڭ كوڭىلىندە جۇرگەنى ەشكىمگە قۇپيا ەمەس.
ءارتۇرلى تۇسىنىكتەرمەن نەمەسە كۇندەلىكتى جالپاقشەشەيلىكپەن ەمەس, زاڭمەن ءومىر سۇرەتىن مەملەكەت قانا ءوز قاۋىپسىزدىگىن ساقتاي الادى. بارلىق وركەنيەتتى ەلدەردە مەملەكەتتىك ءتىل مەملەكەتتىڭ ءومىر ءسۇرۋىن, الەۋمەتتىك تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتەتىن, حالىقتى ورتاق مۇددەگە بىرىكتىرەتىن, ۇلتتى ۇيىستىراتىن نەگىزگى كۇش. باسقاسىن بىلاي قويعاندا, كوپ ۇلتتى رەسەيدە ورىس ءتىلىنسىز ەشكىم مەملەكەتتىك قىزمەتكە تۇرا المايدى. بىراق ول ءۇشىن مەملەكەتتىك ءتىلدى ەمەس, ءوزىن كىنالايدى. ال بىزدە ءبارى باسقاشا – داۋ-دامايدىڭ بارىنە مەملەكەتتىك ءتىل كىنالى بولىپ شىعا كەلەدى. 26 جىلدىڭ ىشىندە 26 ءسوز ۇيرەنبەگەن, ءتىپتى ۇيرەنگىسى كەلمەگەن ادامدى وسى ەلدىڭ جاناشىرى دەپ مويىنداۋعا بولا ما؟ ەگەر جاناشىرى بولماسا, ول قالايشا جوعارى قىزمەتتە ءجۇر؟ سۇراق كوپ. رەسەيدىڭ مەملەكەتتىك ءتىل تۋرالى زاڭىندا ورىس ءتىلىنىڭ مىندەتتى ءتىل ەكەنى باسىپ ايتىلعان. شىندىعىنا كەلسەك, مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋدىڭ مىندەتتىلىگى الەمدىك دەڭگەيدە مويىندالعان نارسە. كوپتەگەن ەلدەردە مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلمەيتىن ادامعا ازاماتتىق بەرىلمەيدى. بىزدە دە مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ حالىقارالىق نورماعا ساي مارتەبەسى ايقىندالۋى كەرەك. ەشقانداي شەتەل ءتىلى بوتەن ەلدە مىندەتتى ءتىل بولا المايدى. سوندىقتان ولاردى مەملەكەتتىك تىلمەن قاتار قويىپ, مەملەكەتتىك باعدارلامالار جاساۋ نەگىزگى ءتىلدىڭ دامۋىنا كومەكتەسە مە, الدە كەدەرگى جاساي ما دەگەن سۇراق تۋدىرادى. ارينە, بۇدان شەت تىلدەردى ءبىلۋدىڭ قاجەتى جوق دەگەن ۇعىم تۋماسا كەرەك. اعىلشىن ءتىلىن بىلۋگە تولىق جاعداي جاسايىق, بىراق ونى مەملەكەتتىك تىلمەن قوساقتاپ, قولدان پروبلەما جاساۋدىڭ قاجەتى بار ما؟
ۇرپاقتان ايىرىلىپ قالماۋدىڭ تىلدەن باسقا نەگىزگى جولدارى – ادامدى, زاڭدى سىيلايتىن, ءومىر سۇرۋگە قولايلى قوعام قۇرۋ, ەكونوميكانى, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋ, ءبىلىم بەرۋ جۇيەلەرىن جولعا قويۋ, جۇمىسسىزدىق, جەمقورلىق سەكىلدى بالەلەردەن ارىلۋ, بۇگىنگى زاماننىڭ عىلىمى مەن تەحنيكاسىن يگەرۋ. وركەنيەتتى ەلدەن ەشكىمنىڭ كەتكىسى كەلمەيتىنى وزىنەن ءوزى بەلگىلى.
جەتپىس جىل بويى جاسالعان مۇرامىز دالادا قالىپ قويماي ما دەگەن دە پىكىرلەر ايتىلۋدا. وعان – اراب ارپىنەن لاتىنشاعا, ودان كيريلليتساعا كوشكەندە قاي اسىل مۇرامىزدان ايىرىلدىق دەگەن قارسى سۇراقپەن جاۋاپ بەرۋگە بولار ەدى. قاجەت نارسە مىندەتتى تۇردە جاڭا ارىپكە كوشىرىلەدى. ال كەزىندە جالعان يدەيالارمەن تالاي ۇرپاقتىڭ ساناسىن ۋلاعان سوۆەتتىك قوقىس نەمەسە ادەبيەتتەگى حالتۋرالار دالادا قالىپ قويۋى ابدەن مۇمكىن, بىراق ول ءۇشىن وكىنۋدىڭ قاجەتى جوق. قايتا قۇتىلعانىمىزعا قۋانۋ كەرەك.
تاعى ءبىر ايتىلىپ جۇرگەن اڭگىمە – لاتىن ارپىنە كوشكەن ەلدەر تىعىرىققا تىرەلىپ, قاتتى وكىنىپ ءجۇر ەكەن دەگەن جالعان اقپارات. وزبەكستاندا دا, ازەربايجاندا دا ەلدىڭ بۇگىنگى ومىرىنە ەتەنە ارالاسىپ جۇرگەن قايراتكەرلەردىڭ ىشىنەن قاتتى وكىنىپ جۇرگەن ەشكىمدى كورە المادىق. راس, قيىندىقتاردىڭ بولعانىن ەشقايسىسى جاسىرمايدى. رەفورمانىڭ قيىندىقسىز بولمايتىنى الدەقاشان دالەلدەنگەن اقيقات. تەك ەندىگى ماسەلە سولاردىڭ تاجىريبەلەرىن ساراپتاپ, مۇمكىندىگىنشە قاتەلىكتەردى قايتالاماۋعا تىرىسۋ.
كەيبىر ازاماتتاردىڭ الدىمەن ورفوگرافيانى, ەملەنى جەتىلدىرىپ الايىق, كوشسەك, سوسىن كوشەيىك دەگەن اڭگىمەسىنە ايتارىمىز مىناۋ. فونەمالاردى ارىپپەن بەلگىلەۋ, تىنىس بەلگىلەرىن انىقتاۋ – بۇل تازا عىلىمنىڭ ەنشىسى. عىلىم ۇنەمى جەتىلۋ, كەمەلدەنۋ نەگىزىندە توقتاۋسىز دامي بەرەدى. قازىر ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىندا لاتىن ارپىنە كوشۋدىڭ بالەنباي نۇسقاسى جاسالىپ, ونىڭ ىشىندە ەڭ ىڭعايلى دەگەن نۇسقاسى دايىن تۇر دەگەندى ايتادى. ەندەشە, ورفوگرافيانى تەك كيريلليتسا كەزىندە عانا ەمەس, لاتىنشاعا كوشكەننەن كەيىن دە جەتىلدىرە بەرۋگە ابدەن بولادى دەپ ويلايمىز. بۇل ارادا تىلگە تيەك بولىپ وتىرعان رەفورمانىڭ تاريحي, ساياسي ءمانى باسىم ەكەنىن ەستەن شىعارمايىق.
لاتىن ارپىنە كوشۋ − ءتۇبى ءبىر, تاريحى ورتاق تۇركى حالىقتارىمەن جاقىنداستىرا تۇسەتىنى دە ماڭىزدى فاكتورلاردىڭ ءبىرى. ولارمەن بىرلەسە وتىرىپ, گۋمانيتارلىق عىلىمي-زەرتتەۋلەردى جاڭا ساتىعا كوتەرۋگە مۇمكىندىكتىڭ مولاياتىنى ءسوزسىز. تۋىستاس حالىقتاردىڭ ىنتىماقتاستىعىنان ەشكىم ۇتىلمايدى.
توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى – لاتىن ارپىنە كوشۋ ۇلتتىڭ بولاشاعىنا قاتىستى زامان تالابى. شيرەك عاسىر اسىقپاي جۇردىك. ەندى بۇل ىسكە بەلسەنىپ كىرىسەتىن كەز كەلدى دەپ ەسەپتەيمىز. مەملەكەتتىك باعدارلاما بەلگىلى عالىمداردى, سونىمەن بىرگە, تاجىريبەسى بار كورشى ەلدەردىڭ ماماندارىن قاتىستىرا وتىرىپ, ۇقىپتى دا, تياناقتى تۇردە ازىرلەنۋگە ءتيىستى. ىسكە ءسات!
تولەن ابدىك ۇلى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى