زەرەندىنىڭ زەرەن بەلىندەگى كوكتەرەك دەگەن اۋىلىمىز. ءار ءۇي ءبىر-ءبىر بيەدەن بايلايدى. ەكى بيە ساۋاتىندار نەكەن-ساياق. بۇل ءوزى «مالەنكوۆ بەرگەن بايتالدى, حرۋششەۆ كەلىپ قايتا الدى. اينالايىن كوسىگين, بايتالىمدى قايتاردى» دەيتىن ولەڭنىڭ ەل اۋزىندا ەندى عانا ايتىلا باستاعان شاعى. جارىقتىق, شاياحمەت دەگەن اعامىز جۇرتتى دۋ كۇلدىرىپ, وسى شۋماقتى ساڭقىلداي ساپىرىپ سوعىپ وتىراتىن. كەڭەستىڭ كەر زاڭىمەن قازاقتىڭ جان باققان جىلقى ت ۇلىگىن جەكە شارۋاشىلىقتا ءبىر تۇياقتان ارتىق ۇستاۋعا تىيىم سالىنىپ, سول شەكتەۋدىڭ ەندى الىنىپ تاستالىپ, اۋىلداعى اعالارىمىز بەن اپالارىمىز سوعان قۋانعانىن جۇگىرىپ جۇرگەن ويىن بالاسى – ءبىز سول كەزدە قايدان ءبىلىپپىز.
بىلەتىنىمىز, مامىردىڭ ورتاسى اۋا بيە بايلانادى. اۋىلدىڭ ءار ۇيىندە دەرلىك قىمىز. «قىمىز جارىقتىق كوپتىڭ اسى عوي» دەپ شەشەمىز ايتىپ وتىراتىن ءسوز قۇلاعىمىزعا سول بالا كەزىمىزدەن قۇيىلىپ قالعان. اۋىلدا بالاسىز جۇمىس بىتپەيدى. ساعىز قايناتۋعا قايىڭنىڭ قابىعىن اكەلىپ تۇتەلەپ بەرەتىن دە بالالار. قايىڭنىڭ قوجىرماعىن, شىرىگەن تۇبىرلەردى اكەلىپ قىمىز اشىتاتىن پىسپەنى ءۇش ءتورت كۇندە ءبىر ىستاپ جەلپىندىرىپ الۋعا ۇزبەي دايىنداپ وتىراتىن دا بالالار. بيە بايلاعاننان كەيىن ءبىر اپتاداي جيناپ قورلاندىرىلعان العاشقى قىمىزعا اۋىلدىڭ ۇلكەندەرىن ءۇي-ءۇيدى ارالاپ شاقىرىپ كەلەتىن دە بالالار.
اقساقالداردىڭ, اجەلەردىڭ باتاسى الىنعاننان كەيىن جاز بويى اۋىلداعى قىمىز قىزىعى ۇزىلمەيدى. قايىڭ قوجىرماعىمەن ىستالىپ, مەيىزدەي مەيمىلدەگەن قوس ءسۇر قازى قوسىلىپ باپتالعان, ءيى قاندىرىلا ابدەن پىسىلگەن مامىر-ماۋسىمنىڭ دەرتكە داۋا, بال تاتىعان قىمىزى قانداي شىركىن! «تۇنەمەل قىمىزىڭنان بولسا, ساپىرىپ-ساپىرىپ قۇيشى, جەڭەشە!» دەپ تۇرادى جىگىتتەر. قىمىز مول. ءۇي ءىشىنىڭ, كورشى-كولەمنىڭ, اۋىل قىدىرمالارىنىڭ, ويدا جوقتا كەلەتىن قۇدايى قوناقتىڭ – ءبارىنىڭ ىشۋىنە مولىنان جەتەدى. كەيدە, ءتىپتى, ءوزىمىز ىشپەسەك تە كەلىپ قالعان كىسىدەن ۇيات بولماسىن دەپ بولەك كەرسەنگە قۇيىلعان قىمىز سالقىن ساباتتا كەشكە دەيىن مۇرتى بۇزىلماي تۇرار ەدى. قۇدانىڭ قۇدىرەتى, توڭازىتقىشتىڭ جوق زامانىندا شەشەلەرىمىز سورپا-سۋانىن ءىرىتىپ-اشىتپاي, قىمىزىن جىلىمشى قىلماي, ارنايى جاسالعان جەرتولەگە ءتۇسىرىپ تاس بۇلاقتىڭ سۋىنداي, سۇپ-سۋىق كۇيىندە ساقتاۋشى ەدى-اۋ. سول ءۇشىن ەشكىمنەن اقى دا, العىس تا دامەتپەيتىن. ايتەۋىر جۇرتقا جاقسى بولسىن دەيتىن.
بالا بولساق تا, ۇيدەن العان تاربيە بولار, كوشەدە ءوتىپ بارا جاتقان ۇلكەن كىسى كورسەك قىمىز ءىشىڭىز دەپ ۇيگە بۇرىپ اكەلەتىنبىز . ول كىسىنى تانۋ-تانىماۋ, ءبىلۋ-بىلمەۋ ەسەپ ەمەس. ال ەندى تامىزدىڭ سوڭى, قىركۇيەكتىڭ ورتاسىنا تامان بيە اعىتىلادى, اۋىلداعى قىمىز ماۋسىمى اياقتالادى. وسى كەزدە اۋىلدىڭ ءار ۇيىندە سىرگە مولدىرەتەر قىمىز جينالىپ, ۇلكەندەر شاقىرىلىپ, جازدىڭ سوڭعى قىمىزىنان ءدام تاتىرادى. قازاقتىڭ دارحان پەيىلىمەن استاسقان قىمىزدى اۋىلدىڭ بالالىق شاقتاعى ءبىز كورگەن حيكمەتتەرى وسىنداي بولاتىن. ودان بەرى تۇتاس ءبىر ءداۋىر ءوتتى.
زامان تالابىنا ساي جانباعىس قامىمەن قىمىزىن ساتۋعا شىعارعان, اسىرەسە, اۋىل قازاعىنىڭ, جالپى اتام قازاقتىڭ پەيىلى بۇرىنعىداي كەڭ. كوكشەتاۋدىڭ مادەنيەت, تالاپ, اقان, باراتاي, جىلىمدى, جاڭاۋىل, جولدىباي, قىزىلسايا, قىزىلاعاش, بيىكتەسىن, سىندى اۋىلدارىندا كىسىسى قايتقان ۇيگە قازان كوتەرتپەي, جانازا كۇنگى اس جابدىعىن, نامازشىلاردى ءۇيدى-ۇيگە ءبولىپ اكەتىپ, وزدەرى قامدايدى, بار اۋىرتپالىق-سالماعىن تۇتاس اۋىل بولىپ بىرلەسە كوتەرەدى. ارينە, وسىلاي بولىسكەندە قايعى ازايادى. بۇل ءوزى سوناۋ اقان سەرى زامانىنان بەرى ناۋان حازىرەت قالدىرعان ۇلگى-ءۇردىس, نەبىر الماعايىپتار وتسە دە بۇزىلماي كەلە جاتقان ءداستۇر-سالت. باسقالاي ايتقاندا, قازاقتىڭ قۇتى بۇل.
قورعانبەك امانجول, «ەگەمەن قازاقستان»