ەلىمىزدە بىلتىردان بەرى مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىن ەنگىزۋگە بايلانىستى اقپاراتتىق ءتۇسىندىرۋ شارالارى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. ياعني, اقپاراتتىق ناۋقاننىڭ شىدەرى اعىتىلعانىنا جىل اينالدى. العاشقى كەزەكتە ورتالىقتان قۇرىلعان اقپاراتتىق-ناسيحاتتىق توپتاردىڭ وڭىرلەردەگى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنە, ودان سوڭ اق حالاتتى ابزال جانداردىڭ حالىقتىڭ ءوز ورتاسىندا تۇسىندىرۋىمەن جالعاسقان شاراعا اقپارات قۇرالدارى دا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسىپ جاتىر. تەلەارنالاردا ءتۇسىندىرۋ بەينەروليكتەرى, سيۋجەتتەر مەن اقپاراتتىق شىعارىلىمدار كوبەيدى. باسىلىمدار كۇن قۇرعاتپاي بىلىكتى مەديتسينا ماماندارىنىڭ سۇحباتتارى مەن اۆتورلىق ماقالالارىن, باعاندارىن جانە ينفوگرافيكالارىن جاريالاۋدا. ءبىر قۋانتاتىنى, بارلىق ماتەريالدار بىرسىدىرعى ەمەس, بىرقىدىرۋ ماسەلەلەردى قامتيدى, مالىمەتكە تولى. بىلاي قاراساڭىز, ەشكىم دە ەنجار, بەي-جاي ەمەس سياقتى. ال شىن مانىندە حالىق مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە الاڭداي ما؟ وسى جايت ويلانتادى.
«اۋرۋ كىردى دەگەنشە, الەك كىردى دەسەڭشى» دەيتىن جۇرت ەرتەڭ ەكىنشى ءبىر الەكتىڭ مەديتسينالىق ساقتاندىرۋعا دايىن بولماۋىنا تىرەلەتىنىنە استە قازىر قۇلاق اسا قويماعان سياقتى. ارينە, ەكى دۇنيەنىڭ اراسى ءبىر قادام ەكەنىن ەل جاقسى بىلەدى. دەسە دە, جاقسى ءبىلۋ جاقسى قام جاساۋعا جەتەلەپ وتىرعان جوق. ويتكەنى, ءۇش ادامنىڭ باسى قوسىلسا – قاۋىم, الدەبىر ءانشى مەن ادەپتەن تىس اڭگىمەنى تالقىلاي جونەلەتىن جۇرتشىلىق مەديتسينالىق ساقتاندىرۋعا ايتارلىقتاي باس قاتىرا قويمايتىنى بايقالادى. مۇنى اتالعان سالاداعى جاڭا زاڭنىڭ وزگەرىستەرى مەن تولىقتىرۋلارى قوعامدا ءجىتى تالقىلانباۋىنان, جيىندار مەن جۇزدەسۋلەردە مينيسترلىك پەن ءتيىستى سالا جەتەكشىلەرىنە ءجيى ساۋال قويىلماۋىنان, الەۋمەتتىك جەلىلەردە ادەتتە ءىلىپ الا جونەلەتىن جەلى قولدانۋشىلارىنىڭ وسى تاراپتاعى ۇنسىزدىگىنەن دە اڭداۋ قيىن ەمەس.
ەڭ الدىمەن, بيىل 1 شىلدەدەن باستاپ قولدانىسقا ەنەتىن ءمامس تۋرالى زاڭ اياسىندا ءار ازامات جۇمىس بەرۋشىمەن اراداعى قارىم-قاتىناسىنىڭ زاڭدىلىق نەگىزدەرىنە نازار اۋدارۋى ءتيىس. ياعني, كولەڭكەلى بيزنەستە, زاڭسىز جانە ستيحيالى ساۋدا نىساندارىندا كاسىپكەرلەر تاراپىنان كورسەتىلەتىن سالىقتان جالتارۋ ماقساتىنداعى قاعاز جۇزىندەگى ەڭبەكاقى كورسەتكىشىنە بايلانىستى ماسەلەلەر تۋىنداۋى مۇمكىن. سول سياقتى جۇمىس بەرۋشىلەر مەن ەسەپشىلەر (بۋحگالتەرلەر) ءمامس اياسىنداعى تولەم مەن ونى ورىنداماۋ كەزىندەگى ايىپپۇل تولەمدەرى تۋرالى نە بىلەدى؟ وسى سياقتى وزەكتى ماسەلەلەرگە ازاماتتار الدىن الا قام جاساپ جاتىر ما؟
ەكىنشىدەن, ازاماتتار ءمامس جۇيەسىندەگى مارتەبەسىن انىقتاۋعا بايلانىستى ءساۋىر ايىنان باستاپ جەرگىلىكتى ەمحانالاردا ناۋقاندىق جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتقانىنا ءالى دە ءجۇردىم-باردىم قارايتىنى جاسىرىن ەمەس. بۇل ەرتەڭ ءمامس-كە جارنا اۋدارۋ مىندەتتەلگەن كەزدە ءنوپىر كەزەك, الەۋمەتتىك ساناتتاعى جانە سىرقات ادامدار ءۇشىن قيىندىق تۋدىرۋى مۇمكىن. سونداي-اق, تۇرعىنداردىڭ ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىنان سىرت قالۋى نەمەسە كوڭىل اۋدارماۋى الىپقاشپا اڭگىمەلەرگە دەن قويۋىنا, سەنىمسىزدىككە, دەلدالدىق تانىتپاق الاياقتارعا الدانىپ قالۋلارىنا سوقتىرۋى دا كادىك. سوندىقتان, رەسمي اقپارات كوزدەرىنىڭ مالىمەتتەرىنە قانىق بولعان ابزال. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ مالىمەتىنشە, قازىر جۇمىس ىستەمەيتىن تۇرعىنداردىڭ سانى جالپى حالىقتىڭ 2,5 پايىزىن قۇرايدى. وسى رەتتە جۇمىسسىز جاندار وزدەرى ءۇشىن جارنانى كىم تولەيتىندىگىن (مەملەكەت پە, جۇمىس بەرۋشى مە, ءوزى مە) انىقتاپ جاتىر ما, ول دا ءوز الدىنا ءبىر ماسەلە.
جالپى, مىندەتتى ساقتاندىرۋدى ەنگىزۋدە وركەنيەتتى ەلدەردىڭ تاجىريبەلەرى ەسكەرىلگەنى كوڭىلگە سەنىم ۇيالاتاتىنى جاسىرىن ەمەس. ماسەلەن, فرانتسيادا العاشقى جىلدارى جارنا تولەۋدىڭ اۋىرتپالىقتارى جۇمىس بەرۋشىلەر مەن جۇمىسكەرلەرگە تۇسكەن, ال شىعىننىڭ 50 پايىزدان استامى حالىقتىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندىلىگى تومەن بولىگىنە جۇمسالاتىنى انىقتالعان بولاتىن. بۇل بيۋدجەت اۋدارىمدارىن ارتتىرۋعا الىپ كەلدى. ال گەرمانيادا اۋرۋحانالىق كاسسا ۇيىمدارىنىڭ قۇرىلۋى مەديتسينالىق ۇيىمدار اراسىندا قارجىنى بولىسكە سالۋدى قيىنداتتى. سوندىقتان كەيىننەن قور قۇرىلدى. قازاقستان وسى ءتارىزدى قاتەلىكتەردەن ساباق الا وتىرىپ, قوعامدىق ساقتاندىرۋ ۇلگىسىنە كوشپەك. بۇل جۇيە مەملەكەت, جۇمىس بەرۋشى جانە ازاماتتاردىڭ ورتاق جاۋاپكەرشىلىگى بويىنشا جۇمىس ىستەيتىندىكتەن, ونىڭ مۇلتىكسىز قىزمەتىنە بارشامىز دا مۇددەلىمىز. ونىڭ ەڭ باستى شارتى – ەڭبەك. ياعني, ەمنىڭ الدى – ەڭبەك. ەڭبەك – اۋرۋدى دا جەڭبەك! ەڭبەك ەتسەڭىز, جارنا دا اۋدارىلادى نەمەسە اۋدارا الاسىز, مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قىزمەتىن دە پايدالانا الاسىز.
دۋمان اناش, «ەگەمەن قازاقستان»