“اەا قىزمەتىنە جۇرگىزىلگەن تالداۋ ناتيجەسىندە بىرقاتار جۇيەلى پروبلەمالارى انىقتالدى. بىرىنشىدەن, ينفراقۇرىلىم قۇرىلىسىنىڭ قارقىنى باياۋ. الەمدىك تاجىريبەدە اەا ينفراقۇرىلىمى قۇرىلىسىنىڭ ورتاشا مەرزىمى 2-3 جىلعا سوزىلادى ء(باا, پولشا, قىتاي). الايدا, بىزدە بۇل مەرزىم 5 جىلدان اسىپ تۇسەدى. وسىلايشا, سەز «ۇيمت» اەا 10 جىلدان بەرى بار – ينفراقۇرىلىمنىڭ ءالى اياقتالماعان. استانا اەا-دا ءالى كۇنگە دەيىن 60 ۋچاسكەدە جىلۋمەن جابدىقتاۋ جوق“, دەدى مينيستر.
مىسالى, «پاۆلودار» اەا ينفراقۇرىلىمىنا قاراجاتتىڭ ەڭ ازى بولىنگەن (6 جىلدا – 3,4 ملرد. تەڭگە), سوندىقتان ونىڭ دايىندىعى 15-20%-دى عانا قۇرايدى ەكەن. ينۆەستورلاردىڭ ۇلكەن مۇددەلىلىگىن ەسەپكە الا وتىرىپ اۋدانى 650 گا بولاتىن اەا-نىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋ قاجەت. 550 گا بولاتىن ەكىنشى ايماقتى ينۆەستورلار ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانۋدا. اكىمدىكتە الەۋەتتى ينۆەستورلار بار.
وسىعان بايلانىستى, قالعان 4 اەا-دا ينفراقۇرىلىم قۇرىلىسىن اياقتاۋ ۇسىنىلادى (استانا, پاۆلودار, اقتاۋ تەڭىز پورتى, ۇيمت). بۇل رەتتە سالۋ كەزەڭىنە جانە سۇراتىلعان سومالارعا تيىمدىرەك كىرىسكەن ءجون.
سونىمەن قاتار, وڭىرلەر استانا جانە شىمكەنتتەگى وڭتۇستىك اەا-نىڭ اۋماقتارىن كەڭەيتۋ ماسەلەسىن قويىپ وتىر.
استانالىق اەا-نىڭ نەگىزگى ماسەلەسى – 600 گەكتاردان قازىر 26 گەكتار بوس جەر قالدى. سوندىقتان, 433 گەكتارلى ەكىنشى پاركتىڭ قۇرىلىسى بويىنشا ماسەلەنى قازىر شەشۋ قاجەت. ول بويىنشا تەن ازىرلەندى.
وسىنداي جاعداي اۋماعى 200 گەكتاردى قۇرايتىن وقو «وڭتۇستىك» اەا ورىن العان, بوس جەردىڭ 13 گەكتارى قالدى. سوندىقتان جاقىن ارادا اۋماقتى كەڭەيتۋ قاجەتتىلىگى تۋىندايدى. اكىمدىك اەا ماڭىنان رەزەرۆتى اۋماقتى انىقتاپ قويدى.
ەكىنشى ماسەلە, باسقارۋ ورگاندارى جۇمىستارىنىڭ ءالسىز تيىمدىلىگى جانە تومەن تولتىرىلۋى.
بۇگىن بارلىق اەا اۋماعىندا ساپالى جوبالارمەن تولتىرىلۋى قاجەت جۇرگىزىلگەن ينفراقۇرىلىمى بار قولجەتىمدى جەر ۋچاسكەلەرى بار (1417 گا). مىسالى «ۇيمت» اەا-دا – 600 جۋىق گەكتار, قاراعاندىدا – 270, حورگوستا – 242 گا.
“ودان باسقا, ءسىزدىڭ تاپسىرماڭىز بويىنشا ءبىز «يتپ» اەا بارلىق قاتىسۋشىلارىنىڭ شارتتارىنا تولىق اۋديت جۇرگىزدىك. تولىق ءاۋديتتىڭ قورىتىندىس بويىنشا ءوز مىندەتتەرىن ورىنداماي وتىرعان 42 قاتىسۋشىمەن شارتتاردى بۇزۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. سونداي جۇمىستى ءبىز اەا مەنشىك يەلەرىمەن بىرلەسىپ باسقا دا اەا-دا باستادىق“, دەدى ج.قاسىمبەك.
وسىلايشا, بۇگىن اەا اۋماقتارىندا ءتيىمسىز پايدالانىلعان جەر ۋچاسكەلەرى دە بار (جالپى اۋماعى 95 گەكتار). ولاردى بوساتۋ بويىنشا جۇمىستى جۇرگىزۋ قاجەت.
انىقتاما رەتىندە: «استانا – جاڭا قالا» اەا – 48 گا, «اقتاۋ تەڭىز پورتى» اەا – 26 گا, «سارىارقا» اەا – 28,3 گا, «پاۆلودار» اەا – 8 گا جانە «وڭتۇستىك» اەا – 4 گا.
تولتىرۋ جانە اەا جوبالاردىڭ ساپاسىن جوعارىلاتۋ ءۇشىن بۇگىنگى كۇنى مينيسترلىكپەن شتابى شەڭبەرىندە ءاربىر اەا بۇدان ءارى دامىتۋ جانە تولتىرۋ ستراتەگياسى ازىرلەنىپ جاتىر.
مەملەكەتتىك كومپانيالار مەن اكىمدىكتەر باسقارۋعا ستاتەگيالىق سەرىكتەستەردى تارتۋ بويىنشا جۇمىستاردى جۇرگىزىپ جاتىر. وسىلاي, دۋبايلىق ديپيۋولد (DPW) قتج بىرلەسىپ قورعاس اەا الدەقاشان جۇمىس ىستەۋدە. سونداي-اق ولارمەن ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمدىگى دە «اقتاۋ تەڭىز پورتى» اەا باسقارۋ بويىنشا مەموراندۋمعا قول قويدى.
«ۇيمت» جانە «تاراز» اەا-نا ەديس سينگاپۋرلىق كومپانياسىن تارتتى.
قاراعاندى وبلىسى اكىمدىگى ايدياي مەنەدجمەنت (IDI) يرلاندىق كومپانياسىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ جاتىر. اتالعان تاجىريبەنى باقسا دا اەا پايدالانۋ ماقساتقا ساي.
ۇشىنشىدەن رەتتەلگەن جانە اكىمشىلىكتەندىرۋ كۇردەلىلىگى سەبەبى بويىنشا جەڭىلدىكتەردى پايدالانۋداعى ماسەلەلەر. سالىقتىق جانە باسقا دا جەڭىلدىكتەردى ءتيىمدى جانە ناقتى ۇسىنۋ ءۇشىن اەا قاتىسۋشىلارىن سالىقتىق اكىمشىلىكتەندىرۋ تەتىگىن وڭتايلاندىرۋ قاجەت. اەا ماسەلەسى بويىنشا بارلىق سالىق ماسەلەلەرىن ءبىز ۇەم-دە سالىق كودەكسى بويىنشا جۇمىس توبى شەڭبەرىندە پىسىقتادىق. ولار:
- قىزمەت تۇرلەرىنە بولەك ەسەپكە الۋدى ەڭگىزە وتىرىپ, ارقىلى جىلدىق جيىنتىق تابىس بويىنشا 90-دا 10 تالابىن الىپ تاستاۋ.
- باسقارۋ كومپانيالارىنان قارجىلىق قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا تالاپتى الىپ تاستاپ (205 مىڭ اەك – 465 ملن.تەڭگە), راستاۋدى قاتىسۋشىلاردىڭ وزدەرىنە جۇكتەۋ.
- «يتپ» اەا ءۇشىن الەۋمەتتىك سالىق جانە ەكساۋماقتىق قاعيداتى بويىنشا جەڭىلدىكتى 2028 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ.
- ققس 0 مولشەرلەمەسى بويىنشا جەڭىلدىكتى اكىمشىلىكتەندىرۋدى وڭتايلاندىرۋ.
مىسالى:
1) ينۆەستورلاردىڭ جىلدىق جيىنتىق تابىستارىنا قويىلاتىن «90/10» تالابى. ياعني تابىستىڭ 90% اەا قىزمەتىنىڭ باسىم باعىتتارىنان بولۋى قاجەت. بۇل رەتتە ينۆەستورلاردا باسقا دا تابىستار بولۋى مۇمكىن, مىسالى رەسمي تۇردە قىزمەتتەردىڭ باسىم باعىتتارى ءوندىرىس كەزەڭدەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىن باعامدىق ايىرماشىلىقتان, ءبۇتىن تەحنولوگشيالىق پروتسەسستەردىڭ ورىندالۋىنان دا بولۋى مۇمكىن جانە تاعى باسقا.
سوندىقتان قىزمەت تۇرلەرى بويىنشا ءار ءتۇرلى ەسەپتەۋلەردى ەڭگىزۋ ارقىلى اتالعان تالاپتى الىپ تاستاۋ قاجەت.
تورتىنشىدەن, بۇل اەا-عى قاتاڭ سالالىق شەكتەۋ. قىزمەتتىڭ باسىم باعىتتارىن كەڭەيتۋ ءتارتىبىنىڭ ءوزى قيىن جانە ايتارلىقتاي ۇزاق پروتسەسس. مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىقتارىن جانە ربك كوميسياسىنىڭ وڭ شەشىمىمەن ءۇش (3) قاۋلىسى قابىلدانعانعا دەيىن ينۆەستورلارعا ءبىر جىلعا جۋىق كۇتۋ قاجەت. مىسالى, ءبىز جىلدىڭ باسىنان باستاپ بەرى وڭىرلەرمەن «وڭتۇستىك» اەا حيميا جانە مۇناي-حيميا بولىگىندەجانە «پاۆلودار» اەا مەتاللۋرگيا جانە رەزەڭكە بويىنشا قىزمەتتىڭ باسىم باعىتتارىن كەڭەيتۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىرمىز.اتالعان ماسەلە قازىرگى ۋاقىتتا پارلامەنتتەگى وكىلەتتىكتەردىڭ اراجىگىن اجىراتۋ جونىندەگى زاڭ جوباسى شەڭبەرىندە ءىشىنارا شەشىلۋدە. بۇل قىزمەتتىڭ باسىم تۇرلەرىنەەنگىزىلمەگەن جاڭا جوبالار بويىنشا شەشىمدەردى جەدەل قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
بەسىنشىدەن, وڭىرلەردە جەر ۋچاسكەلەرىن الۋ ۇزاق مەرزىمدى قامتيدى (ورتاشا ەسەپپەن جارتى جىل). سونداي-اق, جالپى قاعيدالار بويىنشا رۇقساتناما قۇجاتتارى دا جوبالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىن باياۋلاتادى, الايدا اەا ءتارتىبى الەمدىك تاجىريبەگە سايكەس ارنايى جەڭىلدەتىلگەن ءتارتىپتى قاراستىرۋى قاجەت.
سوندىقتان دا اەا رەجيمىنىڭ الەۋەتىن تولىق كولەمدە اشىپ جانە جەر ۋچاسكەلەرىن جانە باسقا دا رۇقسات بەرۋ قۇجاتتارىن الۋدىڭ جەكەلەگەن (جەڭىلدەتىلگەن) ءتارتىبىن كوزدەۋ قاجەت.
دينارا بىتىكوۆا, «ەگەمەن قازاقستان»