وسىدان تۋرا ءبىر جىل بۇرىن, 2016 جىلدىڭ 5 ماۋسىمى كۇنى اقتوبە قالاسىندا ورىن العان تەررورلىق سيپاتتاعى اكت ەلىمىزدىڭ تىنىشتىعى مەن تۇراقتىلىعىن بۇزعىسى كەلگەنىمەن, نيەتى بۇزىق ارام نيەتتى قارۋلى قاراقشىلاردىڭ زىميان ويلارى جۇزەگە اسپادى. بۇل وقىس جاعداي تەك اقتوبەلىكتەر عانا ەمەس, بارشا قازاقستان حالقى ءۇشىن ىرىس پەن ىنتىماقتى, بىرلىك پەن كەلىسىمدى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاي ءبىلۋدىڭ قانشالىقتى قاجەت, قانشالىقتى قىمبات ەكەندىگىن ۇعىندىرىپ بەرىپ كەتكەنى انىق. ادەتتەگى كۇندەردە ادامزات بالاسى تىنىش ءومىر مەن بەيبىتشىلىكتىڭ باعاسىن, ونىڭ قادىر-قاسيەتىن تەرەڭ ءتۇيسىنىپ, سەزىنە بەرمەيدى. اقتوبەدە ورىن العان تەراكتىدەن كەيىن بارشا قازاقستاندىق تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتىڭ ەڭ باستى قۇندىلىق ەكەنىن تەرەڭىرەك سەزىنە تۇسكەنى انىق. بۇدان الىناتىن باستى ساباق تا وسىنداي ومىرشەڭ ويعا تابان تىرەي الادى.
سونداي-اق, ءومىر وكىنىشسىز دە بولمايدى. «بويلارىن ءدىني ەكسترەميزمنىڭ ۋىتى جايلاعان قارۋلى قاراقشىلارمەن قاقتىعىس كەزىندە ءومىرىنىڭ سوڭعى ساتىنە دەيىن وزدەرىنە تاپسىرىلعان ءىستى ادال اتقارا بىلگەن بەيبىت تۇرعىندار مەن اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ مەرت بولۋى – ورنى تولمايتىن ۇلكەن وكىنىش. ءبىز ولاردىڭ ومىرلەرى ەگەمەن ەلىمىزدىڭ نىعايۋى مەن قالىپتاسۋى جولىندا قيىلدى دەپ ەسەپتەۋىمىز كەرەك. بەيبىت كۇندە ءوز جۇمىستارىن ادال اتقارىپ جاتقان بەيكۇنا ازاماتتاردىڭ ومىرلەرىن ويران ەتكەن قانىپەزەرلەردىڭ كوزدەگەن ارام ويى ەلدىگىمىزدىڭ ەڭسەسىن ءتۇسىرۋ بولعانىنا كۇمان كەلتىرە المايمىن. جازىقسىز قۇربان بولعاندار – ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ادال پەرزەنتتەرى. ولاردىڭ ەسىمدەرى ۇمىتىلۋعا ءتيىستى ەمەس. ولار ءبىزدىڭ نامىستارىن تۋ ەتىپ ۇستاي بىلگەن ەرجۇرەك باتىرلارىمىز», – دەدى گازەت تىلشىسىنە ەسىمى ەلگە تانىمال ازامات, حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامى وبلىستىق ۇيىمى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جانعابىل قاباقباەۆ.
بۇگىنگى كۇن بيىگىنەن قاراستىرعاندا وتكەن جىلدىڭ 5 ماۋسىمى كۇنى اقتوبە قالاسىندا لاڭكەستەردىڭ سالعان لاڭىنان الىناتىن ساباقتى بارىنشا ەسكەرۋدىڭ قاجەتتىلىگى تالاس تۋعىزبايدى. سونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكانىڭ قارۋلى كۇشتەرى ساپىنا كىرەتىن اسكەري بولىمشەلەر مەن قۇرىلىمداردا ىشكى رەجىمگە سايكەس قىزمەت اتقاراتىن ساربازداردى ۇدايى ءارى ۇزدىكسىز قارۋلاندىرۋدىڭ قاجەتتىلىگى تالاس تۋعىزبايدى. ايتالىق, سول كۇنى اقتوبە قالاسىنداعى «پاللادا» قارۋ-جاراق دۇكەنىنە شابۋىل جاساپ, ساتۋشى اندرەي ماكسيمەنكونى پىشاقتاپ ءولتىرىپ, 17 مىلتىق پەن 3 گاز تاپانشاسىن ولجالاعان قاراقشىلار سودان كەيىن وبلىس ورتالىعىنداعى ۇلتتىق ۇلاننىڭ 6655 ءبولىمى اۋماعىنىڭ كىرەبەرىس قاقپاسىن اۆتوبۋسپەن بۇزىپ كىرگەنى بەلگىلى. بۇدان كەيىنگى كەزدە ەكسترەميستەردىڭ قولىنان ءۇش اسكەري قىزمەتشى قازا تاۋىپ, التاۋى جارالانعان ەدى. سول وقيعادان كەيىن ىشكى ىستەر ءمينيسترى قالمۇحانبەت قاسىموۆ قازا تاپقان اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ قولىندا قارۋ بولماعانىن اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. ەندەشە, بۇدان الىناتىن ساباق, جوعارىدا ايتىلعانداي, ىشكى رەجىمگە سايكەس قىزمەت اتقاراتىن ساربازداردىڭ قىراعىلىعىن ودان ءارى كۇشەيتۋ بولماق.
ءبىز كەشە «پاللادا» قارۋ-جاراق دۇكەنى ماڭىندا لاڭكەستەرمەن بولعان قارۋلى قاقتىعىس كەزىندە قازا تاپقان «جەدەل كۇزەت» جشس جەكە كۇزەت ۇيىمىنىڭ قىزمەتكەرى مەرحان تاجىباەۆتىڭ وتباسىنا ارنايى بارىپ, اسىل ازاماتتىڭ اكەسى, بۇرىنعى اسكەري قىزمەتكەر ەسەنباي تاجىباەۆقا جولىعىپ, بالاسى جونىندە ءبىر-ەكى اۋىز اكەلىك ەسكە الۋ ءسوزىن ايتىپ بەرۋىن وتىنگەن ەدىك. ول كىسى ءسال كۇيزەلىپ, قامىعىپ وتىرعانداي بولدى دا, ءبىر ساتتە سەرپىلىپ, سىلكىنىپ سالا بەرگەندەي كورىندى.
«مەرحان بايسالدى, مىنەز-قۇلقى ورنىقتى بولىپ ءوستى. ايتسە دە ول قاجەت كەزىندە قايسارلىق كورسەتە بىلەتىن. وجەتتىك تانىتا الاتىن. ەشۋاقىتتا ءوزىنىڭ جولىنان جىعىلمايتىن.ول مەنىڭ نامىستى ۇلىم ەدى. اينالاسىنداعى ادامداردىڭ تەرىس مىنەزدەرى مەن ءىس-ارەكەتتەرىن كورسە, بەتىڭ بار, ءجۇزىڭ بار دەمەي, تىكە ايتىپ تاستايتىن مىنەزى دە بولۋشى ەدى. مەن ۇلىمدى ءوز ەلى – قازاقستانى ءۇشىن مەرت بولدى دەپ سانايمىن», – دەپ تولعاندى قايران اكە.
اقتوبەدەگى لاڭكەستىك وقيعانىڭ ورىن الۋىنا نە سەبەپ بولدى؟ ونىڭ ارعى جاعىندا قانداي الەۋمەتتىك استار بار؟ قازىر وسى ساۋالدارعا جاۋاپ ىزدەپ قانا قويماي, وعان تولىققاندى جاۋاپ قايتاراتىن كەزدىڭ دە كەلگەنى انىق. جەل تۇرماسا ءشوپتىڭ باسى قيمىلدامايدى ەمەس پە, سوندا ءدىني ەكسترەميزمنىڭ قولجاۋلىعى بولعان قارۋلى قاراقشىلاردىڭ كوزدەگەنى نە؟ ءبىز بۇعان ءسوز باسىندا ءىشىنارا جاۋاپ قايتاردىق تا. دەگەنمەن, وسى ارادا اقتوبە ايماعىنىڭ قادىرلى اقساقالدارىنىڭ ءبىرى, مادەنيەت قايراتكەرى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى «بىرلىك» اقساقالدار كەڭەسىنىڭ توراعاسى ەركىن قۇرمانبەكتىڭ ولقىلىق جىبەرىپ العان تۇسىمىز بولعان جوق پا ەكەن دەگەن الاڭ كوڭىلىن دە وقىرماندار نازارىنا ۇسىنا كەتكەندى ءجون كورەمىز.
اعا بۋىن وكىلىنىڭ ويىنشا, قانداي وقيعا بولسا دا الىناتىن ساباعى بولماي تۇرمايدى. وسى تۇرعىدا ول وتباسىنداعى بالا تاربيەسىنە كوبىرەك كوڭىل ءبولۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيدى. «بۇل وي-پىكىرىمنىڭ مەكتەپتەردە, كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەلەرىندە, ارناۋلى جانە جوعارى وقۋ ورىندارىندا, سونىمەن بىرگە, ەڭبەك ۇجىمدارىنداعى تاربيە بەرۋ ءىسىن تۇبەگەيلى جاقسارتۋعا تىكەلەي قاتىسى بار. ء«تارتىپ پەن زاڭعا باس يگەن قۇل بولمايدى», دەپ قازاقتىڭ قاھارمان ۇلى باۋىرجان مومىش ۇلى ايتقانداي, مەملەكەتتىك مەكەمەلەر مەن جەكەمەنشىك نىسانداردىڭ بارىندە قاتاڭ ءتارتىپتى جولعا قويا بىلگەن ءجون», دەپ تۇجىرىمدادى ول ءوز پىكىرىن.
بۇعان قوسارىمىز, دانا اباي: «جۇمىسى جوقتىق, تاماعى توقتىق, ازدىرار ادام بالاسىن», دەگەن ەمەس پە؟ سوندىقتان بۇگىنگى كۇنى ەلىمىزدىڭ ءار قيىرىندا جۇمىسسىز جۇرگەن جاستاردىڭ جاي-كۇيىنە دە جاڭاشا كوزقاراس قالىپتاستىرا ءبىلۋدىڭ قاجەتتىلىگى تۋىندايدى. ەگەر ولاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ جونىندەگى ماسەلەلەر شەشىمىن تاپسا, ەركىن قۇرمانبەك اقساقال ايتقانداي, ءتارتىپ ماسەلەسى دە وزىنەن ءوزى رەتتەلە تۇسەتىنى انىق. سونداي-اق, قازىرگى كەزدە ەلىمىزدە ەكسترەميزمنىڭ الدىن الۋ جونىندەگى ماسەلەلەرگە دە باس نازار اۋدارىلىپ كەلەدى.
وتكەن مامىر ايىندا اقتوبە قالاسىندا وتكىزىلگەن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ كوشپەلى وتىرىسى وسى ماسەلەگە ارنالعانى بەلگىلى. قابىرعالى باسقوسۋ كەزىندە بايانداما جاساعان ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, تەرروريزمگە قارسى ورتالىق باسشىسىنىڭ ورىنباسارى نۇرعالي بىلىسبەكوۆ اتالعان قاتەردى تەك ءبىر عانا كۇشتىك قۇرىلىمدار ارقىلى اۋىزدىقتاۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن العا تارتتى. سودان كەيىن ول ەڭ الدىمەن تەرروريزمگە قارسى ءىس-شارالارعا الەۋمەتتىك, تاربيەلىك جانە ادامگەرشىلىك سيپات بەرىلسە, بۇل ءىس سوعۇرلىم ناتيجەلى بولار ەدى دەگەن-ءدى. ونىڭ بۇل وي-پىكىرىندە تەرەڭ ءمان-ماعىنا مەن الار تاعىلىم بار دەپ بىلەمىز.
سونداي-اق, 2016 جىلدىڭ 5 ماۋسىمى كۇنى, اقتوبە قالاسىندا لاڭكەستىك وقيعا بولىپ وتكەننەن كەيىن, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, اقتوبە وبلىسىندا «حالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ» جوباسى جۇزەگە اسا باستادى. مۇندا تۇراقتىلىق پەن تىنىشتىقتى ورنىقتىرۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن الەۋمەتتىك ماسەلەلەر ءوز شەشىمىن تابۋى كەرەكتىگىنە باسىمدىق بەرىلگەن ەدى. سوعان سايكەس, اتالعان جوبا اقتوبە ايماعىندا جاڭا مازمۇنمەن تولىعىپ كەلە جاتقانىنا كۋا بولا الامىز. بۇل ءۇردىس وڭىردەگى تىنىشتىق پەن تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ ءىسىنىڭ باستى تەتىگىنە اينالىپ كەلەدى.
قىسقاسى, تىنىشتىق پەن تۇراقتىلىق ەڭ باستى قۇندىلىق ەكەنىن بۇگىندە كوپەتنوستى ەلىمىزدىڭ جۇرتشىلىعى تەرەڭىنەن سەزىنە العانى انىق. بۇعان قارسى قول كوتەرگىسى كەلەتىندەرگە ارامىزدا ورىن جوق ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. مىنە, اقتوبە ايماعىندا وتكەن جىلى بولعان قاندى وقيعادان الاتىن ءتۇيىن مەن ساباقتىڭ كەيبىر يىرىمدەرى وسىنداي.
تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە