اشىعىن ايتقاندا, قازىرگى كۇنى اۋىلدا ءبىلىمدى دە بىلىكتى پەداگوگتاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى بار ەكەنى تالاس تۋعىزبايدى. ونى قالاي رەتتەۋگە, جوعارىدا ايتىلعانداي, قالا مەن اۋىل مەكتەپتەرى اراسىنداعى ءبىلىم بەرۋ ساپاسىنىڭ الشاقتىعىن قانداي جولدارمەن ازايتۋعا بولادى؟ ءبىز, بۇل ساۋالعا وڭىردەگى ءبىلىم بەرۋ وشاقتارىنىڭ مىسالىندا جاۋاپ بەرگەندى ءجون كوردىك. اۋىلدىڭ دا اۋىلى بار. ايتالىق, اۋدان ورتالىقتارىنداعى ورتا مەكتەپتەر مەن بۇرىنعى كەڭشار, بولىمشە, فەرمالاردىڭ ورنىنداعى ءبىلىم بەرۋ ساپاسىنىڭ ءوزى بىردەي بولا بەرمەيدى. بۇگىنگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ تىلىمەن ايتقاندا شاعىن, جيناقتى مەكتەپتەردىڭ 100 پايىزعا جۋىعى وسى ەلدى مەكەندەردە ورنالاسقان. سوندىقتان, ەلباسى جولداۋىندا قويىلعان مىندەتتى ورىنداۋ ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە وسى شاعىن جيىنتىقتى مەكتەپ مۇعالىمدەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن كوتەرۋگە باسا ءمان بەرۋ كەرەكتىگى ايقىن كورىنەدى. بۇل ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟ ءىستى نەدەن باستاعان ءجون؟ وسى ورايدا وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى ۇيرەنۋگە ءارى ۇلگى الۋعا تۇرارلىقتاي ۇردىسكە باستاماشى بولدى. جارقىن جوبا «كانيكۋلدىق مەكتەپ» دەپ اتالادى. ايماقتا جولداۋدا كورسەتىلگەن مىندەتتى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ءۇش جىلدىق جوسپار بەكىتىلگەن. اتالعان جوبا وسى جوسپاردىڭ العاشقى قارلىعاش-قادامى بولىپ تابىلادى. وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى ساۋلە ومىربەكوۆانىڭ ايتۋىنشا, بيىل ەنگىزىلگەن «كانيكۋلدىق مەكتەپ» جوباسىن قوبدا, مۇعالجار جانە حرومتاۋ اۋداندارىندا قۇرىلعان رەسۋرستىق مەكتەپ بازالارىندا جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلگەن. مۇنداعى ماقسات – پەداگوگيكالىق تاجىريبە الماسۋ. اتالعان اۋماقتارعا جاقىن ورنالاسقان اۋداندارداعى شاعىن جيىنتىقتى مەكتەپتەردىڭ مۇعالىمدەرىن شاقىرۋ ۇردىسكە ەنگىزىلە باستادى. جوبا نەگىزىنەن كۇزگى جانە قىسقى كانيكۋل كەزدەرىندە ءوز شاپاعاتىن كوبىرەك تيگىزەتىنى دە انىق بايقالىپ ءجۇر. سونداي-اق, كوكتەمگى دەمالىس ۋاقىتتارىندا دا «كانيكۋلدىق مەكتەپتەر» جۇمىسىن جالعاستىرا بەرەدى. وسى جوبا باستالعان كەزدەن بەرى وبلىستاعى 1500-دەن استام اۋىل مۇعالىمى ءوز بىلىمدەرىنىڭ دەڭگەيىن كوتەرىپ ۇلگەرگەن. بۇل ءتاۋىر ناتيجە ەكەنى بەلگىلى. سونىمەن بىرگە, سەمينارلار مەن اشىق ساباقتاردىڭ دا شاعىن جيىنتىقتى مەكتەپتىڭ مۇعالىمدەرىنە بەرگەن تاعىلىمى جەتەرلىك. ءۇش جىلدىق جوسپاردىڭ ىسكە اسا باستاۋىنىڭ تاعى ءبىر كورىنىسى – وبلىستىق عىلىمي-تاجىريبەلىك ورتالىعى مەن اقتوبەدەگى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى اراسىنداعى مەموراندۋم. زياتكەرلىك مەكتەپتىڭ نەگىزىندە اۋىل مۇعالىمدەرىنىڭ ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىن جاقسارتۋىنا جول اشىلدى. سوعان سايكەس وبلىستاعى جەتەكشى جانە تىرەك مەكتەپتەرىنىڭ قاتارى ءوسىپ, اۋىل مۇعالىمدەرىنىڭ كاسىبي قاۋىمداستىعى قۇرىلدى. اۋىلدا بىلىكتى پەداگوگتاردىڭ جەتىسپەۋى اعىلشىن ءتىلىن ەنگىزۋگە دە كەرەعارلىق كەلتىرىپ وتىر. ماسەلە − اۋىل مەكتەپتەرىندە اعىلشىن ءتىلىن جەتىك مەڭگەرگەن مۇعالىمدەردىڭ تاپشىلىعىندا ەكەنىن اشىپ ايتقان ءجون. تىعىرىقتان شىعۋدىڭ باستى جولى رەتىندە ۇزاق مەرزىمدى دايارلىق كۋرستارىن ۇيىمداستىرۋ بەلگىلەنگەن. وتكەن جىلى ناقتى پاندەردەن ساباق بەرەتىن قىرىق اۋىل پەداگوگى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنىڭ ءادىسى بويىنشا دايارلىق كۋرسىنان ءوتتى. بيىل 120 اۋىل مۇعالىمىن ون ايلىق كۋرستان وتكىزۋ كوزدەلگەن. مۇنىڭ سىرتىندا 170 اۋىل مۇعالىمى ۇزاق مەرزىمدى كۋرستاردا ءدارىس الماق. مۇنىڭ اراسىندا اعىلشىن ءتىلى ءپانى مۇعالىمدەرىنىڭ ۇلەس سالماعى جوعارى. بۇل ءۇشىن ولار استانا مەن الماتىعا, ءتىپتى وبلىس ورتالىعىنا بارىپ اۋرە-سارساڭ بولمايدى. رەسپۋبليكالىق «ۇستاز» ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىنىڭ ماماندارى اۋىلدارعا بارىپ, جەرگىلىكتى پەداگوگتارعا ءدارىس بەرەدى. بيىك ماقساتتى ۇستانعان ءىس-شارالار بيىل حرومتاۋ اۋدانىنان باستاۋ الدى. سوعان سايكەس اۋىل مۇعالىمدەرى قىزمەتتەن قول ۇزبەي-اق سەگىز ايلىق كۋرستەن وتەدى. بيىلعى ناۋرىز ايىندا «شاعىن جيناقتى مەكتەپتىڭ ۇزدىك باسشىسى» اتتى سىرتتاي وبلىستىق بايقاۋ وتكىزىلگەنى اۋىلداعى ءبىلىم بەرۋ ىسىنە جەتەكشىلىك جاساۋ جاۋاپكەرشىلىگىن كوتەرە تۇسكەنى كامىل. مۇنداعى باستى ماقسات – شاعىن جيناقتى مەكتەپتەردەگى باسقارۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ جانە ىسكەر باسشى تۋرالى وڭ كوزقاراس پەن قوعامدىق پىكىر قالىپتاستىرۋ دەدى, باسقارمانىڭ جالپى ورتا ءبىلىم بەرۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى گۇلجان ق ۇلىبەكوۆا. سىرتتاي بايقاۋ شاعىن جيناقتى مەكتەپتى باسقارۋداعى باسشىنىڭ وزىق ءىس-تاجىريبەسىن انىقتاۋعا جانە ونى تاراتۋعا اجەپتاۋىر سەپتىگىن تيگىزىپتى. سونداي-اق بۇل بايقاۋ مەكتەپ باسشىسى يننوۆاتسيالىق تاجىريبەلەرگە قانداي دەڭگەيدە قولداۋ كورسەتىپ وتىرعانىن انىقتاۋعا دا العىشارت قالادى.
تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە وبلىسى