«ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ كىتاپحاناسىندا ابىز جازۋشى ءابىش كەكىلباەۆتىڭ ءمۇيىسى اشىلىپ, «ءداۋىر داۋىسى» اتتى جاڭا كىتابىنىڭ تۇساۋى كەسىلگەن القاقوتان اڭگىمە ۇستىندە بەلگىلى قالامگەر تولەن ابدىكوۆ: «ءابىشتىڭ تاعى ءبىر قاسيەتى سول, باسقا اقىن-جازۋشىلاردىڭ جاقسىلىعىنا جانى قالماي, بالاشا قۋانىپ وتىرۋشى ەدى», دەپ اعىنان جارىلدى. اقيقات ءسوزدى جابىلا قۇپتادىق. ەرەن تۇلعانىڭ قازاق ادەبيەتىنىڭ كوسەگەسىن كوگەرتكەن, جاڭا ەسىمدەردىڭ, جايساڭ شىعارمالاردىڭ جولىن اشقان ىزگىلىكتى عامالدارىن, لەبىزدى ماقالالارىن ەسكە تۇسىردىك.
ءيا, سول كەزدەردە ادەبي ورتادا سونداي ءبىر وزگەنىڭ جەتىستىگىنە قۋاناتىن يگى ءداستۇر بولۋشى ەدى. سونىمەن بىرگە, قانداي دا ءبىر شىعارماداعى كەمشىلىكتەرگە ءادىل سىن ايتىلۋشى ەدى. جانە ءجون سوزگە ەشكىم ەر-توقىمىن باۋىرىنا الىپ تۋلاماۋشى ەدى. سىندى كوتەرەتىن, قورىتىندى شىعاراتىن. ابەكەڭنىڭ جارتى عاسىردان اسا جار-قوساعى بولعان كلارا جۇمابايقىزىنىڭ ەستەلىگىنە جۇگىنسەك تە: «تۇسكى ءۇزىلىس كەزىندە توپىرلاعان اقىن-جازۋشى قارا شايدى ءبىزدىڭ ۇيدەن ىشەدى... جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆ, اسقار سۇلەيمەنوۆ, مەڭدەكەش ساتىبالديەۆ, قادىر مىرزاليەۆ, قاليحان ىسقاقوۆ, سايىن مۇراتبەكوۆ, مۇحتار ماعاۋين... ءبارى بىرگە جۇرەتىن... ادەبيەتتەگى جاڭالىقتار, جازىلعان, جارىق كورگەن شىعارمالار تۋرالى ءبىر ءبىتىپ بولمايتىن پىكىرتالاستارمەن تاڭدى تاڭعا ۇرىپ, اڭگىمە سوعاتىن. اركىم ءوز پىكىرىن دالەلدەپ, كەيدە ءتىپتى قىزىل كەڭىردەك بولسا دا, ءبىر-بىرىنە وكپەلەپ سىرت اينالىپ كەتكەن ەشكىمدى بىلمەيدى ەكەنمىن», دەپ سوناۋ الپىسىنشى جىلدارداعى ادەبي ورتانىڭ اۋان-تىنىسىن كوز الدىڭا اكەلەدى.
قاراپ وتىرىپ قىزىعاسىڭ. ادەبيەت قاۋىمىنداعى سۇتتەي ۇيىعان مۇنداي بەرەكە-بىرلىك قازىر ارمانعا اينالىپ كەتكەندەي. تازا ادەبي تۇرعىدان دا. كىسىلىك ادەپ تۇرعىسىنان دا. قىسقاسىن ايتقاندا, وسى ەكى ماعىنانى دا بويىنا بىردەي سىيدىرىپ تۇرعان ادەبي ارمان. سول ءۇشىن دە كۇنى كەشەلەر ادەبي بىرلىكتىڭ, اقىندىق قولداستىقتىڭ قورمال ۇيىتقىسى بولىپ جۇرگەن قادىر مىرزا ءالى, تۇمانباي مولداعاليەۆ, ساكەن يماناسوۆ سىندى ايماڭداي اعالاردى ساعىنارىمىز دا راس. «جىرداعى جالعاندىقپەن مىلتىقتاسقان, جامان جىر جازعانىندا اق تاياعى ارقامدا ويناي ما» دەپ مۇقاعاليداي الىپتاردىڭ ءوزى تايسالىپ ىعىنىپ جۇرگەن ءابدىلدا اقىننىڭ گروزنىي پاتشاداي اشۋلى, سەستى قالپى تۇسىمىزگە كىرەدى. ودان دا ارىدەگى قاسىمداردىڭ زامانداس اقىن جاقان سىزدىقوۆقا: «كەلدىڭ جاقان ەلۋگە, پراۆوڭ جوق ولۋگە!» دەپ بازىنا تاستاۋىنان, «ەسىلدەي ەسىپ جاتقان كوڭىلى بار, سابەڭە وكپەلەيتىن «قاي انتۇرعان؟!» دەپ ءسابيت مۇقانوۆتى قورعاۋىنان, «قۋاندىق, سەن شىققاندا شىن قۋاندىق, ايالاپ الدىمىزعا «ارىڭدى» الدىق!» دەپ اقىندار قاتارىنا قۋاندىق شاڭعىتباەۆتىڭ قوسىلعانىن سۇيىنشىلەپ شاتتانۋىنان سول تۇستاعى اقىن-جازۋشىلار سىيلاستىعىنىڭ ءبىراز جاعدايىن بىلە تۇسەتىندەيمىز.
قيسىق, قىڭىر سوزدىلەر ول كەزدە دە بولعان, ارينە. بىراق, ولاردى ادەبيەتتەگى دۋالى اۋىز اقساقالدار تىيىپ تاستاپ وتىرعان. «جينالىستا وتتاعان, سىنايمىن دەپ بوقتاعانداردى» تاۋبەسىنە كەلتىرگەن. «سابىر ويلا, ساسپاشى, تىم ەرتەرەك تاسپاشى. بىردەن پۋشكين بولماي-اق, بايمۇحانشا باستاشى», دەپ سول قاسىمداردىڭ وزدەرى ساباسىنا تۇسىرگەن.
قالامگەرلىك ورتاداعى قامقورشىلدىق. قازىر ەرتەگىدەي ەستىلەدى. ءابىش كەكىلباەۆتىڭ مۇقاعاليدىڭ «قارلىعاشىم, كەلدىڭ بە؟», جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆتىڭ «مەنىڭ توپىراعىم» اتتى جىر جيناقتارىنىڭ جولىن اشقان ماقالالارى, شەرحان مۇرتازانىڭ التايدان – ورالحاندى, اتىراۋدان – فاريزانى, ارقادان – اقسەلەۋدى, شىمكەنتتەن – شاحانوۆتى الدىرتىپ ادەبيەت اعىنىنا سالىپ جىبەرۋى... ايتا بەرسە تاۋسىلماس وسىنداي ادامي ىزگىلىكتەر دە ادەبي ارماندارعا اينالىپ بارا ما, قالاي؟!
«سەن ماعان شارفىڭدى بەر, شارفىڭدى بەر!» – دەپ كۇلاشتاي جاقسى كورەر اقىن قارىنداسىنا نار مۇقاعاليدىڭ ەركەلەۋى قانداي جاراسىمدى ەدى. جاراسقان اقىننىڭ عافۋداي اتاقتى اعاسىنا ءھام باسقالارعا ارناعان ەپيگراممالارىنىڭ ءوزى كۇنى بۇگىندەرى جۇرەكتى ەلجىرەتەدى, اقىن مەن اقىننىڭ اراسىنداعى سىي-قۇرمەتتى, رۋحاني تۋىستىقتى بىلدىرەدى. مارالتاي اقىندى نۇرلان ورازاليندەي قامقور اعالارى جەتەلەپ ءجۇرىپ بۇگىنگى بيىگىنە جەتكىزدى. بۇعان دا سۇيىنەمىز.
قازىر وسىنداي ورنەكتى ونەگەلەردەن ايىرىلىپ, ادەبي ورتانىڭ ادەمى داستۇرلەرىنەن اجىراپ بارا جاتقاندايمىز. باياعىدا ءبىر وبلىستىق گازەتتىڭ وسپادارلاۋ رەداكتورى ايتىپتى دەيتىن: «وسى جۇرت ابايدى اقىن دەيدى. ءاي, نە زنايۋ سول ابايدى دا!» – توبەدەن توق ەتكىزگەن تانتىعىنداي, باس اقىنىمىزدى دا باس-كوزگە قاراماي توپەلەۋدەن تايىنبايتىن تايقى ماڭدايلار شىعا باستادى. «مۇحتارىڭ دا, ءسابيتىڭ, جازۋشى ما عابيتىڭ؟ ءابدىلدا مەن تايىر-اي, اقىن بوپ پا, ءتايىر-اي!» – دەيتىن اۋليە قاسىم اششى مىسقىلمەن ايتقان ءسوزدىڭ كەرى ەندى كەلىپ جاتقانداي. قازاق اقىن-جازۋشىلارى ءبىرىن ءبىرى مويىنداۋدان, قۇرمەتتەۋدەن قالىپ بارادى. الەۋمەتتىك جەلىلەردى اقتارىپ قالساڭىز, قايسىبىر اقىنداردىڭ ءبىر-ءبىرىن عايباتتاعان سوزدەرىنەن اياق الىپ جۇرە المايسىز. وكپە بىلاي تۇرىپتى, ولىمگە دە قيىپ جىبەرۋگە ءازىر. بۇيتە بەرسەك, ادەبيەتىمىزدە نە قاسيەت قالماق؟
مۇقاعالي سوزىمەن تۇيىندەيىك: «اقىندى اقىن وياتپاسا بولمايدى, اقىندى اقىن تاياقتاسا, ول – قايعى. اقىندى اقىن سۇيەمەسە بولمايدى, اقىندى اقىن كۇيەلەسە, ول – قايعى... اقىنعا اقىن, ەتە كورمە پەندەلىك! اقىن, اقىن! پەندەلىكتى جوندەلىك!». بۇگىنگى ءبىر ادەبي ارمان وسى. ءھام جەتىڭكىرەمەي جاتقان ادەبيەتتىڭ ادەبى...
قورعانبەك امانجول,
«ەگەمەن قازاقستان»