ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ ءبىلىم ساپاسىن انىقتاۋدا قوعامدىق-ساياسي جانە الەۋمەتتىك ءمانى بار جالپى مەملەكەتتىك شارا بولىپ تابىلادى. ول بيىل دا سول مىندەتىن اتقاردى. تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تۇلەكتەرىنىڭ ءبىلىم دەڭگەيىن تارازىلايتىن بۇل سىناقتىڭ ەنگىزىلگەنىنە بيىل سەگىز جىل بولدى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا بۇل ءراسىم جىل سايىن مازمۇندىق جانە تەحنيكالىق جاعىنان جەتىلدىرىلۋ ارقىلى ءوزىنىڭ ءتيىمدى ءتاسىل ەكەنىن دالەلدەدى.
ۇبت-نىڭ باستى مىندەتتەرى بىرىڭعاي ولشەۋىش ماتەريالدارىنىڭ كومەگىمەن مەملەكەتتىك باقىلاۋدى جانە ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن باسقارۋ مەن باعالاۋدىڭ ادىلدىگىن, سەنىمدىلىگىن ارتتىرۋ بولىپ تابىلادى.
ءبىلىم سالاسىنا بۇل سىناق ەنگىزىلگەننەن باستاپ رەسپۋبليكامىزدىڭ 1 120 528 مەكتەپ بىتىرۋشىلەرى تەستىلەۋگە قاتىسىپ, وزدەرىنىڭ باقتارىن سىنادى. بۇل كورسەتكىش جىل سايىن ءوسىپ وتىر. بۇعان ءبىر عانا دالەل 2010 جىلى تەستىلەۋگە 107 545 مەكتەپ ءبىتىرۋشى قاتىسسا, بيىلعى جىلى 126 109 مەكتەپ بىتىرۋشىگە جەتتى. بۇل نەنى كورسەتەدى, مەكتەپ بىتىرۋشىلەر مەن ولاردىڭ اتا-انالارىنىڭ, ۇستازدارىنىڭ تەستىلەۋ راسىمىنە بىلدىرگەن سەنىمىن.
ەڭ باستىسى, ۇبت ءبىلىم بەرۋ گرانتىنا قول جەتكىزۋدەگى الەۋمەتتىك ادىلەتتىكتى, تۇرعىلىقتى جەرىنەن شىقپاي-اق تەستىلەۋدەن ءوتۋ ارقىلى جوعارى وقۋ ورنىنا ءتۇسۋدى قامتاماسىز ەتۋگە جانە جوعارى وقۋ ورنىنا ءتۇسۋ كەزىندەگى سىبايلاس جەمقورلىق قۇبىلىستارىنىڭ تولىعىمەن الدىن الۋعا ىقپال ەتتى.
جۇيەنىڭ اسا ءبىر تيىمدىلىگى, مەكتەپ بىتىرۋشىلەر تۇرعىلىقتى جەرىندە سىناقتان ءوتىپ, سونىڭ ءناتيجەسى بويىنشا ەلىمىزدەگى ءوزى تاڭداۋ بىلدىرگەن وقۋ ورنىنا تۇسۋگە مۇمكىندىك الاتىندىعى. بۇنى مەكتەپ بىتىرۋشىلەر ءۇشىن مەملەكەت تاراپىنان جاسالىنىپ وتىرعان ۇلكەن قامقورلىق دەپ تۇسىنۋگە بولادى.
سىناقتى وتكىزۋ تاجىريبەسى, سونداي-اق پەداگوگيكالىق ۇجىمداردان, اتا-انالار مەن مەكتەپ بىتىرۋشىلەردەن كەلىپ تۇسكەن ۇسىنىستار مەن ەسكەرتۋلەردى تالداۋ كورسەتكەندەي, تەستىلەۋ جۇيەسى مازمۇندىق, تەحنولوگيالىق جانە ۇيىمداستىرۋ اسپەكتىلەرى تۇرعىسىنان ودان ءارى جەتىلدىرۋدى تالاپ ەتەتىنى ءسوزسىز.
مينيسترلىك تاراپىنان ۇبت-نى ۇيىمداستىرۋ مەن وتكىزۋگە قاتىستى جىل سايىن بىرقاتار جۇمىستار اتقارىلادى. قۇرامىنا سالالىق دەپارتامەنتتەردىڭ باسشىلارى, ۇلتتىق تەستىلەۋ ورتالىعىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, مەكتەپ ديرەكتورلارى مەن مۇعالىمدەر ەنگىزىلگەن ەمتيحاندى جەتىلدىرۋ ءجونىندەگى ارنايى جۇمىس توبى قۇرىلادى. اتالعان جۇمىس توبىنىڭ وتىرىسىندا وتكەن تەست قورىتىندىلارىنا تالداۋ جاسالىنادى, سونداي-اق ونىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەرىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ, ۇيىمداستىرۋ ءماسەلەلەرى تالقىلانادى.
ءبىزدىڭ بۇگىنگى ماقساتىمىز, قازىرگى زامانعى ەڭ وزىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار مەن اقپاراتتىق قۇرىلىمداردى پايدالانۋ ارقىلى تەست تەحنولوگياسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ جونىندەگى جۇمىستاردى بەلسەندى تۇردە جۇرگىزۋ. بۇل بۇگىنگى كۇننىڭ الدىمىزعا قويىپ وتىرعان باستى تالابى.
ەندەشە, وسى ماقساتتا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا ءسايكەس ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى تاجىريبە رەتىندە كومپيۋتەرلىك تەستىلەۋگە كەزەڭ-كەزەڭىمەن كوشۋ جونىندەگى جۇمىستاردى باستاۋدى باستى باعىتقا الىپ وتىر. ارينە, قولدانىستاعى تەستىلەۋ جۇيەسى ارقىلى دارىندى, قابىلەتتى مەكتەپ بىتىرۋشىلەردى جوعارى وقۋ ورىندارىنا ىرىكتەۋدىڭ ازدىق ەتەتىنى شىندىق. وسى سەبەپپەن, ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن جوعارى وقۋ ورىندارى تالانتتى جاستاردى وزدەرىنە تارتۋ ماقساتىندا ءداستۇرلى پاندىك وليمپيادالارىن وتكىزۋ ارقىلى ىرىكتەپ الادى. بۇل جۇزدەن جۇيرىكتەرگە كەڭ جول اشادى.
جاسىراتىنى جوق, قازىرگى كەزدە مەكتەپ وقۋشىلارىن تەك ۇبت تاپسىراتىن پاندەر بويىنشا عانا دايىنداپ, باسقا پاندەرگە كوپ كوڭىل بولمەۋ فاكتىلەرىنە جول بەرەتىن ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى كەزدەسەدى. ونى جوققا شىعارا المايمىز. دەگەنمەن, مەكتەپتە جالپىعا مىندەتتى مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ ستاندارتتارىنا سايكەس بارلىق پاندەر بويىنشا تالاپتار بىردەي ورىندالۋى قاجەت ەكەنىن اركىم ەستەرىندە ۇستاۋى ءتيىس.
بۇگىنگى كۇنى ءبىز اتالعان پروبلەمانى جۇيەلى تۇردە شەشۋدى قاراستىرۋ تۋرالى ۇسىنىستى زەردەلەۋدەمىز. الايدا, مۇمكىن بولاتىن شەشىم – ول تەستىلەۋدى ءوز الدىنا بولەك ەكى كەزەڭگە ءبولۋ. ونىڭ بىرەۋى, ورتا مەكتەپ كۋرسى ءۇشىن قورىتىندى اتتەستاتتاۋعا باعدارلانعان ۇلتتىق تەستىلەۋ, ال ەكىنشىسى جوعارى وقۋ ورىندارىنا قابىلداۋ ەمتيحاندارى بولادى. ەكىنشى كەزەڭنەن جوعارى وقۋ ورىندارىنا تۇسۋگە نيەت بىلدىرگەن بىتىرۋشىلەر عانا وتەتىن بولادى. مۇنداي جاعدايدا تەست تاپسىرۋ جوعارى وقۋ ورىندارى جەكەلەگەن ماماندىقتاردىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرەدى. بۇل ءمۇمكىندىكتەر قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا قاراستىرىلعان, ياعني 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە كوشۋمەن بىرگە ىسكە اسىرىلاتىن بولادى.
بۇل سىناق ءتاسىلىن ەنگىزۋ ارقىلى تەستىلەۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىندە قورىتىندى اتەستاتتاۋ كەزىندە جانە ەكىنشىسىندە ماماندىقتارعا بايلانىستى بلوكتار بويىنشا وتكىزىلىپ, ءتۇسۋ ەمتيحاندارىنا ارنالعان تەستىلەۋگە قاتىسۋ ءۇشىن مەكتەپتە بارىنشا كوپ پاندەرگە تىڭعىلىقتى ازىرلەنىپ جان-جاقتى دايىندالۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل ارقىلى ءبىز تەك قانا تەستىلەۋگە قاتىستى پاندەردى وقىتۋدان ارىلىپ, كەرىسىنشە, مەكتەپتە ءبىلىم بەرەتىن باسقا دا پاندەردىڭ مارتەبەسىن كوتەرەتىن بولامىز. ەكىنشىدەن, جوعارى وقۋ ورنىنا ءتۇسۋ ءۇشىن ماماندىقتاردى تاڭداۋ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋگە جول اشامىز. ۇشىنشىدەن, جوعارى وقۋ ورنىنا ءتۇسۋ جونىندەگى تەستىلەۋدى ساپالى وتكىزۋدى جانە جوعارى وقۋ ورنىنا ءتۇسۋ ءۇشىن ساپالى ىرىكتەۋدى (نەعۇرلىم دايىندالعان تالاپكەرلەردى) قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك الامىز.
ارينە, مينيسترلىك جانىنداعى ارنايى جۇمىس توبى اتالعان فورماتتى 2008 جىلدان باستاپ تالقىلاپ كەلەدى. جالپى, جۇرتشىلىقتىڭ وي-پىكىرلەرى مەن كوزقاراس-ۇستانىمدارى ءبىر ارنادا توعىسادى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جاعداي, كوپشىلىك اراسىندا بيلەت ارقىلى ەمتيحان تاپسىرۋ جۇيەسىنە قايتا ورالۋ كەرەك دەگەن پىكىرلەر دە بار. بىردەن ايتايىق, ءبىز بۇل جۇيەگە قايتا ورالمايمىز. وعان قاتىستى ءبىزدىڭ بايلامىمىز ايقىن, قوعام دامۋىنا ساي, ءبىلىم بەرۋ سالاسى دا تەك العا قاراي جىلجۋى كەرەك.
پرەزيدەنت ن.ءا. نازارباەۆ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن دامىتۋعا, ونىڭ ىشىندە ناقتى قولدانىستاعى ۇبت جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋگە قاتىستى ءبىزدىڭ الدىمىزعا ۇلكەن ماقساتتار مەن مىندەتتەر قويىپ وتىر. سوندىقتان وسى تاپسىرمانى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا قازىر تەستىلەۋدى تۇبەگەيلى وزگەرتپەسەك تە, ونىڭ مازمۇنى مەن تەحنولوگياسىن جەتىلدىرۋ ءجونىندە اۋقىمدى جۇمىستار بار. ءبىز بۇرىنعى ەمەس, جاڭا باعىت دامىتۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەيمىز.
تەست تاپسىرمالارىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا قاتىستى جۇمىستار جالعاسا بەرەدى. بيىلعى جىلى رەسپۋبليكالىق اپەللياتسيالىق كوميسسياعا 640 ءوتىنىش ءتۇسىپ, ونىڭ 108-ءى قاناعاتتاندىرىلدى. بۇل بارلىق تەست تاپسىرمالارى بازاسىنىڭ 0,09 %-ىن قۇرادى. وسى كورسەتكىش تەست تاپسىرمالارى ساپاسىنىڭ جاقسارعانىن كورسەتەدى. سودان دا شىعار جىل سايىن اپەللياتسياعا ءوتىنىش بەرۋشىلەر سانى ازايىپ وتىر.
قازىرگى تاڭداعى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – لوگيكالىق تەست تاپسىرمالارىن تەستىلەۋ جۇيەسىنە ەنگىزۋ. مينيسترلىك بۇل باعىتتا دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ قىزمەتكەرلەرىمەن بىرلەسە وتىرىپ, جاڭا بۋىن تەست تاپسىرمالارىن جاساۋ جونىندە بىرقاتار جۇمىستار اتقاردى. جاڭا بۋىن تەست تاپسىرمالارى تەك قالدىق ءبىلىمدى عانا ەمەس, ول مەكتەپ ءبىتىرۋشىنىڭ ودان ءارى ءبىلىم الۋعا دەگەن قابىلەتتەرىن, لوگيكالىق ويلاۋ دەڭگەيىن جانە بازالىق قۇزىرەتتىلىگىن انىقتاۋعا باعىتتالعان. وسى جۇمىستاردى جالعاستىرۋ ماقساتىمەن ءبىلىم ساپاسىن باعالاۋدىڭ ۇلتتىق ورتالىعىندا جاڭا بۋىن تەست تاپسىرمالارىن قۇراستىرۋ جانە ونى قولدانىسقا ەنگىزۋ ءۇشىن ەكى زەرتحانا قۇرىلدى. اتالعان زەرتحانالار تاراپىنان ءبىلىمدى باعالاۋدىڭ قازىرگى زامانعى وزىق تەحنولوگيالارى مەن حالىقارالىق ستاندارتتاردىڭ تالاپتارىن قامتيتىن ۇلتتىق ەمتيحانداردى جاڭعىرتۋ ماقساتىندا جاڭا بۋىن تەست تاپسىرمالارى ازىرلەنىپ, تەست تاپسىرمالارىنىڭ بازاسى قالىپتاستىرىلۋدا. بۇل تەست تاپسىرمالارى بولاشاقتا ۇلتتىق تەستىلەۋ جۇيەسىنە ەنگىزىلەتىن بولادى.
سونىمەن قاتار, مينيسترلىك ءبىلىم بەرۋ ءجۇيەسىندە سىرتقى ەمتيحانداردى وتكىزۋ جونىندەگى ءالەمدىك تاجىريبەنى زەردەلەۋ جۇمىستارىن دا جۇيەلى جۇرگىزىپ كەلەدى.
جىل سايىن ءبىلىم الۋشىلاردىڭ ءبىلىمىن سىرتتاي باعالاۋ ءۇشىن تەستىلەۋ ءادىسىن قولدانۋشى ەلدەردىڭ سانى ارتا تۇسكەنى بەلگىلى. 1975 جىلدان باستاپ ءبىلىم ساپاسىن باعالاۋ جونىندەگى حالىقارالىق قاۋىمداستىق جۇمىس ىستەيدى. 2007 جىلدان قازاقستان وعان قاتىسۋشى ەلدەردىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى.
اتالعان ۇيىم جۇمىسىنىڭ نەگىزگى ماقساتى كونفەرەنتسيالار مەن جاريالانىمدار ارقىلى ءتاجىريبە الماسۋ, سونداي-اق ءبىلىمدى باعالاۋ تەحنولوگيالارىن جاقسارتۋ جانە ونى قاتىسۋشى-مەملەكەتتەردىڭ ءبىلىم بەرۋ قۇرىلىمىنا ەنگىزۋ جولدارى ارقىلى بايلانىستى جاقسارتۋ بولىپ تابىلادى. وسىعان سايكەس, ءاربىر ەلدە ءبىلىم الۋشىلاردى قورىتىندى اتتەستتاۋدان وتكىزۋدىڭ جانە ءتۇسۋ ەمتيحاندارىنىڭ نىسانىندا حالىق سانىنا, سول ەلدىڭ اۋماعى مەن باسقا دا فاكتورلارىنا قاتىستى وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى بولادى.
جالپى ايتقاندا وقۋ جەتىستىكتەرىن تەكسەرۋدىڭ نىسانى رەتىندە تەستىلەۋ جۇيەسى الەمدىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ اجىراماس بولىگى بولىپ تابىلادى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى بۇگىنگى كۇنى اتالعان ماسەلە بويىنشا پەداگوگتار, اتا-انالار, وقۋشىلار, ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارى مەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ قوعامدىق پىكىرلەرىن ەسكەرۋ ءۇشىن مۇمكىندىك جاساۋدا. بۇل ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزعا ۇلكەن سەرپىن بەرەدى.
ماقتاعالي بەكتەمەسوۆ, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىنداعى باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ توراعا مىندەتىن اتقارۋشى.