تاۋەلسىزدىگىمىزدى ايشىقتايتىن ءارى زور تاريحي ءساۋلەتكە يە ەسكەرتكىشتەردىڭ ءبىرى – بۇگىنگى «ابىلاي حان» رەزيدەنتسياسى. جۇرتشىلىق زەردەسىندە «ابىلايدىڭ اق ءۇيى» رەتىندە جاتتالىپ قالعان قىمبات جادىگەر تۋرالى عالىمداردىڭ, زەرتتەۋشىلەردىڭ ەڭبەكتەرىندە تام-تۇمداپ بولسا دا ايتىلادى. ولاردىڭ سيپاتتاۋىنشا, ءۇش ءجۇزدىڭ باسىن بىرىكتىرۋگە ۇمتىلعان ۇلى حاننىڭ ورداسى 1760 جىلدارى ەسىل وزەنىنىڭ جاعالاۋىندا, قىزىل جارلاۋىتتا اعاشتان تۇرعىزىلعان كورىنەدى.
كەزىندە ۇلت جاناشىرلارى ەل اۋزىنداعى اڭىزدارعا سۇيەنىپ قانا قويماي, پەتروپاۆل قالاسى ەكى رەت جويقىن جالىن قۇشاعىنا ورانعاندا, ورتەنىپ قاڭقاسى قالعانىن, ونىڭ ورنىنا كىرپىشتەن بوي كوتەرگەن عيماراتقا ءار جىلدارى لازارەت, اسكەري ءبولىم, سپورت كەشەنى ورنالاسقانىن, مەملەكەتتىك م ۇلىكتەر تىزىمىنە «ابىلايدىڭ اق ءۇيى» رەتىندە تىركەلىپ, قورعاۋعا الىنعانىن العا تارتا وتىرىپ, ءوز وي-پىكىرلەرىن دالەلدەپ باققان. بەرتىندە سول كەزدەگى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى قۋات ەسىمحانوۆتىڭ سۇراتۋىمەن رەسەيدىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنەن جانە ومبى وبلىستىق مۇراعاتىنان ابىلايعا 1762-65 جىلدارى ءۇي سالىنعانىن ايعاقتايتىن قۇجاتتاردىڭ كوشىرمەلەرى الدىرتىلىپ, بولعان دۇنيەنى جوققا ساناپ جۇرگەندەردىڭ اۋزىنا قۇم قۇيىلعان. جەر بەتىنەن جويىلۋعا ءسال-اق قالعان نىساندى قالپىنا كەلتىرۋدىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق سىزباسى ءتۇزىلىپ, تاريحي ەسكەرتكىشتى ءمۇمكىندىگىنشە ساقتاپ قالۋدىڭ جولدارى قاراستىرىلعان.
كەشەن قۇرامىنا رەزيدەنتسيا, كانتسەلياريا, حان جانە قوناقتار تىنىعاتىن ءبولمەلەر, قۇدىق, مونشا كىرگىزىلىپ, اتى اڭىزعا اينالعان اق وردا بارىنشا جانداندىرىلىپ, تۇپنۇسقاعا ۇقساتىلعان. ايماقتىڭ سول كەزدەگى باسشىسى تايىر مانسۇروۆ پرەزيدەنتكە حات جازىپ, جاڭعىرتۋ جۇمىستارىنا قارجىلاي كومەك كورسەتۋدى ءوتىنىپتى. سودان «مادەني مۇرا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا ەنگىزىلىپ, جارتى ميلليارد تەڭگەدەن استام قاراجات بولىنگەن.
قايتا جاڭعىرتىلعان كونە عيمارات بۇگىندە «ابىلاي حان» رەزيدەنتسياسى دەگەن اتاۋعا يە. 1,2 گەكتار اۋماقتى الىپ جاتىر. مۇراجاي ءبىرنەشە زالدان تۇرادى. ولاردا زامانىنان اسىپ تۋعان قايراتكەرگە قاتىستى قۇندى جادىگەرلەر توپتاستىرىلعان. اسىرەسە, قازاق جاساقتارىنىڭ جوڭعارلارمەن شايقاسىن بەينەلەيتىن پولوتنو تۇتاس قابىرعانى الىپ, ەرەكشە كوز تارتادى. تاق زالىنا كىرگەندە ءتىرى حان قارسى العانداي اسەرگە بولەنەسىز. وسىدان ەكى عاسىر بۇرىن موڭعوليا جەرىنەن تابىلعان دۋلىعا – قىمبات م ۇلىكتەردىڭ ءبىرى. جىلىنا شامامەن 20-25 مىڭ ادام قىزىقتايتىن كورىنەدى. ارالارىندا شەتەلدىك تۋريستەر دە از ەمەس.
بارىنەن دە رەزيدەنتسيا الدىنداعى «ات ءۇستىندەگى ابىلايدىڭ» سەگىز مەترلىك ايبارلى تۇلعاسى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تاپجىلماس بەلگىسىندەي اسقاق كورىنەتىنىن ايتساڭشى!
ءومىر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
پەتروپاۆل