تاربيەنىڭ تۇنىق تۇماسى

بالاسىنىڭ جاقسى تاربيە العانىن, ونەگەلى, ۇلگىلى ادام بولعانىن كىم قالامايدى دەيسىز؟! اتا-انانىڭ بولاشاق ۇرپاق تاربيەسى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىگى ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاسا بەرمەك. بالانىڭ ىستىق-سۋىعىنا سۇيىنبەيتىن, كۇيىنبەيتىن اتا-انا جوق. بالانىڭ تاربيەلى, ىزەتتى, يبالى بولىپ وسۋىنە اتا-انا ءوزى سەبەپشى بولادى. كەيبىر اتا-انالاردىڭ اراسىندا «مەنىڭ قىزمەتىم جوعارى, جاعدايىم جاقسى, وزگەلەردەن ارتىقپىن, ولاي بولسا, مەنىڭ بالام دا باسقا بالالاردان دارالانىپ تۇرۋى كەرەك» دەگەن تۇسىنىك ءجيى كەزدەسىپ جاتادى. وسىلايشا, بالاعا قىمبات كيىمدەر كيگىزىپ, قالتاسىنا مولىنان اقشا سالىپ, الشاڭداتىپ قويادى. ال زامانداستارىمىزدىڭ ءبىرازى قازىر ۋاقىت وزگەردى, اركىم مۇمكىندىگىنە قاراي كيىنىپ-ىشىنەدى, ونى مىنەۋدىڭ ۋاقىتى وتكەن دەيدى. ايتسە دە, ارتىق كيىنىپ, استام جۇرگەن بالانىڭ وزىمەن ءبىر پارتادا وتىرعان جۇپىنىلاۋ بالامەن سالىستىرعاندا ويى تاياز, ساناسى جۇتاڭداۋ سوعىپ جاتاتىنى دا بار. كۇندەلىكتى تىرشىلىگى بالانىڭ مىنەز-قۇلقىن قالىپتاستىرادى. ول ءوزىن ماڭعاز, تاكاپپار ۇستاعانىمەن, كەۋدەسى قاڭعىرلاعان قۋىس بولسا, ونىڭ كيىمى مەن تاماعىنا عانا كوڭىل بولگەن اتا-انا, وي-ءورىسىنىڭ, مىنەز-قۇلقىنىڭ بايلىعىنا نازار اۋدارماعانىنا وپىنارى حاق. قىمبات سىيلىقتار الىپ, اتا-انانىڭ اقشاسىنا وقىپ جاتقان بالالار ەڭبەك قادىرىن قايدان بىلەدى؟! «وتىندى الىپ كەلگەنگە جاقتىر, مالدى تاۋىپ كەلگەنگە باقتىر» دەپ اتام قازاق ءبىلىپ ايتقان. بالا – ەرتەڭگى ءۇمىتىمىز. بۇگىنگى ۇل – ەرتەڭگى اكە. ۇل اكەگە قاراپ وسەدى, بۇگىنگى قىز – ەرتەڭگى انا. ول شەشەسىنە قاراپ بوي تۇزەيدى. وسى ەرەكشەلىكتەرىن سەزىندىرىپ, سوعان قاراي ءتالىم-تاربيە بەرۋ – اكە مەن شەشەنىڭ پارىزى. ال اتا مەن انا ونەگە كورسەتە الماسا تاربيەلى بالا ءوسىرۋى ەكىتالاي. ويتكەنى, بالا ەرەسەكتەرگە وتە ەلىكتەگىش كەلەدى, جاقسىنى دا, جاماندى دا تەز ۇيرەنەدى. «اتادان جاقسى ۇل تۋسا يگى, اتا جولىن قۋسا يگى» دەگەن ءسوزى بار. قازاق حالقىنىڭ تاريحىنا كوز جىبەرسەك, ءاربىر وتباسى دۇنيەگە كەلگەن جاس نارەستەنى زور قۋانىشپەن قارسى الىپ, جاقسى داستۇرگە, ادامشىلىققا, يماندىلىققا, ىزگىلىككە تاربيەلەگەنىن اڭعارامىز. اتالارىمىز بالانىڭ قاي ىسكە, قاي ونەرگە يكەمى بارىن الدىن الا بايقاپ, سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى بولىپ وسۋىنە قامقورلىق تانىتۋعا ۇمتىلعان. سوندىقتان بولار, بۇگىندە ءجيى كەزدەسىپ قالاتىن باسبۇزار ۇل, بەتىمەن كەتكەن قىز بۇرىن بولماعان. بالانىڭ ءومىرى وتباسىمەن عانا شەكتەلىپ قالماي, وسە كەلە بالاباقشاعا, مەكتەپكە بارىپ, بوس ۋاقىتىن ءوزىنىڭ قۇربى-قۇرداستارىنىڭ اراسىندا وتكىزەدى, ءوزارا قارىم-قاتىناس نەگىزىندە ءارتۇرلى مىنەزدى ءھام كوزقاراستى ادام قالىپتاسادى. لۇقپان اكىم بالاسىنا جازعان حاتىندا «بالام, ۇستامدى بول, ءوز ەركىڭە ەرىك بەرمە, از اسقا قاناعات قىل, ەلمەن دورەكى قاتىناس جاساما, ءار ءىسىڭدى ويلاپ ىستە, ماقتاعانعا ماستانبا, كوپ ءبىلىم الۋعا تىرىس, جاقسى جولداستارىڭمەن بايلانىستى ۇزبە...» دەگەن ەكەن. مىنە, وسىنداي دانالارىمىز وزدەرىنىڭ تەرەڭ ماعىنالى سوزدەرى ارقىلى جاس ۇرپاقتى ەرىنبەي ەڭبەك ەتۋگە, وتاندى سۇيۋگە شاقىرعان. وسىندايلاردى بالالارىمىزدىڭ زەردەسىنە قۇيۋ, ۇلاعاتتى ونەرگە باۋلۋ – بارشامىزدىڭ مىندەتىمىز. بالجاناي نۇرماحانوۆا, ەستاي ەسجانوۆ اتىنداعى №9 ورتا مەكتەپتىڭ باستاۋىش سىنىپ مۇعالىمى قوستاناي وبلىسى, جىتىقارا قالاسى